Collage door Rebecca Boyd-Wallis.  

toen ik kanker kreeg als twintiger werd schoonheid voor mij een daad van verzet

Als je je identiteit dreigt te verliezen door iets waar je geen controle over hebt, kan uiterlijke verzorging een politieke lading krijgen.

|
aug. 6 2018, 10:39am

Collage door Rebecca Boyd-Wallis.  

Hoeveel waarde hecht jij aan je haar? En je wenkbrauwen? Je wimpers? Je borsten? In hoeverre bepalen ze hoe mooi jij je voelt? En hoe zouden je ideeën hierover veranderen als je op een koude, regenachtige dinsdagochtend in februari van een dokter te horen zou krijgen dat je kanker hebt, en dat je het komende jaar al die dingen kwijt zou kunnen raken?

In februari van dit jaar kreeg ik te horen dat ik borstkanker heb, wat nogal ongelukkig is om verschillende redenen. Allereerst is het heel uitzonderlijk om als twintiger borstkanker te krijgen (een kans van 0,06 procent). Ten tweede: als je bij die kleine groep hoort, is de kans vrij groot dat je een agressieve vorm van borstkanker hebt. Iets wat je niet kunt behandelen zonder het hele pakket van operaties, bestralingen, hormoontherapieën en maandenlange chemokuren te ondergaan. En de kans is groot dat je in dat proces (op zijn minst) wat van je haar en je borsten verliest. Er is veel geschreven over hoe dit soort nieuws je opnieuw kan laten nadenken over wat nou echt belangrijk is in het leven, en hoe er vervolgens een soort innerlijke Eat Pray Love-zoektocht kan beginnen. Maar er is veel minder geschreven over hoe kanker je gevoel van eigenwaarde kan aantasten, omdat het zoveel dingen van je afneemt die eerst een grote rol speelden in hoe mooi je je voelt.

Image via Pexels.

In de wereld van kanker kun je vaak op minachtende reacties rekenen als je schoonheid en uiterlijk belangrijk vindt. Het wordt gezien als ijdel en overdreven, en veel mensen zullen je vertellen dat uiterlijk niet uitmaakt op het moment dat je voor je leven vecht. En hoewel het klopt dat het natuurlijk je eerste prioriteit is om in leven te blijven, neemt dat niet weg dat je nog steeds kunt geven om de manier waarop de mensen je zien. Je wil nog altijd zelf kunnen bepalen hoe je jezelf aan de buitenwereld presenteert.

Make-upartiest en YouTuber Andrea Pellegrini begon met haar YouTube-kanaal Baldly Beautiful nadat er in juli 2014 borstkanker bij haar was vastgesteld, om zo andere vrouwen te helpen die chemokuren ondergingen. "In eerste instantie was ik niet zo happig op het idee dat ik mijn kale hoofd aan iedereen zou laten zien. Maar langzaamaan ging ik het toch doen", zegt ze. "Hierdoor kon ik in contact komen met ontzettend veel andere vrouwen die hetzelfde doormaakten. Het gaf me een doel, iets waar ik me op kon focussen als ik me ziek voelde." Andrea wil met haar video’s andere vrouwen helpen die hun gevoel van identiteit hebben verloren door de chemotherapie.

“Je moet echt lief voor jezelf zijn als je die behandelingen ondergaat. Je ziet er anders uit en de helft van de tijd herken je jezelf niet eens – dat is shockerend en je kan er echt verdrietig van worden. Maar juist dáár kan uiterlijke verzorging en make-up zo veel voor je doen. Normaal zijn het dagelijkse routines waar je nauwelijks bij nadenkt. Maar als je behandeld wordt voor kanker, kan dat beetje zelfzorg echt een verschil maken in hoe je je voelt.”

Mensen gaan je anders zien, anders met je praten en je anders behandelen als ze weten dat je kanker hebt. Of ze het nou zelf in de gaten hebben of niet: dat doen ze gewoon. Plotseling geven ze aan alles wat ze zeggen een gewichtig of verdrietig randje. Je bent niet meer een jong, normaal persoon: je zult irritant vaak horen dat je zo’n “dappere” strijder bent.

“Je wordt anders behandeld als je er ziek uitziet”, vertelde Cindy me, een jonge vrouw met borstkanker. Een gevoel wat ik vaker terug hoor. Amanda, ook een jonge vrouw met kanker, gebruikte een cold cap: een experimentele methode waarbij kankerpatiënten een ijskoude kap op hun hoofd dragen tijdens de chemobehandelingen, om zo haaruitval tegen te gaan. Ze werkt in de modeindustrie. “Ik wilde de kanker niet laten bepalen wie ik ben. Ik besloot te proberen mijn haren te behouden omdat ik single ben, en ik me nog steeds mezelf wil kunnen voelen. Ik was twee weken met iemand aan het daten toen ik de diagnose kreeg en ik wilde niet gezien worden als een “ziek” iemand. Als je het gevoel hebt dat je geen controle meer hebt, kan uiterlijke verzorging echt houvast bieden.”

“I just like being able to tell people on my own time and not have cancer enter the room first.”

