Like an Ignorant Easter Suit, Jean-Michel Basquiat sur le plateau de Downtown 81, Edo Bertoglio © New York Beat Film LLC

przewodnik po sztuce basquiata

Wyjaśniamy ulubione teksty i motywy obecne w najbardziej znanych obrazach amerykańskiego artysty

tekst Charlotte Gush; tłumaczenie Miłosz Bańdura
|
27 Wrzesień 2017, 12:30pm

Like an Ignorant Easter Suit, Jean-Michel Basquiat sur le plateau de Downtown 81, Edo Bertoglio © New York Beat Film LLC

Wystarczy przez chwilę spojrzeć na prace Basquiata, żeby dostrzec miłość, jaką nowojorski artysta darzył słowa. Jean-Michel zawsze używał słów i zwrotów, żeby uzyskać komediowy i symboliczny efekt: od stron z poezją wydartą z jego notatników po graffiti pod pseudonimem SAMO© i jego najbardziej znane obrazy. Niejednoznaczność jego prac jest zamierzona — znajdziemy w nich na przykład nawiązania do telewizji i filmu, bokserów wagi ciężkiej, mitologii starożytnego Egiptu, ludzkiej biologii oraz antykapitalistycznych i antyrasistowskich odwołań. Z pomocą kuratorów wystawy Basquiat: Boom for Real udało nam się rozszyfrować kilka jego najsławniejszych i najpowszechniejszych zwrotów i motywów.

Jean dancing at the Mudd Club with painted T-shirt, 1979 Courtesy Nicholas Taylor

Boom for Real
Tytuł samej wystawy pochodzi od słynnego powiedzenia Jeana-Michela. Zwrot ten znajdziemy też na dwóch obrazach obecnych w galerii, czyli „Jimmy Best" z 1981 roku i „Untitled (Crown)" z 1982. „W jakiś sposób jest on bardzo enigmatyczny i trudny do zinterpretowania, a z drugiej strony prostolinijny i skrótowy. Było to pewnego rodzaju okrzyk, wydawany kiedy coś go mocno zainspirowało", powiedziała nam Eleanor Nairne, kuratorka wystawy.

Jean-Michel Basquiat, Glenn, 1984 Courtesy Private Collection

SAMO© (as an end to)

Jean-Michel wraz z Alem Diazem tworzył graffiti pod pseudonimem SAMO©. To skrót od wyrażenia „Same old shit" (stara bieda), z którego później zostało „Same old", a w końcu tylko „SAMO". Artyści pozostawili mnóstwo takich napisów w Nowym Jorku, a wiele z nich zaczynało się od „SAMO© as an end to…" (SAMO jako koniec...) po czym następowało hasło: „the police" (policji), „all this mediocre art" (przeciętnej sztuki), „mass mindlessness" (masowej bezmyślności), „the 9-to-5, went to college, not 2-nite homey blues" (smutków w stylu pracy od rana do wieczora, studiów i „nie dzisiaj stary").

Trzy linie

Często po napisie SAMO© Basquiat rysował trzy poziome linie albo zapisywał w swoich pracach literę „E" jako trzy poziome kreski. I chociaż przy okazji wystawy nie zawiązała się wyraźna dyskusja na temat motywu trzech kresek, kuratorzy wspominają, że artysta uwielbiał symbole. Wskazują dwie książki z jego zbiorów na ten temat: „Symbol Sourcebook" Henry'ego Dreyfussa i „Flash of the Spirit: African and Afro-American Art and Philosophy" Roberta Farrisa Thompsona. W tekście Dreyfussa motyw trzech linii pojawia się jako „Znak Bezdomnego" oznaczający: „to nie jest bezpieczne miejsce", a w książce Thompsona rysunek został opisany, jako afro-kubański „mroczny znak" oznaczający „ucieczkę przed niebezpieczeństwem".

Jean-Michel Basquiat painting, 1983, Photo copyright Roland Hagenberg

The Radiant Child (Rozpromienione dziecko)
„The Radiant Child" to tytuł eseju krytyka sztuki Rene Ricarda opublikowany w „Artform" w 1981 roku, w którym porównuje sztukę Jeana-Michela do Judy Rifki, Keitha Haringa i wielu innych artystów graffiti. Jako pierwszy poważny artykuł o Basquiacie, przestrzega świat sztuki przed niebezpieczeństwami fetyszyzowania „idei nierozpoznanego geniuszu", dodając, że: „Nikt nie chce przegapić drugiego Van Gogha". Jest to również tytuł filmu dokumentalnego, nakręconego przez przyjaciółkę Jeana-Michela, Tamrę Davis, który ukazał się w 2010 roku (polski tytuł brzmi „Basquiat, promienne dziecko").

