bespreek taboes, ga op instagram

Michelle Hèlena Janssen en Jaleesa Chary vertellen over hun project, waarmee ze de dialoog willen starten over Westerse taboes.

|
jan. 22 2016, 11:55am

Sekswerk, menstruatie, vrouwelijk lichaamshaar; in de huidige samenleving bestaan er talloze taboes die we gezamelijk hebben geconstrueerd. De oorsprong van het fenomeen 'taboe' heeft een lange geschiedenis en wordt vandaag de dag omschreven als iets dat niet gezegd of gedaan mag worden - kortom, er ligt een verbod op. Maar waar komt dit verbod, de afkeer van een bepaald onderwerp, vandaan? Wat voor de een taboe is, kan voor de ander juist een genot zijn: een fetisj, iets wat als ongepast wordt beschouwd. Het omarmen van iets dat voor de meerderheid een taboe is kan zorgen voor buitensluiting; op deze mensen wordt neergekeken en ze worden belachelijk gemaakt. Visual artiest Michelle Hèlena Janssen en conceptueel styliste Jaleesa Chary vinden dat het klaar moet zijn met de vooroordelen. Samen begonnen ze een project waarbij ze het publiek kennis laten maken met onderwerpen die we als taboes zien. Wij spraken Michelle, student aan de Willem de Kooning Academie, over het project.

Wat houdt het project in?
Jaleesa en ik hebben het project samen opgezet. Het is gestart vanuit een gezamenlijke fascinatie voor jeugdcultuur, maar ook voor gedragscodes en alles daar omheen. In eerste instantie was het voor een schoolproject, maar we waren er zo actief mee bezig en gingen er zo in op dat we ermee verder zijn gegaan. We houden ons allebei veel bezig met taboes. Dan heb ik het niet over taboes als incest of patricide (vadermoord) zoals Freud het benadert, maar taboes op het gebied van identiteit, lichaam, en seks. De taboes waar wij ons mee bezig houden zijn bijvoorbeeld taboes op het gebied van etniciteit (Jaleesa is Surinaams), en bij mij ligt de focus vooral op seksualiteit. Zo begon het. Vervolgens zijn we veel onderzoek gaan doen naar taboes die in de hedendaagse maatschappij van toepassing zijn. Dat wilden we gaan weergeven om mensen te laten zien dat er meer bestaat dan ze comfortabel mee zijn, maar wat ook normaal is. Daar zijn we filmpjes van gaan maken die we op Instagram postten omdat we dat een geschikt platform voor ons werk vonden. Er zitten veel regels verbonden aan wat je op Instagram zet. Filmpjes kunnen bijvoorbeeld maar vijftien seconden lang zijn, en het is nogal wat om een hele sfeer weer te geven in slechts vijftien seconden. Dat maakte het juist interessant. Daarnaast was het voor ons natuurlijk ook een uitdaging om iets duidelijk te maken binnen het strenge beleid. Het is erg relatief wat wij als seksueel beschouwen en hoe Instagram dat ervaart, daar zijn we het ook niet mee eens.

Hoe beïnvloeden taboes ons dagelijks leven volgens jou?
Taboes hebben heel veel te maken met sociale, politieke en culturele normen en waarden. We zijn in Nederland gestart met het project en we richten ons op individuele taboes die mensen ons vertellen en algemene taboes die in de Westerse cultuur gelden. Wat je merkt is dat er bepaalde codes bestaan in de samenleving waar we ons naar 'moeten' gedragen. We leven nog altijd in een samenleving waar de blanke, heteroseksuele man de scepter zwaait. Daarom bestaan er veel taboes voor vrouwen, maar ook voor mensen van een andere afkomst of geaardheid. Dit beïnvloedt ons leven ontzettend omdat we een behoefte hebben om bij iets groters te horen en aan een standaard te voldoen. Maar degenen die zich hier niet mee kunnen identificeren voelen zich een buitenbeentje, zoals transgenders of homoseksuelen. Als je je niet kunt aanpassen aan die dominante standaard, krijg je geen erkenning van anderen. Dat frustreert ons, en daarom zijn we dit project ook gestart. Dus het is van ontzettend grote invloed op het alledaagse leven.

Zijn er misschien ook taboes nodig om bepaalde maatschappelijke waarden in stand te houden?
Niet alle taboes geven een negatief effect. Er rusten ook taboes op bijvoorbeeld incest en pedofilie, maar daar gaat het project natuurlijk niet over. Ze zijn zeker nodig om te weten wat juist en niet juist is. Maar zodra het om een taboe op het gebied van identiteit gaat (denk aan sekse, lichaamsidealen, ras, gender), dan is het niet juist. Het is verkeerd dat er een paar dominante ideaalbeelden van de mens bestaan, dat sluit diversiteit uit. Neem bijvoorbeeld Rupi Kaur die het taboe dat op menstruatie rust aanvocht, dat zijn taboes die bespreekbaar moeten worden omdat het hier gaat om een verkeerd, normatief beeld.

