schitterende afzondering: hoe verveling in de regio leidt tot creativiteit

Hoewel de verveling die wonen in een klein dorpje met zich mee kan brengen onwenselijk mag lijken, is dat juist precies wat sommige mensen aanzet tot het zoeken naar creatieve manieren om zich te uiten - denk aan succesvolle artiesten als Yuko Yuko...

door Koen van Bommel
|
17 februari 2015, 3:00pm

De Russisch-Amerikaanse dichter Joseph Brodsky schreef in een essay over verveling het volgende: "Boredom is an invasion of time into your set of values. It puts your existence into its perspective, the net result of which is precision and humility." (On grief and reasons, 1995)

Verveling is, zo stelt Brodsky, een fundamenteel deel van het leven. Het universum spreekt tot ons in eindeloze herhaling. Hij pleit ervoor om er niet tegen te vechten, maar het te omarmen. Zo bekeken is verveling een manier om je één te voelen met de kosmos, en leert het je een belangrijke les over bescheidenheid, eindigheid en wat het betekent om te bestaan.

Verveling en creativiteit lijken op het eerste gezicht misschien elkaars tegenpolen, maar mogelijk liggen ze juist in elkaars verlengde - het één ontstaat vanuit het ander. Het is dan ook niet verwonderlijk dat onze generatie net zo verveeld als creatief is. We kunnen kiezen uit duizenden films, die we waar en wanneer me maar willen met verbazingwekkende eenvoud kunnen bekijken. Er is zoveel muziek beschikbaar dat je er een volledige dagtaak aan zou hebben om het allemaal bij te houden. Nog nooit in de geschiedenis waren er zoveel feestjes en festivals om naartoe te gaan, en alsnog vervelen we ons dood. Maar misschien heeft Brodsky gelijk, en is dat eigenlijk fantastisch.

Anders dan in de grote stad, waar je zowat gedwongen wordt om van elke dag een bijzondere belevenis te maken, zijn de verwachtingen in kleine dorpjes veel lager. Het ligt voor de hand dat je je verveelt, want er is nou eenmaal niet zoveel te doen. Dat leidt tot een ander soort verveling dan die van jongeren in de randstad, die juist afgestompt lijken te raken door alle mogelijkheden.

Als je in de marge woont, dan kan je twee kanten op: je kunt je conformeren aan wat gangbaar is in de regio, maar je kan ook proberen om vanuit het idee van splendid isolation wat nieuws te maken.

In de polder, ver weg van de vierentwintiguurseconomie, vechten jongeren nog tegen de heersende cultuur. Jan Pier Brands, voormalig docent aan de Academie voor Popcultuur in Leeuwarden en inmiddels directeur van een nieuw poppodium in die stad, stelt: "De dominante cultuur in deze regio is best wel verstikkend. Als je in de marge woont, dan kan je twee kanten op: je kunt je conformeren aan wat gangbaar is in de regio, maar je kan ook proberen om vanuit het idee van splendid isolation wat nieuws te maken. Als je dat doet, dan val je ook gelijk op."

De term splendid isolation, of schitterende afzondering, komt voort uit de Britse isolatiepolitiek aan het eind van de 19e eeuw. Het is de strategie waarbij het land zich afzonderde van de rest van de wereld en geen steun gaf aan andere grote mogendheden. Tegenwoordig betekent het ook wel dat iets zich los van de omgeving ontwikkelt. Maar wat "omgeving" dan precies is, is door het internet compleet aan het veranderen. Met een paar keer klikken kun je alles te weten komen over wat er op dit moment in Japan gebeurt, iets waar je een halve eeuw geleden nog een boot en veel vrije tijd voor nodig had. Het is dus mogelijk om in een klein dorpje in Friesland te wonen, en toch inspiratie te halen uit wat er waar dan ook in de wereld gebeurt.

