​in foam kun je het werk zien van een man die alle registers open trok voor meer gelijkheid

i-D ging alvast kijken, sprak met de curator en laat jullie alvast wat exclusieve beelden zien.

|
jun. 15 2017, 3:30pm

Gordon Parks was hollywoodregisseur, glamourfotograaf en journalist. En: hij was zwart. Een combinatie die ondenkbaar leek in het Amerika van midden vorige eeuw. Schrijven kon hij ook. Uit zijn autobiografie A Choice of Weapons blijkt dat het hem allemaal niet is komen aanwaaien. Van een zwarte man in Kansas verwachtte niemand dat hij iets zou bereiken in het leven. Het boek begint dan ook met een koortsachtige beschrijving van zijn jeugd, vol armoede, racistisch geweld en frustratie die hij afreageerde op straat en één keer, tot zijn eigen spijt, op zijn kreupele broer. Zijn broer, die jong zou doodgaan aan een ongeneeslijke ziekte, was het ook die Gordon vanaf zijn sterfbed aan het denken zette over die frustratie: 'Als je dit op wilt lossen, moet je met iets beters komen dan je vuisten. Gebruik je brein!' Dat deed Gordon, en toen hij ergens een fotocamera in de etalage zag staan, wist hij dat dat zijn wapen zou zijn in de strijd voor meer gelijkheid.

De strijd die Gordon Parks aanging is helaas nog lang niet uitgestreden. En nu kan iedereen daarbij foto's gebruiken, die je kunt delen via sociale media. Maar hoe mooi het ook is om je solidariteit te betuigen aan sociale verandering: waar de gemiddelde facebookshare een klappertjespistool is, is het oeuvre van Gordon een raketwerper. Hij trok alle registers open om ervoor te zorgen dat niemand zich meer ellendig hoefde te voelen over zijn huidskleur, zoals hij. Hij schoot met zijn camera de scherpste randjes van het racistische systeem af dat de Amerikaanse samenleving in haar greep had.

Niet omdat hij van nature een chagrijn was, of van rebelleren hield, maar omdat hij van het leven wilde genieten zonder beperkt te worden door zijn huidskleur en omdat hij vond dat dat voor iedereen mogelijk moest zijn. Maar zijn toon was nooit écht boos. Toen Malcolm X hem een grote zak geld aanbood om huisfotograaf te worden voor de radicale Black Muslim-beweging, bedankte Parks daarvoor - niet zijn stijl. Wel legde hij de beweging vast voor Life, maar hij koos voor een charmeoffensief in plaats van voor de frontale aanval. Op de foto hierboven zie je dat de strijders voor meer gelijkheid in de samenleving toch ook vooral jonge mensen zijn die geen zin hebben om hun leven te laten verpesten door vastgeroeste ideeën.

Hij was dan misschien niet militant, maar Gordon ging de confrontatie niet uit de weg. Met zijn journalistieke werk voor het blad Life, dat vooral een wit middenklassepubliek had, bracht hij de ellende in zwarte wijken scherp in beeld. Hij werd vrienden met een 17-jarige bendeleider in Harlem, om vervolgens te laten zien hoe het geweld in die wijk niet per se uit de bendeleden zelf kwam, maar ook door het systeem dat in stand gehouden werd. Gordon fotografeerde al protesten tegen racistische politie-agressie, decennia voordat de Black Lives Matter-beweging begon. Ook bracht hij de slechte positie van zwarten op de arbeidsmarkt in beeld. Een beroemde foto is American Gothic, een echo van het beroemde 19e eeuwse schilderij van Grant Wood met dezelfde naam. Daarop staat een geromantiseerd boerenstel, dat symbool kwam te staan voor de pioniersgeest van Amerika. Met zijn foto van een zwarte vrouwelijke schoonmaker in dezelfde pose laat Parks zien wie anno 1942 de economie van onderaf draaiende houden.

Credits: American Gothic, Washington, D.C, 1942 © Gordon Parks / Courtesy of The Gordon Parks Foundation 

Maar naast zijn rauwe, journalistieke werk, was Parks ook vanaf het begin al gefascineerd door schoonheid en roem. Hij begon zijn carrière als modefotograaf bij een warenhuis en schoot later portretten van societydames. Hij werkte daarna onder andere voor Vogue, en in zijn modefotografie laat hij zijn gevoelige, fijnzinnige kant zien. Hij bracht beweging in de statische poses van de jaren '40 en schoot later sensuele kleurrijke beelden. De foto Jeweled Cap Malibu California bijvoorbeeld, laat ons wegdromen bij een vrouw met een badmuts in een grafische, UFO-achtige omgeving. Glamour is niet alleen voor witte mensen, bewees Gordon. Met hetzelfde gemak waarmee hij in Harlemse ghetto's rondliep, hing hij met de grootste sterren en maakte foto's van Marilyn Monroe. En hij werkte een tijdje voor Vogue in Parijs waar hij deel uitmaakte van de artistieke avantgarde.

Jeweled Cap, Malibu, California, 1958 © Gordon Parks / Courtesy of The Gordon Parks Foundation 

Zijn filmdebuut (en eerste Hollywoodfilm ooit van een zwarte regisseur) The Learning Tree combineert die zwoele esthetiek met een confronterend soort realisme. Later maakte hij ook dubbelzinniger films. Shaft bijvoorbeeld, de iconische film over een zwarte politieman. De film leunde zwaar op de bestaande stereotypen over zwarte mensen, maar had ook een held die als rolmodel kon dienen. De film was baldadig en brutaal en met de groovy soundtrack van Isaac Hayes had de film een onweerstaanbare coolness. De witte filmindustrie wist veel geld binnen te harken door de nieuwe doelgroep die door Shaft werd aangesproken, maar leidde aan de andere kant ook tot meer tolerantie in de samenleving als geheel. Laat je ook verleiden, confronteren en imponeren door het werk van Gordon Parks in FOAM.

De expo 'I Am You' opent vanmiddag en is te zien tot en met 6 september. 

Credits


Tekst: Tim Fraanje
Foto's: Gordon Parks
Fotocredits bovenste foto: Untitled, Watts, California 1967 © Photograph by Gordon Parks / Courtesy of The Gordon Parks Foundation