od stanów smithów do vansów – śledzimy historię słynnych sneakerów

Rozmawiamy z kuratorką Brooklyn Museum o tym, jak światowa polityka, gospodarka oraz kwestie gender ukształtowały ukochane sneakery.

tekst i-D Staff
|
16 lipca 2015, 12:20pm

Nieważne, czy wydałeś kupę kasy w internecie, czy też kupiłeś je w skate shopie - najprawdopodobniej masz właśnie na nogach sneakery. Nie musisz też być ekspertem, aby odróżnić zwykłe Kedsy od adidasów Kanyego Westa, ale jest to, między innymi, temat najnowszej wystawy zatytułowanej The Rise of Sneaker Culture[początek kultury sneakerowej] - która objedzie cały kraj, a swój debiut rozpoczęła w muzeum na Brooklynie. Zanim przedarliśmy się przez dziki tłum, aby na własne oczy ujrzeć parę adidasów należących do samych Run DMC, mieliśmy chwilę, aby porozmawiać z kuratorką wystawy, Elizabeth Semmelhack i dowiedzieć się więcej na temat bogatej socjokulturowej historii sneakerów.

Converse Rubber Shoe Company. All Star/Non Skid, 1917. Archiwum Converse'a. (Zdjęcie: dzięki uprzejmości American Federation of Arts) 

Powiedz nam coś o początkach sneakerów.
Wielu ludzi uważa, że sneakery nie są czymś, co w kontekście historycznym ma jakieś większe znaczenie. Jednak na samym początku, nosiła je pojawiająca się klasa średnia, która luźnym ubiorem chciała uczcić swój nowy przywilej do czasu wolnego i zabawy. Jednym z przewijających się tematów wystawy są innowacje technologiczne, które ukształtowały historię sneakerów. Dziś guma jest wszędzie, ale w pierwszej połowie XIX wieku naprawdę była rzadkością. Dlatego, nawet jeśli wczesne sneakery wyglądają jak na współczesne oko dosyć skromnie, to wtedy były one nowinką technologiczną i dosyć drogim symbolem statusu.

Gebrüdder Dassler Schuhfabrik. Modell Waitzer, 1936. adidas AG. (Zdjęcie: adidas AG / studio waldeck. Dzięki uprzejmości American Federation of Arts) 

Kiedy nastąpił punkt zwrotny?
Ponieważ tak dużo populacji klasy pracującej Nowego Jorku była zmuszona mieszkać w typowo urbanistycznych warunkach, niesprzyjających świeżemu powietrzu i ruchowi, postanowiono zbudować parki Central i Prospect. To, w parze z praktykami kolonialnymi, w wyniku których rynek został zalany wcześniej trudno dostępną gumą, spowodowało, że sneakery stały się tańsze i dostępne szerszej społeczności. Wprawdzie I wojna światowa pociągnęła za sobą prawdziwe spustoszenie, ale dzięki nauce mnóstwo ofiar wojny zdołało przetrwać. Dzięki temu kultura okresu międzywojennego skupiona była na cielesnej perfekcji, po części za sprawą Hollywood i mediów, ale także przez bardzo niepokojące idee zakładające wyższość rasową. Naziści, na przykład, zachęcali obywateli do ćwiczeń fizycznych w imię stanu. Gdy więc ćwiczenia stały się zyskującą na znaczeniu kwestią polityczną, która popchnęła produkcję obuwia sportowego, sneakery spopularyzowano na szeroką skalę.

Nike. Waffle Trainer, 1974. Northampton Museums and Art Gallery, Northampton, UK. (Zdjęcie: Ron Wood. Dzięki uprzejmości American Federation of Arts/muzeum Bata Shoe) 

Kiedy i dlaczego sneakery zaczęły stawać się szpanerskie?
Po zakończeniu II wojny światowej, sneakery były tak tanie, że stały się typowym obuwiem dzieciństwa. Związek sportowego obuwia ze statusem społecznym przestał istnieć aż do lat 70., kiedy to współzałożyciel Nike'a, Bill Bowerman wprowadził do USA jogging, a nowe pokolenia zaczęły postrzegać ćwiczenia nie jako obowiązek wobec stanu, ale wobec siebie. Spowodowało to, że zaczęli rozglądać się za profesjonalnym, zaawansowanym technicznie obuwiem. Nike znakomicie połączył nowatorską, lekką technologię z krzykliwymi kolorami, które tak przykuwały uwagę, że buty zaczęły pojawiać się w miejscach takich jak słynne Studio 54. Idea mody casualowej i sportowej stała się bardzo ważnym elementem lat 70. 

