sonita spreekt namens alle meisjes

De Iraanse Sonita zou worden uitgehuwelijkt voor 9000 dollar. Ze besloot in opstand te komen op een bijzondere manier: ze werd rapper.

door Robin Alper
|
24 november 2015, 11:50am

Als Afghaanse vluchteling in Iran kreeg de achttienjarige Sonita in een opvangtehuis in Teheran hulp bij het verwerken van haar trauma's en het realiseren van een betere toekomst. Van die toekomst had ze een duidelijk beeld; ze wilde opkomen voor de rechten van meisjes. Opgroeiend in Iran is dit echter makkelijker gezegd dan gedaan. Tradities zijn binnen de Iraanse cultuur erg belangrijk, zo ook binnen de familie van Sonita. Hun toekomstbeeld voor haar lag vast. Ze zouden haar uithuwelijken in ruil voor 9000 dollar, zodat de bruiloft van haar broer betaald kon worden. Wat Sonita hierbij voelde, was enkel bijzaak.

Sonita zag al hoe haar vriendinnen werden uitgehuwelijkt, en wist dat dit niet de manier was waarop ze haar leven wilde leiden. Nadat een van haar vriendinnen, die onder de blauwe plekken zat, vroeg of ze haar alsjeblieft wilde helpen, vond Sonita het genoeg. Ze kon niet langer aanzien hoe dochters werden verkocht en gebruikt alsof het dieren waren, en ging op zoek naar een manier om zichzelf hoorbaar te maken. Zo begon ze te rappen. In een land waar vrouwen niet mogen zingen, is dit behoorlijk opvallend. Opvallend genoeg voor regisseuse Rokhsareh Ghaem Maghami om er een documentaire over te maken. De film Sonita volgt de jonge rapper tijdens het maken van haar eerste echte videoclips en laat zien hoe ze de conversatie met haar familie aangaat. Haar droom om op te komen voor de rechten van meisjes kwam uit, en aan het einde van de film is te zien hoe Sonita aan een opleiding in Utah begint.

Inmiddels werkt Sonita samen met Girls Not Brides en Plan International, om kindhuwelijken en kinderarbeid te stoppen. De droom die ze al van jongs af aan had, leverde haar onlangs een plekje in BBC's 100 Women op, een lijst van vrouwen die de wereld verbeteren. Ze prijst zichzelf gelukkig met het feit dat ze haar situatie heeft kunnen veranderen, maar ze weet dat er wereldwijd ieder jaar nog steeds 15 miljoen meisjes als kind worden uitgehuwelijkt. Sonita laat zien dat ze meer is dan een kindbruid en een rapper - ze is een meisje met een passie en een uitgesproken overtuiging, en zal niet stoppen tot kindhuwelijken overal verboden worden.
Wij spraken Sonita over het maken van de film, haar werk als activiste, en het realiseren van haar dromen.

Wie is Sonita?
Ik hoop dat mensen me niet zien als enkel mezelf, maar als een representatie van veel verschillende meisjes. Ik ben niet alleen maar Sonita - ik ben miljoenen meisjes die worden gedwongen tot uithuwelijking. Ik heb geluk dat ik mijn verhaal aan jou mag vertellen, maar zij hebben dat geluk niet. Ik ben hier om voor hen te spreken, en ze een stem te geven.

Wanneer wist je dat je een artiest wilde worden?
Toen niemand naar me luisterde. Niemand had interesse in me of vroeg me naar mijn dromen en wat ik wil doen in de toekomst. Ze zagen me enkel als een object om te verkopen. Ik begon te zingen om mijn verhaal aan de wereld te kunnen vertellen. Maar niet alleen mijn eigen verhaal - het is het verhaal van zo veel meisjes. Ik wilde bewijzen dat ik wel een stem en gevoelens heb.