Leon Kooi, die muziek maakt onder de naam Frankrijk, werd geboren in zo'n klein dorpje. Volgens hem is het belangrijkste dat hij daaraan heeft overgehouden dat zijn referentiekader heel anders is. "Als je als 16-jarig jochie in je dorp op internet zoekt naar nieuwe bandjes, en je vindt iets geks op Bandcamp, dan kun je dat heel makkelijk volgen. Doordat internet zo makkelijk is en je zoveel verschillende stromingen kunt bijhouden, kun je je referentiekader verbreden naar iets wat buiten de context van je dorp valt. Het verschil met in de stad wonen is dat je in zo'n dorp geen mensen hebt waarmee je erover kunt praten, wat zorgt voor een zekere isolatie, maar wat daardoor juist ook tot nieuwe ideeën leidt."

We krijgen langzamerhand in de provincie meer zelfvertrouwen - we hoeven ons niet te richten op de Randstad, we kunnen ons richten op onze eigen lokaliteit en vanuit daar de wereld veroveren.

Als je in één van de grote steden in Nederland geboren wordt, ben je tegelijkertijd enorm bevoorrecht en benadeeld. Bevoorrecht, want je bent er al - op die magische plek waar alles gebeurt. Het voordeel daarvan is dat je veel meer mogelijkheden hebt, maar ook dat je minder hebt om over te dromen. En dat is het nadeel. Want dat dromen van iets dat er niet is, zou weleens een belangrijk aspect kunnen zijn waarom muzikanten uit afgelegen regio's het zo goed doen. Ze zijn als geen ander bekend met het verlangen naar iets anders, iets beters en groters.

Een ander voordeel van wonen in de provincie is dat je besef van afstand anders is. Als je in een dorp geboren wordt, heb je een ander perspectief op de wereld. Je raakt eraan gewend om te moeten reizen. De drie uur die je erover doet om van Groningen naar Amsterdam te komen, lijkt alleen maar lang als je die reis maar af en toe maakt. Na een keer of vier lijkt het al een stuk dichterbij. Jan Pier Brands geeft Noisia als voorbeeld. "Die kiezen er heel bewust voor om in Groningen te blijven. Ze kunnen bij wijze van spreken overal waar ze maar willen terecht. Je kunt je afvragen: waarom gaan ze niet naar Londen of New York? Maar hier hebben ze de ruimte, het is relatief goedkoop, en ze redeneren van: in twee uurtjes ben je op Schiphol. En wat is nou twee uurtjes?"

Dat andere perspectief op afstand is wellicht ook de reden dat bijvoorbeeld Yuko Yuko en Thomas Azier hun succes meteen naar het buitenland brachten. Ze zijn gewend om te reizen. Heel anders dan de jongeren in de hoofdstad, voor wie alles buiten de ring al te ver is om überhaupt over na te denken. Aan de andere kant is afstand minder belangrijk aan het worden. Je kunt je dankzij het internet laten inspireren door wie of wat je maar wilt. En andersom bevindt je publiek als muzikant zich niet langer in de stad of het dorp waar je woont, maar overal. En zo kan het dat je met een klein groepje mensen en een beetje DIY-mentaliteit vanuit Dokkum de hele wereld kunt veroveren.

Volgens Jan Pier Brands past het in een bredere trend. "Het hoort heel erg bij deze tijd, het idee van glocalization. We krijgen langzamerhand hier meer zelfvertrouwen - we hoeven ons niet te richten op de Randstad, we kunnen ons richten op onze eigen lokaliteit en vanuit daar de wereld veroveren. En andersom, we kijken niet naar wat er in Amsterdam gebeurt, maar wat er in de wereld gebeurt. En daar reageren we op met de muziek en de kunst die we maken en met de dingen die we organiseren. Dat is wat er speelt. De regio versus de wereld. Nederland, de natie, het land, is niet langer belangrijk. Het gaat om de regio en de wereld."

Credits


Tekst Koen van Bommel
Still uit When I Cry, I'll Smile van Yuko Yuko