Nike x Supreme. Dunk High Pro SB, 2003. Kolekcja Sheraz Amin. (Zdjęcia: Ron Wood. Dzięki uprzejmości American Federation of Arts/ muzeum Bata Shoe) 

W tym samym czasie do telewizji weszły nowe dyscypliny sportowe, które musiały przykuwać uwagę widza. Streetball uprawiany przez nowojorczyków doskonale wpasowywał się w domenę sportu profesjonalnego. Gwiazdy koszykówki jak Kareem Abdul Jabbar zaczęli kupować firmowe buty, a naśladowały ich dzieciaki z miasta. Te równoległe trendy dały początek prawdziwej lawinie w latach 80., gdy Michael Jordan rozpoczął kolaborację z Nike, a Run DMC z Adidasem, co spowodowało, że współczesna moda trafiła do znacznie szerszej rzeszy odbiorców. 

adidas x Run-DMC. 25th Anniversary Superstar, 2011. Dzięki uprzejmości Run-DMC, Kolekcja Erik Blam. (Zdjęcie: Ron Wood. Dzięki uprzejmości American Federation of Arts/muzeum Bata Shoe) 

Wiele par sneakerów z wystawy pochodzi z prywatnych kolekcji, jak te należące do Daryla z Run DMC. Jakich innych perełek możemy się spodziewać?
Z milionów par, które dotychczas powstały, myślę, że naprawdę każda ze 150, które można tutaj obejrzeć, ma swoje szczególne miejsce w historii kultury sneakerów. Niektóre modele stały się już tak popularne, że ludzie nie zdają sobie sprawy, że nie zawsze tak wyglądały. Świetnym przykładem jest Stan Smith, model narodził się pod nazwą Haillet, od nazwiska słynnego francuskiego tenisisty, Roberta Hailleta. Gdy Adidas chciał wprowadzić model na rynek amerykański, poprosił o patronat Stana Smitha. Przez krótki czas, Adidas produkował sneakery Haillet Stan Smith, z nazwiskami obu graczy, a ja posiadam jeden z tych modeli.

Pierre Hardy. Poworama, 2011. Kolekcja muzeum Bata Shoe, Toronto; Podarunek od Pierre'a Hardy'ego. (Zdjęcie: Ron Wood. Dzięki uprzejmości American Federation of Arts/muzeum Bata Shoe) 

Mamy również oryginalne Conversy All Star z 1917 roku, parę butów do biegania z 1860 roku, oryginalne Air Force One, oryginalne Air Jordans 1 - 23, a także modele projektantów, od Christiana Louboutina i Pierre'a Hardy'ego. Zależało mi na tym, aby każda poszczególna para była niezwykła. 

Nike x Tom Sachs. prototyp NikeCraft Lunar Underboot Aeroply Experimentation Research Boot, 2008-12. Kolekcja artysty. (Zdjęcie: dzięki uprzejmości American Federation of Arts) 

Kolaboracje z artystami to dziś norma. Jak myślisz, dlaczego?
Cała idea kolaboracji miała swój prawdziwy początek razem z nadejściem nowego tysiąclecia. Mieliśmy Jeremiego Scotta i Yohji Yamamoto z Adidasem, lecz z czasem artyści bardzo okroili nakład edycji. Jedną rzeczą, jaką od zawsze ceniłam w Tomie Sachsie, jest fakt, że zagłębia się on dokładnie w fetysz zakorzeniony w brandingu oraz to, że produkcja masowa kompletnie wypiera w procesie rękę twórcy. Myślę, że to ciekawe, że gdy współpracował z Nike, to stworzył buty, na których pozostawił swój ślad.

Dominion Rubber Company. Fleet Foot, ok. roku 1925. Kolekcja muzeum Bata Shoe, Toronto. (Zdjęcie: Hal Roth. Dzięki uprzejmości American Federation of Arts/ muzeum Bata Shoe) 

Dużo mówi się o roli mężczyzn w kształtowaniu kultury sneakerów, a o kobietach tak się nie słyszy. Jaką rolę odegrała tutaj płeć?
Celowo chciałam, aby wystawa skupiała się na zmianach w kwestii męskości, ponieważ myślę, że kultura sneakerów nie została jeszcze do końca odkryta przez kobiety. Bardzo chciałabym zobaczyć, jakie zmiany by wystąpiły, jeśli zrobiłabym tę wystawę za 5 lat, ale na obecny moment mam tylko kilka par stworzonych przez kobiety, więc skłamałabym mówiąc, że miały one swój niesamowity wkład. 

adidas. Micropacer, 1984. Kolekcja muzeum Bata Shoe, Toronto; Podarunek od Phillipa Nutta. (Zdjęcie: Ron Wood. Dzięki uprzejmości American Federation of Arts/ muzeum Bata Shoe) 

Co chciałabyś, aby ludzie wynieśli z wystawy?
Mam nadzieję, że ludzie przyjdą i naprawdę docenią fakt, że pomimo tego, iż sneakery są dziś nieodłączną częścią naszego społeczeństwa, to ich niezwykle długa historia związana jest z takimi kwestiami jak innowacja, status, płeć, gospodarka i przywłaszczenie. Ich przeszłość jest bardzo skomplikowana i mam nadzieję, że właśnie tak ludzie będą ją od tego momentu postrzegać. 

Kredyty


Tekst: Emily Manning
Tłumaczenie: Zuza Bień
Zdjęcie: Louis Vuitton x Kanye West. Don, 2009. kolekcja prywatna. (Zdjęcie: Ron Wood, dzięki uprzejmości American Federation of Arts / muzeum Bata Shoe)