hoe waardeer je een cultuur zonder deze toe te eigenen?

Is het mogelijk om inspiratie uit andere culturen te halen zonder beledigend te zijn?

door Zoya Patel
|
30 maart 2016, 3:30pm

Valentino Spring/Summer 16

Toen ik voor het eerst de video voor Hymn for the Weekend van Coldplay zag, wist ik niet waar ik het meest door werd beledigd. De schaamteloze stereotypering van de Indiase cultuur als achtergrond voor Chris Martins grandioze teksten? Misschien de "edele, wilde" Brahmaanse priesters, met hun mystiek wapperende oranje sjaals? Beyoncé's handen vol henna en haar geïmiteerde Indiase dans? Misschien waren het wel de kinderen uit de sloppenwijk die kleurrijk poeder op elkaar gooiden, alsof het iedere dag holi is. Al deze dingen laten een blanke kijk op de complexe Indiase cultuur zien, waarbij een magische en mythische plek wordt gecreëerd die niet echt bestaat.

Het internet praat graag over culturele toe-eigening, met name over de manier waarop blanke culturen onderdelen van gemarginaliseerde groepen overnemen als symbolen of "coole" objecten. Voordat Coldplay en Beyoncé een andere gemeenschap tot fetisj maakte voor een voornamelijk blank publiek, maakte Katy Perry hier al een gewoonte van. Ze nam elementen over uit de geishageschiedenis, de Afrikaans-Amerikaanse gemeenschap en de Egyptische cultuur in verschillende video's en optredens. Nog voordat de term 'culturele toe-eigening' bekend was, paradeerde Gwen Stefani al rond met een bindi en een groep Japanse aanhangsters.

De mode is wat dit betreft echter nog erger dan de muziekindustrie. Ontwerpers als Valentino en Junya Watanabe werden bekritiseerd wegens toe-eigening. De meeste ontwerpers reageren op zulke beschuldigingen door te zeggen dat ze er simpelweg inspiratie uit haalden, maar het probleem is dat hun collecties geen enkel betekenisvol verband aangaan met de culturen waar ze zo door werden geïnspireerd. Dat is het probleem van je laten beïnvloeden door een cultuur die niet van jou is. Maar waar ligt de grens tussen de problemen van culturele toe-eigening en de goedaardige bedoelingen?

Men zou kunnen stellen dat Beyoncé die een sari draagt en haar handen zestig seconden lang rondzwaait niemand echt kwaad doet. Je zou zelfs kunnen zeggen dat de Afrikaans-Amerikaanse Beyoncé zich niet schuldig kan maken aan culturele toe-eigening, door het feit dat ze zelf onderdeel is van een etnische minderheid die te maken had met blank kolonialisme.

Maar toen ik, als jonge Indiase vrouw, de video van Beyoncé echter zag, voelde ik me ondanks haar achtergrond oncomfortabel bij het beeld van haar in een sari. Iedere niet-Indiase vrouw gekleed in traditionele Indiase kleding, die daarmee ons cultureel erfgoed misbruikt, staat in scherp contrast met mijn eigen ervaringen.

Katy Perry's optreden tijdens de 2013 American Music Awards.

Toen ik opgroeide werd ik regelmatig gepest omdat ik traditionele Indiase kleding droeg. Het zien van Beyoncé, Gwen Stefani of een andere willekeurige blanke vrouw in dezelfde outfit, is dan ook een klap in mijn gezicht. Zij kunnen er voor kiezen om het kostuum uit te trekken en terug te keren naar hun dagelijks leven wanneer ze dat maar willen. Ik kan daarentegen mijn Indiase uiterlijk niet zomaar laten verdwijnen. Niemand wil te maken hebben met de onderdelen van een cultuur die geen schattige modeaccessoires vormen.

De meesten van ons begrijpen inmiddels dat culturele toe-eigening steeds verder af komt te staan van de mensen naar wie het verwijst. Het neemt traditionele elementen over van gemarginaliseerde groepen en maakt er misbruik van. Het gaat terug naar de kenmerken van de koloniale tijd, maar men doet vervolgens alsof het een compliment is naar die cultuur toe.

Waardering van andere culturen zit iets ingewikkelder in elkaar, maar het heeft wel te maken met het actief betrekken van de andere gemeenschap. De enige manier om erachter te komen of culturele toe-eigening een probleem is, is door te kijken naar de bedoelingen van de artiest.

Valentino's lente '16 campagne. Beeld via Twitter

Laten we kijken naar een ander, contrasterend voorbeeld: de door Afrika geïnspireerde lente/zomer 2016 collectie en de bijbehorende campagne van Valentino. Toen ontwerpers Maria Grazia Chiuri en Pierpaolo Piccioli werden bekritiseerd vanwege hun gebruik van kettingen van bot, kralen, veren en vlechtjes, waren ze in staat om duidelijk hun bedoeling uit te leggen. Ze wilden in hun werk iets te betrekken dat verder gaat dan uiterlijk. Ze probeerden culturele verwijzingen te ontdekken in een tijd waarin migratie aan de orde van de dag is, met name vanuit Afrikaanse landen.

Het uiteindelijke product bleef problematisch. De modellen waren voornamelijk blank en voegden de verschillende culturen binnen het continent samen tot één stijl. Hun bedoeling was echter om een breder punt te maken. Dat was het enige dat de collectie redde van de afgrond.

Wanneer het goed uitpakt, kan interesse in een andere cultuur zijn voordelen hebben. Yoga is bijvoorbeeld vanuit India in het Westen terechtgekomen in de jaren zestig. Indiase yogadocenten vertrokken destijds naar Engeland. De van oorsprong Indiase traditie werd zo voor beide culturen een voordeel - de Westerlingen kregen yoga, de Indiase docenten werden betaald.

Hermès samenwerking met Sunita Kumar. Beeld via Twitter.

Wanneer we onderscheid maken tussen de problematische culturele toe-eigening en de vaak problematische maar goedbedoelde culturele waardering, kijken we naar de mate van betrokkenheid. We stellen daarbij de vraag of de groep in kwestie wil deelnemen aan het uitwisselen van ideeën. Hermès liet in 2011 zien hoe dit werkt toen ze een collectie vol sari's uitbrachten die waren ontworpen in samenwerking met Sunita Kumar, een ontwerper uit Kolkata. Het merk gebruikte de samenwerking als een manier om iets te leren van individuen die uit een andere cultuur komen. Het merk was respectvol betrokken met de cultuur, op artistieke wijze.

Waar je je ook bevindt in de discussie met betrekking tot culturele toe-eigening tegenover culturele waardering; het is belangrijk om in te zien dat traditionele kleding om meer draait dan materialen en een stijlkeuze. Het is onderdeel van andermans geschiedenis, gemeenschap, identiteit en taal. Het mag dan wel gemaakt zijn van stof, maar het is veel meer dan mode. 

Tagged:
videoclips
Racisme
Mode
Cultuur
culturele toe-eigening
waardering