de vrouwelijke rapper: feminist of pion van de male gaze?

Rappen is lange tijd vooral een mannending geweest, en nog steeds domineren mannen de rapwereld. Rappen is vaak vooral een grofgebekte en harde manier om muziek over te brengen en verwijst inhoudelijk vaak naar hosselen, criminaliteit, haantjesgedrag...

|
nov. 18 2014, 11:30am

Vrouwelijke rappers belichamen an sich al een soort feministisch ideaal omdat zij een "mannenwereld" instappen en hiermee gelijke rechten in dezelfde openbare ruimten en op dezelfde werkvloeren eisen. Ze streven naar hetzelfde succes en laten zich niet buitensluiten. Maar het is niet alleen deze intrede in een mannenwereld die de vrouwelijke rapper een feministische notie geeft; hun teksten, gedrag en beeldtaal zitten vol met verwijzingen naar een nieuwe feministische golf - of dit de derde, vierde of zelfs vijfde is laat ik even in het midden. Niet alleen in hun teksten en videoclips, maar ook "off duty" laten ze zien dat vrouwen zeker weten de wereld kunnen regeren. Ze hebben een ongelooflijke aanhang - wat terug te zien is op onder meer hun instagramaccounts - waarmee ze een wereldwijde invloed hebben op jong en oud. Who run the world? Juist ja, girls!

Vrouwelijke rappers claimen niet alleen gelijkheid door te rappen maar ook door hun onderwerpen, die eerst alleen door mannen werden besproken. In rapmuziek is het de norm om te spreken over losbandige seks waarin vrouwen inwisselbaar zijn - want seks zonder gevoel is (of was) een mannelijk verlangen - terwijl er in andere muzieksoorten vooral over liefde (bedrijven) wordt gesproken waarin man en vrouw een gelijke rol spelen. Missy Elliot draaide in haar teksten de rol van de man en de vrouw om; de vrouw was niet meer een gewillige, onderdanige stoeipoes, maar een zelfverzekerde vrouw die wist wat ze wel en niet wilde van een inwisselbare man: "I don't want, I don't need, I can't stand a one minute man." Missy E eigende zich niet alleen het rappen toe, maar ook de onderwerpen die door de mannelijke rapper werden aangesneden, waardoor ze de sleur van de onderdanige vrouw in het rappersbestaan doorbrak.

Schaars gekleed en grofgebekt gaat Kim door het leven, en mannen verlangen naar haar als naar 27 inch ronddraaiende velgen onder hun auto.

Door te rappen brak de vrouwelijke rapper met de heersende stereotypes, die ook invloed hadden op de positie van de vrouwelijke rapper in de muziekindustrie. Foxy Brown is een voorbeeld waarbij deze verandering goed zichtbaar was - en hoorbaar, door haar refrein door boyband Blackstreet te laten inzingen. Hoewel dit geen unieke samenwerking was, viel het wel buiten de norm die lang heeft geheerst; vaak waren het vrouwen die het refrein zwoel inzongen op een rapperstrack, en rapten mannen een couplet in een zoet "vrouwenliedje". Rappers als Foxy Brown en Lauren Hill droegen bij aan het langzamerhand doorbreken van patriarchale stereotypes.

Dat rappen een mannenwereld is, is ook te zien aan de videoclips die voornamelijk het luxeleven, geld (denk: een jacht, een kast van een huis met zwembad, dure hotels, zeldzame auto's, sigaren, dure drank en wat rondvliegend geld) en heel veel geoliede vrouwenbillen en -borsten gehuld in piepkleine bikini's laten zien. Vooral de vrouwen, ook wel videofixens genoemd, zijn kenmerkend voor de rapclip - het beeldt de mannelijke macht over de vrouw uit, en hoe meer fixens, hoe machtiger de rapper. De fixens dansen halfnaakt in de rondte en kijken zwoel de camera in al zingend "How u like it daddy?", terwijl Petey Pablo dingen rapt die ik hier echt niet kan opschrijven. Enfin, de vrouw is een lustobject en een statussymbool voor de mannelijke rapper. Maar met de komst van de vrouwelijke rapper worden deze beelden uitgedaagd en veranderd.

Lil' Kim was een van de eerste vrouwelijke rappers die zichzelf als lustobject neerzette volgens de mannelijke visie op de vrouw - wat we ook wel de male gaze noemen. Ze neemt de bijbehorende beeldtaal over en gebruikt het vervolgens om een zelfstandige, vrijgevochten vrouw uit te beelden. In combinatie met haar status als gangsterrapper en haar grofgebekte teksten laat ze hierdoor zien dat vrouwen hetzelfde - als het niet meer is - kunnen bereiken als de mannelijke rappers. In haar How Many Licks-videoclip rapt ze over allerlei verschillende mannen die komen en gaan om haar te plezieren en zien we haar als een soort eetbare opblaaspop waar de lusten van de man op bot gevierd kunnen worden. "N***** do anything for a Lil' Kim poster". Schaars gekleed en grofgebekt gaat Kim door het leven, en mannen verlangen naar haar als naar 27 inch ronddraaiende velgen onder hun auto.

