waarom zijn queerfilms zo geobsedeerd met kleding besnuffelen?

Olfactofilie beleeft hoogtijdagen in films – van ‘And Then We Danced’ en ‘God’s Own Country’ tot ‘Brokeback Mountain’ en ‘Call My By Your Name’.

door Iana Murray
|
22 oktober 2019, 9:08am

Liefde doet rare dingen met ons. Of het er nou voor zorgt dat je constant checkt of je nog nieuwe berichtjes hebt, of een perzik neukt: verlangen kan je de drang geven om te experimenteren, maar het kan ook een intern, allesverslindend gevoel zijn. Het onderwerp wordt onderzocht in de nieuwe Georgische queerfilm And Then We Danced. De film gaat over Merab (Levan Gelbakhiani), die lid is van een traditioneel dansensemble. Hij wordt verliefd op zijn rivaal Irakli (Bachi Valishvili). Merab probeert om te gaan met zijn nieuwe, onbekende gevoelens en gedraagt zich steeds vreemder om te testen of het wederzijds is: hij steelt de oorbel van Irakli en bedelt op straat voor wat kleingeld, zodat hij beltegoed kan kopen om hem weer een berichtje te sturen.

Maar één moment in de film valt echt op: Merab ziet Irakli’s kleding op een bankje in de kleedkamers van de dansstudio liggen. Na een korte aarzeling pakt hij het witte T-shirt, houdt het voor zijn neus en inhaleert hij diep. Daarna vouwt hij het shirt netjes op en legt hij het weer neer waar het lag.

Ik krijg een onverklaarbare serotonineboost van een personage dat aan de kleding snuffelt van de persoon op wie diegene verliefd is. Misschien vinden andere mensen dat wel vreemd, maar het komt steeds vaker voor – vooral in lhbt-films. TV Tropes, de database voor plotconventies, noemt het “pervers snuffelen” en beschrijft het als een indicatie dat een personage – meestal een mannelijke schurk – een “ongezonde en vaak griezelige aantrekkingskracht heeft” tot een jonge vrouw. Maar in queerfilms heeft het besnuffelen van kleding niet die verdorven connotatie. In plaats daarvan is het een tedere daad vol genegenheid, uitgevoerd in eenzaamheid.

Het is enorm betekenisvol om aan kleding te ruiken. Wie snuffelt er – behalve om te checken of je wasgoed weer te dragen is – nou aan kleding? Het suggereert dat je wanhopig op zoek bent naar verbinding, maar tegelijkertijd zo bang bent voor hoe de ander reageert, dat je je eerst tot een levenloos object wendt.

Aan een kledingstuk snuiven is typerend voor queerfilms, omdat queer verlangen in de eerste instantie alleen in het geheim kan gebeuren, ver weg van de bedreigende heteronormatieve blik. Als Merab en Irakli uiteindelijk het bed met elkaar delen, hoor je de stemmen van norse, dronken mannen op de achtergrond. Als queer in het extreem conservatieve Georgië leven is nog altijd erg gevaarlijk. Alleen in de kleedkamer, waar Merab en Irakli vroeg in de ochtend vóór de anderen aankomen, kan Merab zonder oordeel aan een T-shirt ruiken.

Ook in Call Me By Your Name, een film waarin opvallend genoeg geen homofobe antagonist of maatschappelijke druk voorkomen, is voor het eerst in de privacy van de slaapkamer te zien dat Elio Oliver leuk vindt. Elio vindt daar de zwembroek van Oliver en trekt ‘m – opgewonden door de geur van zonnebrandolie, chloor en zweet – over zijn hoofd. Voordat een personage daadwerkelijk iets kan doen met de persoon naar wie hij verlangt, is ruiken meestal de eerste lichamelijke handeling. Het is het keerpunt, waarna de aantrekkingskracht niet langer alleen in iemands hoofd zit. Het verliefde gevoel is zo overweldigend dat iemand met deze ongebruikelijke actie een uitlaatklep vindt.

Het is ook een erotisch beeld. In Les Amours Imaginaires concurreert Xavier Dolan met zijn beste vriendin om de liefde van een jongen. Het grootste deel van de film bestaat uit de bittere en grappige strijd tussen de twee om indruk op de jongen te maken, maar de krachtigste uiting van verlangen is een eenzame handeling. Dolan doorzoekt een stapel wasgoed, vindt een shirt en wikkelt het om zijn hoofd, waarna hij zich aftrekt. Er zit een vergelijkbare scène in Closet Monster, waarin een tiener zich in een badkamer aftrekt op de geur van een T-shirt van de persoon waarop hij verliefd is. De opwinding van het ruiken gaat gepaard met ondraaglijke steken in zijn buik, die hij altijd voelt als hij verlangt naar een man. Daarmee laat de film op surrealistische en gewelddadige wijze geïnternaliseerde homofobie zien.

Het zijn vooral mannen die aan kleding ruiken, maar niet uitsluitend. Ook in lesbische films als Carol en The Handmaiden is het te zien. En in Naissance des pieuvres van Celine Sciamma wordt de actie naar heel nieuw niveau getild. Een jonge tiener raakt steeds meer geobsedeerd met Floriane, die wordt gespeeld door Adèle Haenel. Op een gegeven roekeloos moment steelt ze het afval van Floriane, vindt ze gebruikt maandverband en ruikt ze er kort aan. Of het nou om zweet, zaad of menstruatiebloed gaat – geen enkel lichaamsvocht is veilig voor een nieuwsgierige neus.

1571323502734-Brokeback-Mountain-closet

Aan kleding ruiken is niet alleen maar seksueel. In een onderzoek uit 2018 wordt gesuggereerd dat het besnuffelen van de gedragen kleding van je partner een kalmerend effect heeft. Geur is een soort unieke drug, met effecten als euforie en sereniteit. Laten we vooral Heath Ledger niet vergeten, die in Brokeback Mountain zo verpletterend emotioneel een denimshirt omhelst. In die scène dient de kleding een herinnering: Ennis klampt zich vast aan de geur van Jack – het enige dat er nog van hem over is. De kleding dragen kan net zo belangrijk zijn als ruiken: kijk maar naar de trui in God’s Own Country of het overhemd in Call Me By Your Name. Het is niet alleen de lichaamsgeur waaraan een mens zich hecht, maar aan het bloed, het gras, de modder en alle gedeelde herinneringen die tot die geur hebben geleid.

Aan kleding ruiken gebeurt ook in ogenschijnlijk heteroseksuele films. Als dat gebeurt, verstoort het de status quo en komt er subtiele homo-erotiek naar voren in de heteroseksuele relaties. Denk aan Tom Ripley, die zijn gezicht tegen de slapende Dickie Greenleaf drukt in The Talented Mr. Ripley, of Mrs. Danvers die het ondergoed van haar werkgever streelt in Rebecca, of Sal Mineo die het jasje van James Dean knuffelt in Rebel Without a Cause.

Aan kleding ruiken kan je zintuigen volledig overbelasten en je doen overlopen van liefde. Het kan snel zijn, als een voorlopige verkenning, maar ook lang en diep, in een poging om alles te weten te komen over je geliefde. Het is ontegenzeggelijk een rauw symbool voor queer verlangen en liefde.

Tagged:
lhbtq
Call Me By Your Name
and then we danced