Was dat ook de aanleiding voor je eerste nummer?
Voor de documentaire probeerde ik al om iets te kunnen doen waarmee ik de rechten voor vrouwen kon verbeteren. Voornamelijk vanwege mijn vriendinnen. Een van hen werd gedwongen te trouwen zodat haar familie haar kon verkopen in ruil voor land. Ze zei constant "help me alsjeblieft" tegen me. Maar ik kon er niks aan doen en sloot mijn ogen ervoor. Maar toen ging ik denken hoe ik iets kon doen om haar en andere meisjes in mijn leven te helpen, want ik wilde niets liever dan de situatie veranderen. Dus probeerde ik te rappen. Mijn eerste nummer ging over kinderarbeid, aangezien ik een kinderarbeider was in Iran. Ik kwam erachter dat ik mijn verhaal kan vertellen middels rap, en het zo kan delen met de rest van de wereld. Eminem leerde me hoe ik moest rappen. Ik kan niet verstaan waar hij over zingt, maar door hem leerde ik dat rap bestaat en hoe het moet.

Waar was je toen je Eminem voor het eerst hoorde?
In een sportschool waar ik schoonmaakte. Ik had geen geld om mezelf te onderhouden, dus moest ik daar werken. Het geld dat ik er verdiende gaf ik eigenlijk direct weer aan ze terug, ik kreeg daar namelijk lessen in vechtsport. Ik werkte daar om mijn training te kunnen betalen. Op een dag was ik aan het schoonmaken toen iemand muziek aanzette. Na een paar nummers hoorde ik een Engels nummer, en dat bleek Eminem te zijn. Ik wist toen nog niet wie hij was, maar een vriendin vertelde me dat hij Eminem heet en heel bekend is. Ik vroeg me af waar hij zo snel over praatte. Na mijn werk ging ik naar een vriendin met een televisie om meer muziek van hem en andere Iraanse rappers te kunnen luisteren. Ik wilde weten waar ze het over hadden en hoe ik hetzelfde kon doen als zij.

Luisteren ze in Iran veel naar rap?
Ja best wel, het is veel beter dan in Afghanistan.

Hoe kwam je uiteindelijk in het proces van de documentaire terecht?
Na mijn nummer Child Labourer te hebben gemaakt, hoorde een vrouw, Rokhsareh Ghaem Maghami, over me. Ze was geïnteresseerd in mijn verhaal en mijn nummer, zeker omdat het rap was. In Iran is het namelijk illegaal voor vrouwen om te zingen en rappen. Ze zocht me op en praatte met me, en vertelde me dat ze me kon helpen met mijn nieuwe nummers en er videoclips voor kon maken.

Wat vond je familie ervan dat er een documentaire over je gemaakt zou worden?
Ik kreeg geen steun van mijn familie om de film te maken. Mijn vader overleed toen ik heel jong was, en in onze cultuur hebben na de vader de broers in het gezin de macht in de familie. Dat leverde nogal wat problemen voor me op. Hij wilde niet dat ik mee zou werken aan de documentaire, omdat hij dacht dat het een soort Bollywood-liefdesfilm zou worden, waarin ik aan het einde met een jongen moest trouwen. Uiteindelijk realiseerde hij zich dat het een film zou zijn over mijn leven en wat ik doe. Maar zelfs toen stond hij er nog niet helemaal achter. Hij zei dat het niet leuk was voor de familie, omdat het niet binnen onze tradities past. Ze hebben de film nog niet gezien, maar mijn moeder is nu wel geïnteresseerd. Dat vind ik fijn. Eerst wilde ze namelijk niet dat ik muziek zou maken, en toonde ze er geen interesse in. Na mijn nummer Daughters for Sale belde ze me op en zei ze "het is goed". Ze was er niet blij mee, maar voor mij was het een grote verandering in mijn leven, dus ik werd er gelukkig door.

Hoe was het om ineens constant gevolgd te worden door een filmploeg?
De camera voelde eerst aan als een vreemdeling, en ik had het gevoel dat ik bepaalde dingen niet kon doen of zeggen voor de camera. Maar ik raakte eraan gewend. Rokhsareh was heel aardig, en we raakten uiteindelijk heel goed bevriend. Het is wel raar dat ze er nu niet meer de hele tijd is.

Hoe zou je toekomst eruit hebben gezien als je niet was gaan rappen?
Ik zou nu getrouwd zijn en kinderen hebben. Ik denk niet dat ik gelukkig zou zijn geweest. Mijn leven zou bestaan uit het huishouden doen en koken voor mijn man, en mijn wereld zou niet groter zijn dan ons huis.