We hebben bepaalde verwachtingen over hoe het ‘gezicht’ van kanker eruit ziet: haarloze, bleke, magere en waardige mensen die uit alle macht proberen vast te houden aan het leven. We stellen ons een duistere marteldood voor, want zo wordt het ons voorgeschoteld in zo ongeveer alle films en tv-programma’s over kanker die we kennen. We verwachten dat mensen (vooral vrouwen) met kanker dapper maar passief de marteling ondergaan en zich vooral bezighouden met beter worden om voor hun man en kinderen te kunnen blijven zorgen. En dat ze daar moedig hun identiteit en uiterlijk voor opofferen.

Dat stereotype is niet alleen kleinerend en seksistisch, maar ook onrealistisch. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie is kanker in Europa de op één na belangrijkste doodsoorzaak, met meer dan 3,7 miljoen nieuwe gevallen en 1,9 miljoen sterfgevallen per jaar. Uit die enorme cijfers kun je al opmaken dat er niet één bepaald soort ziektebeleving is. Genoeg vrouwen proberen tijdens hun behandeling een gevoel van controle te behouden door zelf te bepalen hoe ze zich presenteren. Voor hen krijgt uiterlijk een feministische en politieke lading. Van vrouwen wordt vaak verwacht dat ze er mooi uitzien, behalve als ze ziek zijn. Die seksistische normen bevatten een tweedeling: de vrouw is sexy of zielig, mooi of dapper – maar nooit tegelijkertijd. Zodra een vrouw ziek is, wordt er van haar verwacht dat ze niets meer is dan een sterke maar zielige strijder. Wanneer je kanker hebt en dit soort normen weigert te accepteren, is dat niet alleen een manier om je identiteit weer op te eisen: het is ook een politieke daad.

Ik wilde niet gezien worden als iemand met kanker, en dat wil ik nog steeds niet. Ik wil al helemaal niet dat mensen denken dat ik een enorme pechvogel en zielepoot ben door die ziekte. Het is onderdeel van een bredere identiteit. Door actief te proberen er niet uit te zien als iemand met kanker, kon ik het beter verwerken. En het heeft ontzettend geholpen.

Jennifer Young gelooft sterk in de politieke, strijdbare kant van uiterlijke verzorging. Haar huidverzorgingslijn en beauty-collectie, Defiant Beauty, kwam tot stand door haar mantra: “Vrouwen stoppen niet met vrouw zijn als ze de diagnose kanker krijgen.”

Jennifer was geschokt toen ze tijdens haar opleiding tot schoonheidsspecialist het advies kreeg geen kankerpatiënten aan te raken. “Ik werkte met vrouwen die in behandeling waren, en die acceptatie wilden voelen door zoiets simpels als een aanraking of zelfzorg. Het was dubbel oneerlijk – mensen met kanker werden genegeerd door de mainstream schoonheidsindustrie. Specialisten werd geleerd niemand met kanker aan te raken omdat dat risicovol voor hen zou zijn, en verzekeraars weigerden iemand te verzekeren die dat wel deed.”

Image via Pexels.

Daarom richtte Jennifer haar bedrijf Beauty Despite Cancer op, dat beautyproducten maakt speciaal voor kankerpatiënten. Ze zijn geurvrij en bevatten geen plantaardig oestrogeen dat bijvoorbeeld in aloë vera, avocado en soja zit, omdat bewezen is dat sommige kankersoorten (inclusief de mijne) worden gevoed door oestrogeen. "Wanneer je in de spiegel kijkt en je jezelf niet meer herkent, is dat vaak een dieptepunt,” zegt Jennifer. "Ik wil mensen helpen zich normaal te blijven voelen. Vrouwen stoppen niet met vrouw zijn als ze de diagnose kanker hebben gekregen. Maar ze worden uit de schoonheidswereld verbannen, nét wanneer ze die het hardst nodig hebben."

Voordat ik ontdekte dat ik kanker had, hield ik me niet enorm veel bezig met mijn uiterlijk. Ik had bijvoorbeeld nooit gedacht dat ik veel geld zou uitgeven aan verzorgingsproducten. Maar in de afgelopen zes maanden is het een belangrijke rol gaan spelen in mijn dagelijks leven. Ik scroll urenlang door forums voor tips hoe ik huidschilfers kan tegengaan, hoe ik voorkom dat mijn mond onder de zweren zit en hoe ik mijn nagels kan beschermen tijdens chemotherapie. Ik geef geld uit aan speciale shampoos, vitaminesupplementen en vochtinbrengende crèmes. Ik heb enorm veel betaald voor getatoeëerde wenkbrauwen, en elke drie weken wordt mijn hoofdhuid urenlang bevroren zodat mijn haar hopelijk niet uitvalt door de chemo’s. Het is duur, tijdrovend en pijnlijk, maar het is het waard. Je zou waarschijnlijk niet eens kunnen zien dat ik ziek ben als je me op straat zou tegenkomen. En hoewel dat betekent dat je me waarschijnlijk geen zitplek zult aanbieden in de bus (vervelend), betekent dit wél dat ik een redelijk normaal leven kan lijden terwijl ik behandeld word.

Zo veel kan uiterlijk dus betekenen voor iemand die met kanker vecht. Het is geen ijdelheid: het is voor jezelf zorgen, de uitdaging aangaan, en een manier om vast te houden aan de identiteit die de kanker van je probeerde af te pakken.