waarom we opeens overspoeld worden met horrorfilms- en series

De dystopische, gewelddadige tirannie die we naar hartelust streamen staat symbool voor dit tijdperk.

|
aug. 18 2017, 12:49pm

Dit artikel verscheen eerder op i-D UK

The Handmaid's Tale, de tv-serie die gebaseerd is op het boek van Margaret Atwood, zou in de categorie 'dystopisch drama' kunnen vallen, maar voor de meeste kijkers voelt de serie als pure horror. Een wereld die op het punt staat in te storten als gevolg een grootschalige milieuramp, waardoor er nog maar een heel beperkt aantal vrouwen vruchtbaar is; een wereld waarin vrouwen totaal geen rechten meer hebben, waarin geritualiseerde verkrachting en publieke executies deel uitmaken van het alledaagse leven – daar is ook eigenlijk geen andere, passende benaming voor te vinden. Het aangrijpende plot maakt dat je de serie wilt bingewatchen, als je de ongemakkelijke parallellen met het huidige, politieke klimaat in ieder geval onder ogen durft te komen. Dat gevoel neemt alleen maar toe naarmate het verhaal zich ontwikkelt, en we flashbacks te zien krijgen van de maatschappij waar Offred en de rest van de personages eerder deel van uitmaakten – tot die samenleving vervangen werd door een compleet gestoorde, dystopische hel. De maatschappij die ze kenden werd stapsgewijs vernietigd, in een dusdanig langzaam tempo dat Offred en haar familie zich lange tijd niet realiseerden hoe ernstig de situatie werkelijk was. In de tien afleveringen komt er een scala aan bloedstollende momenten voorbij. Groepsmoord bijvoorbeeld, waarbij het slachtoffer letterlijk doodgeslagen wordt. Nog een voorbeeld: het verwijderen van de clitoris door middel van een operatie (na het zien van deze aflevering liepen er nog dagenlang koude rillingen over mijn rug). Maar wat me nog het meest bijbleef, was het moment waarop de personages in de serie zich realiseerden dat het geen optie meer was om hun onvrede op de gebruikelijke manieren kenbaar te maken – door te demonstreren, bijvoorbeeld –, zoals gebruikelijk in een democratische samenleving. Het komt allemaal opeens dichtbij, terwijl dit een jaar geleden nog een vrij onwaarschijnlijk scenario zou zijn geweest.

The Handmaid's Tale is, met dank aan alle onheilspellende horror, een veelbesproken gespreksonderwerp geweest. Toch lijkt de serie in het verlengde te liggen van een recente toename aan extreem duistere films en tv-series; van Get Out tot Raw, en van IT tot Stranger Things, we lijken momenteel allemaal enorm gefascineerd te zijn door ongeëvenaarde gruwel. Er zijn zelfs statistieken gepubliceerd die dit bevestigen. Volgens deze website nemen horrorfilms in 2017 7% van de box office voor hun rekening; dat klinkt misschien niet al te indrukwekkend, maar dat percentage is in 10 jaar nog nooit zo hoog geweest. De aankondigingen van nieuwe verfilmingen van Stephen King vliegen je zowat om de oren. En dan hebben we nog Twin Peaks: The Return, dat altijd al een sinistere ondertoon had, maar dit seizoen vooral een kwaadaardige ondertoon heeft. Het is moeilijk om al die verschillende verhaallijnen bij te houden, maar ieder laten ze een spoor van bloed en gruwel achter. En alhoewel de producties van deze series in gang werd gezet voordat Trump president werd, begon de hele Trump-gekte al veel eerder dan het moment waarop hij verkozen werd. We kijken niet alleen vaker naar angstaanjagende films, maar verdiepen ons er ook meer in, hebben het er vaker over, analyseren er op los, en wachten vol spanning op nieuws over een volgend seizoen.

We kijken niet alleen vaker naar angstaanjagende films, maar verdiepen ons er ook meer in, hebben het er vaker over, analyseren er op los, en wachten vol spanning op nieuws over een volgend seizoen.

Stranger Things heeft het op veel vlakken goed voor elkaar: een schattige cast, geweldige outfits, Winona Ryder en nostalgische popmuziek uit de jaren tachtig. Maar je blijft voornamelijk kijken vanwege het angstaanjagende, onbekende kwaad – een andere dimensie waarin monsters ronddwalen, die een weg naar onze dagelijkse realiteit hebben weten te vinden en de menselijke wereld compleet overhoop hebben gegooid. Of zoals David Cicilline, een Amerikaans congreslid het wist te verwoorden, terwijl hij een bordje omhoog hield met daarop de woorden 'Trump Things': "Net als de personages in Stranger Things, bevinden wij ons nu in de Upside Down."