Wat geeft je de kracht om je dromen waar te maken?
Het kost veel kracht en moeite. Maar als ik 's ochtends wakker word en me besef dat al deze mensen zich zo enorm inzetten om kindhuwelijken te stoppen, geeft dat me de energie om hard te werken en door te gaan.

Zijn er artiesten tegen wie je opkijkt?
Ik leer nu pas dingen over westerse muziek en deze cultuur. Ik vind de stijl en muziek goed, maar ik heb geen idee waar ze over zingen omdat mijn Engels nog niet zo goed is. Ik ga nu voor het eerst in mijn leven naar een echte school, dus ik begin nog maar net dingen te leren over muziek. Het rappen heb ik mezelf aangeleerd, ik heb nooit een leraar gehad die me vertelde hoe het moest.

Je woont nu in Utah, maar hoe gaat het met je vriendinnen in Iran?
Het gaat goed met ze, en ze wachten op mijn hulp. Een van hen heeft haar leven kunnen veranderen net als ik. Zij zou ook uitgehuwelijkt worden, en probeerde zelfmoord te plegen. Ze zag geen andere uitweg. Maar nadat ik naar Amerika verhuisde, zag ze in dat er andere mogelijkheden zijn. Ze praatte met haar ouders, en zei ze dat ze ooit een heel belangrijk persoon zou worden, zodat ze haar ouders kon onderhouden zonder uitgehuwelijkt te hoeven worden. Ze kreeg een baan bij een ngo en studeert nu. Ze kwam op voor haar rechten en volgt haar dromen.

Je zal vast een grote bron van inspiratie voor ze zijn.
Het zijn dappere meisjes die de kracht zeker in zich hebben, ze hebben enkel aanwijzingen nodig en moeten inzien dat ze hun leven kunnen veranderen. Eerst geloofden ze niet wat ik had gedaan, maar nu wel. In de film zie je hoe ik uiteindelijk naar school ga in Utah, maar daar stopt de film. Mijn vriendinnen spreek ik echter nog regelmatig en als ze horen wat ik nu doe, zien ze in dat het mogelijk is. Ze zien dat er meer is in het leven. Het is een doorlopend proces.

Je huidige muziekvideo's brengen een uitgesproken boodschap naar voren, zal al je werk zo politiek betrokken en sociaalkritisch zijn?
Ja. De reden waarom ik begon met rappen was om kindhuwelijken te stoppen. Ik wil de situatie veranderen, rap is simpelweg het medium dat ik daarvoor gebruik.

Hoe is het om ineens zo in de schijnwerpers te staan en de wereld rond te reizen?
Het is een droom die uitkomt. In Iran kon ik niet eens naar school gaan, en nu vlieg ik de wereld rond. Ik droomde er ver voor de documentaire werd gemaakt al van om kindhuwelijken en kinderarbeid te stoppen, dat was de passie die me dreef. Nu ben ik in contact gekomen met geweldige groepen als Girls Not Brides en Plan International. Ik krijg nu eindelijk de kans om de stem van mij en al de andere meisjes die hetzelfde hebben meegemaakt, te laten horen. Het is zo fijn dat dit kan, aangezien ik het in Iran al wilde, maar niks me het gevoel gaf dat het mogelijk was.

Wat zijn je dromen voor de toekomst?
Ik heb zo veel doelen en dromen, maar de voornaamste is het stoppen van kindhuwelijken. Daarnaast hoop ik verder te kunnen gaan met mijn opleiding, zodat ik uiteindelijk rechten kan gaan studeren. Ik weet dat traditie heel belangrijk is, maar toch zou ik graag zien dat ouders en kinderen een betere relatie krijgen, en mensen meer zullen gaan nadenken over kindhuwelijken, zodat dat het stoppen hiervan even belangrijk zal worden als het recht op educatie. Mijn droom is dan ook om hier wereldwijd een grote groep activisten voor te hebben.

Credits


Tekst Robin Alper
Fotografie Lotte van Raalte

Tagged:
Rap
Afghanistan
Iran
Sonita
Muziek
IDFA
Activisme
Cultuur
kindhuwelijken
meisjesrechten
rokhsareh ghaem maghami