Is het toe-eigenen van de male gaze juist niet het toppunt van feminisme? We nemen het over, maken het eigen en zijn hierdoor niet meer onderdanig, maar actieve vrouwen die de ultieme mannelijke manier om vrouwen te onderdrukken tegen hen weten te gebruiken.

Kim bracht een stroming teweeg waarin vrouwen macht verwierven door zichzelf in te zetten als lustobject. Hoe onderdanig deze manier van afbeelden is in een videoclip van een mannelijke rapper, hoe onafhankelijk deze lijkt in een clip van een vrouwelijke rapper. Ze doorbreekt het meten met een dubbele maatstaaf en pleit voor acceptatie van de seksueel vrijgevochten vrouwen ."But if the girl do the same she's a whore. But the table's about to turn, I bet my fame on it." Lil' Kim krijg je niet klein. Ze is het middelpunt en wordt aanbeden door hordes mannen. De vrouwelijke rapper is net zo badass als de mannelijke rapper.

Anno 2014 is het Nicki Minaj die haar licht schijnt op deze zaak. De video bij Anaconda wordt gezien als heel controversieel - niet zozeer omdat ze in een minimale string haar billen schudt, maar omdat ze als Nicki Minaj, de hoofdrolspeelster, in een minimale string haar billen schudt. Als ze een videofixen in een clip van een man was geweest had er waarschijnlijk geen haan naar gekraaid, maar het voelt nu verkeerd omdat Nicki zich neerzet als "onderdanig lustobject", terwijl ze een beroemde vrouw is die zich profileert als feminist - "ik wil de vrouw zijn die net zoveel geld verdient als de Jay Z's en Puffy's kunnen verdienen", zei ze in een interview met Dazed.

Mannen zijn gevangen in hun verlangen naar de seksuele spanning van een vrouw.

Over het algemeen gaan feminisme en de male gaze niet goed samen. Feministische vrouwen horen zich niet neer te zetten als lustobject - de rol van de vrouw wordt op die manier gedegradeerd tot niks meer dan een object, iets dat je kunt bezitten. Maar is het toe-eigenen van de male gaze juist niet het toppunt van feminisme? We nemen het over, maken het eigen en zijn hierdoor niet meer onderdanig, maar actieve vrouwen die de ultieme mannelijke manier om vrouwen te onderdrukken tegen hen weten te gebruiken. Feminist Camile Paglia houdt in haar boek Sexual Personae uit 1990 al een pleidooi voor de seksueel bewuste feminist. Ze ziet het inzetten van de vrouwelijke kwaliteiten niet als onderdanig, maar als iets superieurs. Ze trekt de vergelijking met heidense godinnen wiens seksualiteit werd verheerlijkt en vereerd. In heidense religies is de vrouw een vereenzelviging met de natuur en staat zij voor de overweldigende kracht die zowel leven geeft als neemt. Daarmee is dus de vrouw de oorspronkelijk heersende kracht, en niet de man. Mannen zijn gevangen in hun verlangen naar de seksuele spanning van een vrouw. De vrouw als lustobject in de populaire beeldcultuur ziet Paglia dan ook niet als devaluatie van de vrouw, maar als een rehabilitatie van haar heidense superioriteit.

De vrouw is dus krachtig en mannen zijn slechts slaven van hun eigen lusten. Wanneer we kijken en luisteren naar MinajsAnaconda, "bought me Alexander McQueen", zouden we dus kunnen concluderen dat de man alles doet om zijn verlangen te bevredigen. Ook Iggy Azalea rapt "...and I'm spending his new cash, few trips, new bags". Hoewel het geven van seks in ruil voor mooie spullen niet erg feministisch in de oren klinkt, lijkt de nieuwe generatie vrouwenrappers haar seksualiteit wel degelijk in te zetten om de mannen te domineren. Hoewel zij heel goed in staat zijn om geheel zelfvoorzienend te zijn, lijkt het machtiger om je te omringen met mannen die alles voor je zullen doen en kopen omdat hun lusten hen daartoe drijven.

Veel vrouwelijke rappers zien zichzelf als sterke, onafhankelijke en feministische vrouwen, en werken hard om dezelfde status te bemachtigen als de mannen om hen heen. Het lijkt zijn vruchten af te werpen, want de vrouwelijke rapper is alles behalve ondergeschoven. Ze staat in de spotlights en steeds meer vrouwen rappen zich naar de top waar het momenteel vooral nog krioelt van de mannen. Hoewel feminisme tegenwoordig een strijd is van zowel vrouwen als mannen - zoals Emma Watson zo krachtig debatteerde bij de VN - gaat het in de rapcultuur om haantjesgedrag waarbij geen concessies worden gedaan. De vrouwelijke rappers gaan de strijd aan met de mannen en willen meer dan bewijzen dat ze net zo goed zijn - ze willen beter zijn. Om dit te bereiken gebruiken ze het krachtigste wapen van de man, de male gaze, tegen de man. Of je het nou eens bent met deze aanpak of niet, de vrouwelijke rapper is dus zeker geen pion van de male gaze, maar een bestuurder - ze gebruikt hem actief tegen de man om te krijgen wat ze wilt, namelijk macht.

Credits


Tekst Katya von Vaupel Klein
Still uit video Anaconda, Nicki Minaj