hoe het is om als jong meisje in een roma-gemeenschap op te groeien

Fotograaf Neus Solà laat zien hoe meisjes volwassen worden, terwijl hun leven bepaald wordt door de regels van hun gemeenschap.

door Raquel Zas
|
29 april 2019, 1:13pm

In haar serie Poupées richt fotograaf Neus Solà zich op het leven van jonge vrouwen uit de Roma-gemeenschap van Perpignan, een stadje in Zuid-Frankrijk. We spraken Neus over wat feminisme voor deze Roma betekent, hoe ze hun vertrouwen wist te winnen en wat ze ervan heeft geleerd.

i-D: Wanneer ben je je voor fotografie gaan interesseren?
Neus Solà: Als tiener begon ik met foto’s maken, voornamelijk portretten van mensen die ik ontmoette tijdens mijn reizen en verder niet kende. Ik heb het altijd moeilijk gevonden om foto’s te maken van levenloze objecten of landschappen; ik ben meer geïnteresseerd in het vastleggen van het leven. Op mijn twintigste zag ik fotografie als politiek- en sociaal activisme; vanaf mijn dertigste was ik meer ontspannen, en hield ik me meer bezig met grotere projecten en ontwikkelde ik meer mijn eigen stijl.

1556543504002-roma-meije2

Je werk gaat wel nog steeds over sociale kwesties. Hoe kwam je achter het bestaan van de Roma-gemeenschap in Perpignan?
Ik heb een aantal Roma ontmoet toen ik daar in 2012 naartoe was gereisd. Ik vond het schokkend om te zien dat de gemeenschap midden in het centrum leefde, maar toch volledig losstond van de rest van de stad. Die onzichtbare grens motiveerde me om een project over Perpignan te maken. In het begin wist ik niet zeker wat ik precies wilde laten zien, maar toen ik eenmaal daar was nam mijn intuïtie het over. Ik heb een paar maanden met de gemeenschap doorgebracht en langzaam besefte ik dat ik me voornamelijk concentreerde op de levens van de vrouwen.

Wat was je belangrijkste doel met Poupées ?
Vrouwenkwesties hebben me altijd beziggehouden, en Roma-gemeenschappen zijn vaak heel patriarchaal. Ik besloot mijn lens te richten op meisjes die de overstap maakten van hun kindertijd naar volwassenheid, om zo te reflecteren op het concept identiteit. Deze meisjes leven in een afgezonderde wereld, waar een grote kloof bestaat tussen traditie en moderniteit, patriarchale controle en individuele vrijheden.

De titel Poupées, – Frans voor ‘poppen’ – is een metafoor voor beide kanten van de medaille. Aan de ene kant heb je de onschuld en puurheid die de ideale Roma-vrouw moet belichamen, aan de andere kant worden de vrouwen ook geobjectificeerd en geseksualiseerd.

1553157398091-Neus-Sola_14

De foto’s zijn behoorlijk intiem. Hoe is het je gelukt om zo dicht bij je onderwerpen te komen en hun vertrouwen te winnen?
In het begin was het wel lastig, maar daarna ook erg leuk. Dat ze me uiteindelijk vertrouwden kwam doordat ik zelf ook een vrouw ben, die Catalaans spreekt (het is een Catalaanse Roma-gemeenschap). De vrouwen waren nieuwsgierig naar mij. Ze waren het niet gewend om te communiceren met mensen van buiten hun gemeenschap, en dat ik daar rondliep als niet-Roma was interessant voor ze.

Hoeveel tijd heb je in totaal met ze doorgebracht?
Tweeënhalf jaar, hoewel ik nog steeds af en toe terugga. Zodra ik daar mijn eerste stappen in de buurt zette, besefte ik dat ik niet aan dit project zou kunnen werken als ik daar niet naartoe zou verhuizen. Ik moest hun vertrouwen winnen, en ook meer over ze te weten komen. Om dichter bij ze te komen te staan, verhuisde ik naar de Roma-buurt Saint-Jacques. Iedere dag wandelde ik door de buurt. Mijn doel was om onzichtbaar te blijven tot ze me als een vanzelfsprekende aanwezigheid begonnen te zien. Het duurde een maand voordat ik mijn camera tevoorschijn trok, en vier maanden tot ik een foto wist te maken die ik echt interessant vond. Zodra het ijs gebroken was, kon ik pas echt beginnen met werken.

1553157454731-Neus-Sola_03

Hoeveel van de scènes die je hebt geportretteerd waren spontaan en hoeveel waren geënsceneerd?
De truc is om zoveel mogelijk aanwezig te zijn, want dat levert uiteindelijk altijd iets op. Het kwam vaak voor dat er heel lang niks gebeurde, tot er opeens een kind van een koelkast op de bank sprong of een meisje een radslag deed voor de deur van de kerk. Deze foto’s zijn een echte weerspiegeling van hun dagelijkse leven. Tegelijkertijd begin je, naarmate je langer aan een project werkt, steeds beter te begrijpen wat het voor jouzelf betekent, en dus moet je soms wat foto’s ensceneren om ervoor te zorgen dat je boodschap overkomt.

1553157484766-Neus-Sola_01

Wat betekent feminisme binnen deze gemeenschap?
Een feminist zijn onder de Roma betekent niet per se dat je moet breken met de traditionele Roma-cultuur, maar wel dat je deze moet transformeren. Dat betekent dat je onze patriarchale samenleving moet aanpakken, maar zonder de vrouwen te veroordelen die de Roma-code wél willen voortzetten. Er bestaan veel verschillende soorten Roma-gemeenschappen, en elk van hen gaat op een andere manier met de rest van de wereld om.

De meerderheid van de jonge Roma-vrouwen in Saint-Jacques ervaren een gevoel van ongelijkheid, en willen daar wat aan doen. Toch zijn er in de buurt nog steeds huwelijken tussen jonge mensen, en worden jonge meisjes door hun ouders gedwongen om te stoppen met school, soms zelfs op twaalf- of dertienjarige leeftijd. De ‘zakdoektest’ wordt nog steeds gebruikt en wanneer ze getrouwd zijn, moeten veel meisjes bij de familie van hun man gaan wonen. Ze moeten vooral voor het huis en de kinderen zorgen, en wanneer iemand ertegenin gaat kan dat tot conflicten leiden, en worden de vrouwen geminacht door de hele gemeenschap.

Er zijn ook Roma-vrouwen die alleen wonen of studeren, maar zo’n verandering kan niet over één nacht ijs gaan. De revolutie kan alleen plaatsvinden als er over een langere periode toegewerkt wordt naar de mogelijkheid voor zigeunervrouwen om hun eigen keuzes te maken.

1553157521434-Neus-Sola_07
1553157544299-Neus-Sola_04
1553157563819-Neus-Sola_02
1553157582028-Neus-Sola_11
1553157592019-Neus-Sola_13
1553157611839-Neus-Sola_06
1553157625051-Neus-Sola_10