Advertentie

voor vrouwen uit het midden-oosten is hun haar zelden in te zetten als feministisch protest

De revolutie is niet voor iedereen weggelegd.

door i-D Staff
|
26 juni 2017, 3:55pm

Illustration Ayqa Khan

i-D schrijft tijdens de International Hair Week over haarstijlen, en grijpt dit onderwerp aan voor gesprekken over identiteit, cultuur en de tijd waarin we leven.

Net als zoveel jonge vrouwen was de eerste les die ik als 13-jarige over mijn lichaam leerde dat ik me moest conformeren aan het schoonheidsideaal. Naast gehoorzaamheid en een talent voor het huishouden, verwachtte de maatschappij ook dat ik een haarloos, mager lichaam had. Omdat ik opgroeide in Turkije, waar vrouwen nog steeds oeroude wax-methoden gebruiken, verwijderde ik mijn haar niet met een vriendelijk Venus-scheermesje, maar met een dikke laag amberkleurige harde was, die warm en plakkerig was.

Voorafgaand aan onze jaarlijkse strandvakantie nam mijn moeder me apart en vertelde me dat het tijd was dat ik leerde hoe ik mijn lichaamshaar moest verwijderen - zodat ik dat net als zij, en elke keurige Turkse vrouw, elke maand kon doen. Ze plakte de was op de linkerkant van mijn schaambeen, liet me diep inademen en trok het eraf. Brandend van woede, pijn en angst rende ik weg. Het voelde alsof mijn lichaam me had bedrogen door dit haar te produceren. Het voelde alsof mijn moeder me verraden had door me bewust pijn te doen. De rest van de maand giechelde ik om mijn half gewaxte schaamhaar, het voelde als een kleine overwinning, een kleine uiting van rebellie.

In veel landen in het Midden-Oosten wordt deze simpele suikerwas thuis gemaakt. In het recept zit suiker, citroensap en water. Het is eetbaar en wordt vaak eufemistisch 'honing', 'hars' of 'karamel' genoemd (de fraaie Libanese indiefilm van Nadine Labaki uit 2007 over een Almodovaraanse schoonheidssalon, heet Caramel.)

Mijn generatie groeide op met nostalgische verhalen over harsen als een groepsgebeuren. Vroeger kwamen de vrouwen uit één familie eens per maand samen bij iemand thuis om te harsen, en mannen van boven de zes mochten er niet bij zijn. In een oriëntalistische vertelling die me kippenvel gaf, stond dat vrouwen in een Ottomaanse harem alleen hun hoofdhaar, wenkbrauwen en wimpers lieten staan en verder alles vanaf de nek naar beneden harsten, elke drie weken. Binnen de islamitische cultuur is lichaamshaar verbonden met hygiëne.

Aliya*, een 27-jarige Libanese fotograaf die ik hierover sprak leek het met me eens te zijn. "Ik ben het niet eens met het stigma op arm- been en schaamhaar. Maar op plekken waar je veel zweet, zoals je oksels, moet je het weghalen, ongeacht welk gender je hebt." Hoewel ze al een aantal jaar in New York woont, zegt ze: "Ik heb veel mannelijke vrienden in Libanon die dat deel van hun lichaam scheren. Mijn ideeën hierover stammen waarschijnlijk uit mijn opvoeding."

Wat ik nog niet wist in 2001 was hoe dat beeld van half-geharst schaamhaar symbool zou gaan staan voor mijn levenslange relatie met mijn lichaamshaar als moslimvrouw uit het Midden-Oosten. Ik was een groot deel van mijn volwassen leven van mening dat het weghalen van lichaamshaar niet echt veel goeds deed. Het deed altijd pijn en kostte me veel tijd en geld. Maar omdat ik in een cultuur ben geboren waarin genderrollen strikter voelen dan in het Westen, waar vrouwen worden geacht zich vrouwelijk te gedragen, kon ik het harsen nooit helemaal opgeven. Van halverwege mijn tienertijd tot in mijn twintiger jaren was ik geobsedeerd door lichaamshaar, zo erg dat ik niet nog geen sprietje haar op mijn lichaam tolereerde.