Je zou misschien verwachten dat we in tijden als deze juist vol smart op de volgende comedy zitten te wachten, om onszelf af te leiden van alle horror die we dagelijks voorbij zien komen in het nieuws; en ja, het huidige politieke klimaat verzekert ons inderdaad van een constante stroom aan amusement op Twitter. Toch voelt die humor vrij hol aan, als een soort collectief, hysterisch gelach om het toenemende gevoel van paniek mee te kunnen maskeren. Er zijn andere signalen die aangeven dat we momenteel niet verlangen naar naar de typische, escapistische rommel waar we ons normaal gesproken tot richten; in het Verenigd Koninkrijk zijn de verkoopcijfers van roddelblaadjes op grote schaal afgenomen. Daar tegenover wordt er meer serieus nieuws geconsumeerd. We worden geconfronteerd met de Amerikaanse president Trump, die de makkelijk te provoceren Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un aanzet tot een mogelijke, nucleaire oorlog – twee mannen met al even bizarre kapsels, die op de één of andere manier in de positie zijn om mogelijk de hele mensheid compleet weg te vagen. Nazi's worden aangemoedigd en lopen schaamteloos door de Amerikaanse straten, en het Verenigd Koninkrijk staat op het punt zichzelf uit de EU te stemmen, zonder concreet plan of idee voor de toekomst. En dus maken we onszelf bang. Misschien proberen we onszelf voor te bereiden op wat komen gaat, en bewapenen we onze psyche door onszelf bloot te stellen aan het ergste dat we ons kunnen voorstellen.

Misschien proberen we onszelf voor te bereiden op wat komen gaat, en bewapenen we onze psyche door onszelf bloot te stellen aan het ergste dat we ons kunnen voorstellen.

De toename in populariteit van films die ons angst aanjagen is altijd al onlosmakelijk verbonden geweest met het politieke landschap, aldus schrijver, filmhistoricus en filmmaker Gary Rhodes. "Als filmhistoricus constateer ik dat de horrorfilm in de Verenigde Staten op z'n populairst is geweest in moeilijke tijden. Kijk bijvoorbeeld naar de eerste golf horrorfilms in Hollywood, die opkwam tijdens de Grote Depressie en de Tweede Wereldoorlog. De toename van films over alien-invasies volgde in de jaren vijftig, toen er angst voor het communisme heerste. Een paar van de meest invloedrijke horrorfilms kwamen tijdens of meteen na de Vietnamoorlog uit, waaronder Night of the Living Dead (1968) en The Texas Chainsaw Massacre (1974). Hetzelfde zou gezegd kunnen worden over het tijdperk na 9/11. Onzekerheden, zorgen en diepgewortelde angsten in de Amerikaanse samenleving hebben niet zelden hun weg naar het witte doek weten te vinden."

Natuurlijk brengen deze films een bepaalde catharsis met zich mee. In tegenstelling tot de eindeloze reeks nieuwsberichten, komen films namelijk tot een einde – en als we ze uitzetten, kunnen we het van ons af laten glijden. "Horror en stressvolle films en tv kunnen aantrekkelijk zijn om te ontsnappen aan het dagelijks leven," zegt dr. Pamela Rutledge, directeur van het Media Psychology Research Center. "Maar ook als bevestiging van het feit dat dingen uiteindelijk wel loslopen. Horrorfilms in het Westen brengen normaal gesproken een morele les met zich mee, namelijk dat de goeieriken uiteindelijk overleven en de slechteriken en schurken gepakt worden, of worden vermoord. De verhoogde emoties in de film zorgen er uiteindelijk voor dat de uitkomst van het verhaal een heel bevredigende werking heeft. We zien ook een toename van films met superhelden, waarin de wereld gered wordt en de slechteriken verslagen worden."

Het volgende seizoen van Stranger Things gaat, volgens uitvoerend producent Shawn Levy, over "vastberadenheid om terug te keren naar hoe het was in Hawkins, in de Byers-familie, in die vriendengroep – en het gaat over die strijd voor normaliteit en misschien ook wel het onmogelijke aspect daarvan." Will heeft Upside Down achter zich weten te laten. Wij zitten er nog steeds in gevangen en hebben geen superkrachten om onszelf te redden, dus moeten we blijven vechten met alles wat we hebben. De situatie wordt alsmaar dreigender, dus het is belangrijk dat we gefocust blijven."