de grenzen tussen hoge en lage cultuur vervagen

Tegenwoordig kunnen wij de hoge en lage cultuur allebei waarderen. We laten onze smaak niet meer bepalen door schaamte of schuldgevoel.

door Jean Kemshal-Bell
|
11 juni 2015, 1:50pm

Mensen praten graag over het (gebrek aan) talent van Kim Kardashian. Sinds zij het boek Selfish uitbracht, is deze discussie weer flink opgelaaid. Kunstcriticus Jerry Saltz van New York Magazine vindt echter dat Kim serieus genomen moet worden. De Kardashian-telg is volgens de criticus net zo belangrijk voor ons tijdperk als Andy Warhol voor de jaren zestig was. Het commentaar op deze uitspraak was niet voor de poes. De uitspraken varieerden van "spreek voor jezelf" tot genadeloze slut-shaming opmerkingen aan het adres van de realityster. We kunnen erover discussieren of we Kim Kardashian serieus moeten nemen, maar één dingen kunnen we niet ontkennen: de waardering voor de bekende realityster stijgt. Toch is Kardashian zelf niet veel veranderd de afgelopen jaren, in ieder geval niet genoeg om de plotselinge verschuiving in onze waardering voor haar te verklaren. Maar wat blijkt: niet Kim, maar de cultuur om haar heen is veranderd.

Men kijkt er tegenwoordig niet van op als iemand publiekelijk erkent zowel hoge als lage cultuur te kunnen waarderen. Op Facebook laten mensen graag merken dat ze fan zijn van Kim K, terwijl ze net zo gemakkelijk dingen over feminisme en politiek met hun vrienden delen. Genoeg mensen houden net zo veel van een obscure indie-band als van Taylor Swift. Is onze smaak de afgelopen jaren drastisch veranderd? Ik denk het niet. We durven er sinds kort meer voor uit te komen dat we verschillende cultuurvormen, zowel hoog als laag, op prijs kunnen stellen.

Het internet heeft hier een grote rol in gespeeld. We wachten niet langer op een aantal critici die wel even voor ons zullen bepalen wat goede smaak is. Nieuwe media maken het mogelijk dat we sneller ideeën met elkaar kunnen uitwisselen. Iedereen kan nu criticus zijn - en meestal zijn we een stuk sneller dan de professionele critici. Het is ook makkelijk om achter je laptop toe te geven dat je een liedje van Miley leuk vind. Omdat nu meer mensen hun interesses online durven te delen, is deze manier van denken ook offline overgenomen. Probeer maar eens iemand te bedenken die niet van Beyoncé houdt. Mensen uit de punkscene van de jaren zeventig durfden waarschijnlijk niet zo makkelijk toe te geven dat ze ook erg enthousiast werden van Abba en Elton John. Bovendien verkrijgen we tegenwoordig heel gemakkelijk toegang tot onze culturele historie. Het is niet moeilijk om undergroundbandjes online te vinden. Een oude hit van een obscure panfluitgemeenschap uit Oost-Groningen is tegenwoordig net zo makkelijk te vinden als het nieuwe album van Beyoncé.

Op dit moment is er zoveel muziek voortgekomen uit de samenwerking tussen populaire artiesten, dat het bijna onmogelijk is om te ontkennen dat de grens tussen hoge en lage cultuur verdwijnt. Jay Z werkte bijvoorbeeld samen met performancekunstenaar Marina Abramovic. RZA rapt op het nummer Take a Fall For Me van James Blake. En de gehele mode-industrie, bij tijd en wijle ook best high-brow, bedient Kim Kardashian op haar wenken. Natuurlijk speelt exposure en financieel gewin een grote rol bij deze samenwerkingsverbanden, maar vooral de fans van beide groepen lijken het aan te moedigen. We zouden gek zijn als we ons zouden beperken tot één subcultuur, nu wij ongelimiteerde toegang hebben tot muziek, films en televisie. Het internet geeft ons de mogelijkheid om zelf, zonder tussenkomst van andere mensen, kennis te maken met verschillende genres.

Het idee van authenticiteit is ontstaan bij de Amerikaanse Beatniks in de jaren vijftig. Deze groep heeft zich altijd afgezet tegen de mainstream. Iets soortgelijks gebeurt nu ook. We zetten ons deze keer niet af tegen de mainstream, we zetten ons juist af tegen de autoriteiten. We zetten ons af tegen het idee dat iemand voor ons moet bepalen wat goede smaak is. We zijn mensen, en dus we zitten vol tegenstellingen. Dat kan betekenen dat we voor gelijke rechten zijn, maar 's avonds niets liever willen dan naar Take Me Out kijken. We zijn niet dommer, oppervlakkiger of saaier als we onze "conflicterende" interesses omarmen. Het betekent alleen dat wij onze smaak niet laten bepalen door schaamte of schuldgevoel.

Mensen roepen vaak dat onze cultuur dood is en dat wij allemaal passieve consumenten zijn die door de massamedia worden beïnvloed. Toch zijn mensen er wel degelijk van op de hoogte dat televisieshows problematisch kunnen zijn. Mijn zusje van 16 weet bijvoorbeeld dat Keeping up with the Kardashians allesbehalve reality is. Ze heeft geen ambitie om de volgende Kim Kardashian te worden, maar ze vind het heerlijk om naar de realityster te kijken. Denk eens aan alle jonge vrouwen die online met elkaar in discussie gaan. Deze vrouwen noemen zichzelf feminist en zijn daar trots op. Dit wijst er niet bepaald op dat onze cultuur ten onder gaat.


In haar fantastische blog Brain Pickings bespreekt Maria Popova de commencement speech (speech voor afstuderende studenten) die auteur Greil Marcus in 2013 gaf op de New Yorkse School of Visual Arts. Tijdens deze speech vertelt Marcus over de kritiek op herdruk van het boek The Great Gatsby met de poster van de film als cover. "Het is allemaal te herleiden tot een fascistische drang om te weten wat het beste is voor de mens… om te beslissen welke covers er moeten worden gebruikt op de boeken die mensen zouden moeten lezen. Om te kunnen beslissen van welke muziek mensen ontroerd moeten worden en welke kunst zij moeten maken. Het is een drang die kunst reduceert tot een aantal regels die niets met vrijheid van doen hebben. Kunst is juist een activiteit die vrijheid creëert en openbaart."

Het idee dat liefhebbers van luchtig vermaak, niet in staat zijn een onderbouwde mening te vormen, begint nogal vermoeiend te worden. Natuurlijk mag je een band die door 3voor12 is aangeraden leuk vinden. Daar is niets mis mee. Er is ook geen enkel probleem met je voorliefde voor de muziek van Taylor Swift. Het betekent ook niet automatisch dat je Taylor Swift net zo belangrijk vind als de muziek die is aangeraden door muziekjournalisten. Het betekent alleen dat je verdomme de vrijheid wil hebben om te genieten van je eigen keuzes, zonder dat iemand daar op neerkijkt.

Credits


Tekst Jean Kemshal-Bell

Tagged:
Kim Kardashian
Muziek
lage cultuur