Wat zijn de reacties tot dusver?
We zijn nu een halfjaar bezig met het project, en we hebben alleen nog reacties van onze eigen volgers gekregen, niet op een hele grote schaal. We begonnen met het plaatsen van filmpjes zonder beschrijving of context. Mensen vonden het leuk omdat de meeste taboes met seks te maken hadden, want sex sells. Er werd alleen niet echt op ingegaan en we wilden juist een dialoog creëren, dat mensen een discussie zouden starten. Dat gebeurde pas toen we de filmpjes gingen voorzien van een onderschrift. De video over blowjobs had bijvoorbeeld te maken met het kapitalistische systeem, en dan met name met sekswerkers. Toen gingen mensen er op reageren omdat ze er een betekenis bij creëerden. Daarvoor kregen we veel persoonlijke, seksuele berichten, wat we absoluut niet wilden bereiken met het project. We maken gebruik van ons eigen lichaam voor het project, maar dat is wel de laatste reactie die we willen horen. Toen hebben we als reactie foto's geplaatst met de tekst 'STILL NOT ASKING FOR IT'.

Waarom heb jullie gekozen voor social media, en dan uitgerekend voor Instagram, met zijn strenge beleid, om jullie werk te tonen?
Oh man, ik maak elke dag screenshots van m'n account omdat ik bang ben dat het verwijderd wordt. Ik was laatst naar een lezing waar onder andere werd besproken dat zoveel kinderen toegang hebben tot porno op het internet. Maar als dat het enige beeld is dat je krijgt van seksualiteit en naaktheid online, ontwikkel je een verdraaid beeld van de realiteit. Daarom is het niet goed dat de regels van Facebook en Instagram geen naakt toestaan, op geen enkele manier. Zelfs geen naakt op een niet-seksuele of -pornografische manier. Zo wordt er weer een soort ideaalbeeld gecreëerd dat verre van realistisch is, en daarom moet er op social media óók plek zijn voor 'normaal' naakt.

Het mooie aan social media is dat er allemaal verschillende mensen bij elkaar komen. Iedereen heeft een andere kijk op iets. Als je exposeert, bestaat je doelgroep uit kunstliefhebbers of -critici. Die hebben meestal al een mening klaar, maar op social media heb je zoveel mensen die er op een verschillende manier naar kijken waardoor er een dialoog ontstaat.

Wat willen jullie hiermee bereiken?
Dat mensen zich herkennen in de taboes, en op grotere schaal willen we de horizon van mensen verbreden en laten zien dat er meer vormen van seksualiteit en identiteit bestaan. Op die manier hopen we dat er meer begrip ontstaat, waardoor buitensluiting in de samenleving afneemt. Het is belangrijk om verschillende taboes te bespreken, alleen zo kan je verandering brengen.

We hebben ons tot nu toe het meest op seksualiteit gefocust, en we willen verder gaan met bijvoorbeeld het onderwerp etniciteit, omdat dit iets is waar Jaleesa zich veel mee bezig houdt. Het is ook interessant hoeveel je zelf leert. Soms hebben we een bepaalde gedachte over een fetisj, maar als we het onderzoeken blijkt het heel anders in elkaar te steken. En omdat we de performances meestal zelf uitvoeren, leren we ook weer over onszelf.

Denken jullie dat het mogelijk is om onze collectieve kijk op taboes in de samenleving te veranderen?
Ja, wij denken van wel. Wij werken bijvoorbeeld veel met fetisj, wat als een soort seksuele afwijking kan worden gezien van de norm in seks. Een aantal jaar geleden werd homoseksualiteit ook nog gezien als een seksuele afwijking. Maar naarmate er meer over gepraat wordt en het onder de aandacht komt, ontstaat er acceptatie. Nu is er de gay pride, en homoseksualiteit is in heel Amerika gelegaliseerd, dus het werkt wel degelijk. In de kunstscene is hier vaak als eerste ruimte voor, voor het overslaat naar de mainstream. Kunst houdt de samenleving een spiegel voor, en dat is wat we nodig hebben. Vanaf het moment dat de maatschappij een spiegel wordt voorgehouden, zien we dingen die niet kloppen.

cargocollective.com/michellehelenajanssen

jaleesachary.weebly.com

Credits


Tekst Ruby Cruden
Beeld Michelle Hèlena Janssen en Jaleesa Chary