Jesteśmy też na Facebooku, polub nasz fanpage i-D Polska

Korona
Symbol korony o trzech wierzchołkach jest widoczny w wielu obrazach artysty. Widzimy ją także nad głową osób, które podziwia i szanuje (na przykład boksera Jacka Johnsona i jego przyjaciela Keitha Haringa). W eseju „The Radiant Child" Rene Ricard pisze, że zapytał kiedyś Jeana-Michela o pochodzenie korony. „Każdy rysuje korony", odpowiedział artysta, ale Rene dodaje: „Korona jest nieodłącznym elementem repertuaru Jeana-Michela, więc nieważne skąd ją wziął, kupił, czy ukradł — należy do niego. Wygrał tą koronę. Na jednym obrazie widzimy nawet znak praw autorskich © z datą napisaną nieczytelnymi cyframi rzymskimi pod koroną. Można więc powiedzieć, że ma teraz prawa autorskie do korony".

Rammellzee vs. K-Rob, produced and with cover artwork by Jean-Michel Basquiat, beat Bop record, 1983, Courtesy Jennifer Von Holstein

Hollywood Africans i Beat Bop

Podczas wycieczki do Kalifornii w 1982 roku Basquiat oraz raperzy Toxic i Rammellzee zaczęli określać swoją grupę mianem Hollywood Africans. Trio pojawiło się na obrazie Basquiata z 1983 roku pod tym samym tytułem, jednak daty na obrazie wskazywały na lata w okolicy 1940 roku, czyli okresu, kiedy czarnoskórzy aktorzy nie mieli prawa pracować w Hollywood. Kuratorka z Barbican sugeruje, że może to być też nawiązanie do Hattie Daniel, pierwszej czarnoskórej aktorki, która wygrała Oscara w 1940 roku za rolę Mammy — rasistowskiej karykatury czarnej służącej z „Przeminęło z wiatrem". Po powrocie do Nowego Jorku Jean-Michel i Rammellzee wyprodukowali 10-minutowy, hiphopowy singiel o nazwie „Beat Bop".

Vitaphone

„Mam w zwyczaju oglądać telewizję. Muszę mieć jakieś źródło, z którego mogę czerpać materiał do prac", Basquiat wyjaśnił w filmie o jego dziełach z 1985 roku.
Artysta inspirował się programami telewizyjnymi i filmami. Słowo „Vitaphone" widnieje na kilku jego obrazach jako odniesienie do technologii tworzenia filmów z dźwiękiem, w których dźwięk i obraz były nagrywane oddzielnie i synchronizowane później. Tekst na wystawie wyjaśnia obsesję Basquiata na punkcie „Śpiewaka jazzbandu", czyli pierwszego filmu używającego technologiI vitaphone, w którym główną rolę odgrywa biały aktor z pomalowaną na czarną twarzą (tzw. „blackface").

Jean-Michel Basquiat, Untitled 1982, Museum Boijmans Van Beuningen, Studio Tromp, Rotterdam

Aaron

Na słynnym zdjęciu Jean-Michel stoi przed płótnem, jest ubrany w brązowy garnitur, czerwoną koszulkę Adidasa, a na głowie ma kask do gry w futbol amerykański. Na kasku widnieje symbol korony i imię Aaron. Kuratorzy Barbican wskazują mnogość możliwych interpretacji tego imienia, mówiąc, że „może to mieć związek z czarnym bejsbolistą Hankiem Aaronem (który pokonał Babe Ruth w ilości home runów w 1974 roku)". Dodają, że „Basquiat mógł też odnosić się do czarnego antybohatera z 'Tytusa Andronikusa' Shakespeare'a i brata Mojżesza ze Starego Testamentu, który uwolnił Izraelitów z niewoli".

'Plush. Safe' He Think
„Nawet nie będę próbowała tego interpretować", śmieje się kuratorka Eleanor Nairne, kiedy pytamy o ten zwrot. „Jeśli chodzi o bardziej tajemnicze dzieła z jego wczesnej poezji, staraliśmy się nie rozszyfrowywać ich za bardzo — głównie dlatego, że to właśnie ich ambiwalentne znaczenie czyni je tak intrygującymi". Trzeba zobaczyć je na własne oczy i się przekonać.

Artykuł pierwotnie ukazał się w brytyjskim wydaniu i-D.

Tagged:
Barbican
galeria
basquiat
jean-michel basquiat
przewodnik
SAMO
boom for real