Links: @vitacaio Rechts: @ihsbramn

de facefilter die kritiek levert op de like-cultuur werd een viral hit

Beroemdheden als Violet Chachki, Chloë Grace Moretz en Ashley Graham plaatsen Stories met de filter – naast miljoenen andere mensen over de hele wereld.

door Jan Hürxkens
|
04 september 2019, 10:13am

Links: @vitacaio Rechts: @ihsbramn

Toen grafisch ontwerper Caio Vita in juni zijn gezichtsfilter Insta Meat op Instagram plaatste, ging hij naar bed met 900 volgers. Toen hij wakker werd, waren het er 20.000, en een paar dagen later 200.000. Nu, een paar maanden verder, zijn er nog eens 100.000 bij gekomen. En dat terwijl het idee achter Caio’s filter juist was om kritiek te leveren op de hedendaagse cultuur die zoveel waarde hecht aan volgers en likes.

Insta Meat werd een viral hit. Beroemdheden als Violet Chachki, Chloë Grace Moretz en Ashley Graham plaatsen Stories met de filter – naast miljoenen andere mensen over de hele wereld. Ondertussen bouwt Caio gestaag verder aan zijn filter-repertoire. Met het ontwerpen van mooie, grappige en gekke gezichtsfilters wil hij naar eigen zeggen politieke en maatschappelijke kwesties bespreekbaar maken.

Caio komt uit Belo Horizonte in Brazilië, en kwam via een uitwisseling naar Nederland. Vorig jaar studeerde hij af aan de Willem de Kooning Academie, in de richting Grafisch Ontwerp. “In Brazilië was de universiteit erg traditioneel. De regels die je er leerde waren er om gevolgd te worden, niet om te breken. Toen ik op mijn eerste schooldag in Nederland zag wat mensen hier maakten, was ik sprakeloos. Ik vond alles lelijk en smakeloos. Ik begreep niet hoe ze hier te werk gingen,” vertelt hij. “Het ging tegen alles in wat ik over ‘goed’ design had geleerd.”

Het zorgde ervoor dat hij nieuwsgierig werd naar andere manieren van ontwerpen. Hij begon zich te verdiepen in critical design: het ontwikkelen van concepten die de status quo uitdagen. Zo kwam hij in aanraking met kunstenaars als Metahaven, Rosa Menkham, Hito Steyerl en Zach Blas, die werk maken dat zich op het snijvlak van ontwerp, kunst en technologie bevindt. “Dat inspireerde me om buiten het kader dat me in Brazilië is aangeleerd te ontwerpen.”

Vanuit deze nieuwe interesse in technologie begon Caio afgelopen januari met het ontwerpen van facefilters voor Instagram. Zijn eerste was Humans of Protesto. Door die filter te gebruiken, lijkt het of er een groen met gele vlinder op je gezicht is geschminkt. Het is een verwijzing naar een symbool van de Braziliaanse alt-rightbeweging, dat later weer door linkse activisten werd gebruikt om de alt-righbeweging belachelijk te maken. Vorige maand maakte Caio nog een filter die poep-emoji uit je mond laat schieten; een reactie op de uitspraak van president Bolsonaro, dat mensen maar om de dag moesten gaan poepen, om zo het klimaat te redden.

De facefilters van Caio hebben vaak een politieke of maatschappelijk lading. Zijn grote succes, de Insta Meat-filter, ook. Deze filter, waarbij er een vleesverpakking over je gezicht wordt geplakt, kwam voort uit het idee dat we onszelf tegenwoordig constant aan het verkopen zijn op internet.

Caio denkt zelf dat Insta Meat zo’n groot succes werd omdat mensen zich kunnen identificeren met het gevoel dat zijn filter oproept, maar wat ongetwijfeld ook meespeelt, is dat gebruikers over de hele wereld hun eigen interpretaties aan de vleesverpakking geven.

Zo werd Insta Meat populair in Indonesië, waar mensen het in hun Story plaatsten met de teksten ‘halal’ en ‘Eid Mubarak’. In Brazilië werd de filter gebruikt met een quote uit het nummer A Carna van Elza Soares: “The cheapest meat on the market, is the black meat,” een kritiek op het politiegeweld en racisme tegen de zwarte gemeenschap in het land. Vegans en vegetariërs gebruikten de filter op hun beurt om een discussie te starten over vleesconsumptie, en dan waren er nog de mensen die hem gebruikten om te praten over plastic vervuiling.

“Facefilters geven de gebruiker de mogelijk zichzelf uit te drukken en zo met de creatie van iemand anders hun eigen verhaal te vertellen,” vertelt Caio. “Het is eigenlijk een soort digitaal accessoire. Net als de kleding die je draagt, de muziek de je luistert en de schoenen die mooi vindt, kun je er iets mee vertellen over je identiteit.”