Ik lag uren op harstafels in schoonheidssalons, zowel aangetrokken als afgestoten door de wonderlijke relatie tussen de waxdame en haar klanten. Toen ik als jonge twintiger een semester in Scandinavië studeerde, las ik voor het eerst over lichaamspositiviteit in feministische theorie, waarin fenomenen als harsen teruggeleid worden naar geïnternaliseerde misogyne idealen. Ik kon me er beter in vinden dan in bijna alle andere feministische discoursen waar ik over had gelezen en liet gedurende die paar maanden al mijn lichaamshaar staan. Toen ik weer terugkwam in Istanbul ging ik direct weer naar de waxsalon, alsof mijn idealen tijdens de terugvlucht verdampt waren.

Ik blijk niet de enige die zo jojoot. "Om eerlijk te zijn is het een evoluerende relatie - ik ben ook veel van mening veranderd," zegt Fariha Roisin, een queer moslimschrijver over haar relatie met haar lichaamshaar. "In mijn jonge queerjaren vond ik het makkelijker om me bevrijd te voelen door mijn lichaamshaar te laten staan - het voelde rebels. Maar tegenwoordig vind ik het best fijn om mijn benen, mijn schaamstreek en onderarmen te harsen. Het is te simplistisch om te zeggen dat ik me op een bepaalde manier moet presenteren als ik mannen date (cis of trans), maar toch gaat er om hoe je jezelf wilt presenteren op een bepaald moment.

Ik heb de laatste tijd gemerkt dat in New York, waar ik woon, okselhaar en schaamhaar steeds meer geaccepteerd wordt door witte vrouwen en dat het zelfs modieus begint te worden. Van American Apparels campagnes vol schaamhaar tot het gepronk met lichaamshaar door Madonna, Miley Cyrus, Grimes, de vrouwen van The Ardorous en Alexandra Marzella. Het is een trend die niet snel zal verdwijnen.

Hierdoor aangemoedigd liet ik de waxsalon in de West Village, waar ik eerst altijd heen ging, voor wat 'ie was, en liet ik mijn haar weer staan - inmiddels werkte ik voor een modeblad.

Al die tijd bleef ik me afvragen wanneer lichaamshaar ook onderwerp van gesprek zou worden onder islamitische vrouwen en vrouwen uit het Midden-Oosten. Maar dat gebeurt bijna nooit, met uitzondering van Ayga Khan, een Pakistaans-Amerikaanse fotograaf en illustrator. "Khan maakt veel werk dat over lichaamshaar gaat, en ik denk dat ze er een pittige mening over heeft. Als je veel lichaamshaar hebt, wordt je snel gedemoniseerd", zegt Roisin.

De connotaties met lichaamshaar onder niet-witte vrouwen zijn opvallend anders dan die voor witte vrouwen. "Ons ongemak met lichaamshaar, vooral bij bruine en zwarte vrouwen, wordt niet alleen veroorzaakt door het patriarchaat, maar is ook een overblijfsel van het kolonialisme," zegt Naz Riahi, de Iraans-Amerikaanse oprichter van Bitten. Dit is het systeem waarin we geleerd hebben dat verfijndheid, lichtheid, witheid en alles wat daar bij hoort - blauwe ogen, blond haar, weinig lichaamshaar, mooier, aantrekkelijker en beter is.

De laatste keer dat ik me liet harsen, kwam ik erachter dat ik een heftige allergie had ontwikkeld, omdat mijn normaal gesproken olijfbruine huid vleesachtig rood werd, en meteen begon te jeuken nadat het in contact kwam met de hars. Het voelde alsof de allergenen mij iets vertelden wat ik al mijn hele leven wil zeggen, maar niet het lef voor heb. Zo is de cirkel rond, beginnende met de dag van het incident met mijn halfgeharste bikinilijn. Fuck het patriarchaat, we zijn klaar met jou, in welke verschijningsvorm dan ook, of je nu door mannen of vrouwen in stand wordt gehouden.

*De namen van de geïnterviewden zijn veranderd. 

Credits


Tekst Busra Erkara
Illustratie Ayqa Khan

Tagged:
Feminisme
Midden-Oosten
haar