jonge creatievelingen over hun surinaamse roots

Een klein onderzoekje naar trots, afkomst, identiteit en cultuur.

|
mrt. 1 2018, 1:00pm

In deze nieuwe serie zochten we samen met fotograaf Michelle Janssen jonge creatievelingen van Surinaamse afkomst op, en vroegen hen wat het Surinaams zijn voor hen betekent. Hoe verbonden voelen zij zich tot de Surinaamse gemeenschap? Wat kregen zij zoal mee vanuit huis? En wat zijn Suriname’s beste bewaarde geheimen? Vandaag in deel 1: Jaleesa, Mitchell, Iraj en Doelja.

Jaleesa Chary, stylist en creative director

Waar ben je opgegroeid en hoe heeft dit je leven beïnvloed?
Ik ben opgegroeid in Rotterdam, waar het grootste deel van mijn familie naartoe verhuisde vanuit Paramaribo. Ik denk dat Rotterdam (en Nederland) een hele grote invloed hebben op mijn leven en de manier waarop ik leef – wat naar mijn mening heel westers is. In Suriname zou mijn ambitie om in de creatieve sector te werken denk ik minder gewaardeerd worden.

Waar komen je ouders vandaan?
Mijn ouders komen allebei uit Paramaribo.

Wat houdt Surinamer zijn in voor jou?
Surinamer zijn betekent voor mij een mix van verschillende rassen. Krachtig. Warmte – familie en cultuur staan op één. Een zijn met de natuur. Respect voor moeder aarde. Respect op zich.

Wat heb je van huis uit meegekregen over de Surinaamse cultuur en praktiseer je dit ook?
Mijn normen en waarden heb ik van huis uit meegekregen. En ik heb geleerd respect te hebben voor de natuur. “Gebruik iets van aarde om jezelf te helen.” Verder de manier van koken (ook nu ik pescotariër ben), maar ook bijvoorbeeld baden in Sweet Watra (een geparfumeerd bad om de balans tussen lichaam en geest te versterken.) Ook leerde ik van huis uit dat een ongestelde vrouw onrein is. Als je ongesteld bent mag je niet koken voor anderen of het eten aanraken. Ik denk dat de Surinaamse man bang is voor de vrouwelijke energie van het bloed, en dat de gedachte bestaat dat een man verslaafd raakt aan een vrouw als het menstruatiebloed in het lichaam van de man terecht komt.

Hoe definieer jij cultuur?
Cultuur is delen, familie, tradities. Ik denk hierbij bijvoorbeeld aan de begrafenis van mijn opa in Suriname waar iedereen in het wit gekleed was en met en om de kist danste. Maar ook: passie, muziek, eten, spiritualiteit.

Welke vooroordelen bestaan er over Surinamers?
Ze zijn lui, luid, seksueel, niet intelligent, primitief, komen te laat. Mannen zijn niet loyaal aan hun vrouw. Vrouwen zijn materialistisch.

Hoe betrokken voel jij je bij de Surinaamse gemeenschap in Nederland, toen je opgroeide en nu?
Ik voelde me toen ik jonger was meer betrokken bij de Surinaamse gemeenschap, omdat mijn ouders me overal mee naartoe namen. Al was het een verjaardagsfeest van een van m’n tantes of Kwaku. Nu heb ik minder contact met mijn familie en vind ik het soms moeilijk om een andere plek te vinden waar ik het Surinaamse gevoel kan ontdekken, naast mijn eigen huis. Ik heb laatst wel een hele leuke Surinaamse bar in de Pijp gevonden waar ik heel gelukkig van werd.

Wat zijn volgens jouw elementen uit de Surinaamse cultuur waar de witte Nederlander meer over zou mogen weten?
De witte Nederlander zou zich beter kunnen informeren over de Surinaamse cultuur, of andere niet-westerse culturen in het algemeen. Ik denk dat veel witte mensen oordelen op basis van halve verhalen, angsten of onwaarheden. Vaak omdat ze niet goed geïnformeerd zijn, door geschiedenisboeken met twee pagina’s (waarvan er één een foto is), en het verdraaide beeld dat in de media wordt geschetst. Maar informeer jezelf: als men echt zelf onderzoek zou doen of vragen zou stellen aan de juiste mensen (mensen uit de desbetreffende cultuur) en dan pas een oordeel zou vellen, dan zou de wereld een stuk mooier zijn.

Wat is het best bewaarde geheim van Suriname of de Surinaamse cultuur?
Na alles wat er al van het land en de mensen gestolen is, moet dat geheim blijven.

Mitchel Lisse, student fotografie

Waar ben je opgegroeid en hoe heeft dit je leven beïnvloed?
Ik ben geboren in de volksbuurt Sophia Lust in Suriname, en kom uit een gezin met zes kinderen, waarvan er een aantal ook een creatief beroep uitoefent. Mijn oudste broer Jurgen is cinematograaf, mijn tweelingbroer houdt zich bezig met visual effects en mijn andere broer Harvey is ook fotograaf en hij heeft me kennis laten maken met fotografie. Dit ontwikkelde ik zelf verder door veel te lezen en veel online tutorials te bekijken. Zo werd ik uiteindelijk toegelaten op de KABK in Nederland, in Suriname zijn er geen vergelijkbare studies.

Waar komen je ouders vandaan?
Mijn ouders komen ook uit Paramaribo, Mijn vader is zelf kunstenaar (beeldhouwer) geweest en mijn moeder heeft vijftien jaar voor de overheid gewerkt, en is nu al tien jaar directeur van de R.K. Begraafplaats in Suriname.

Wat houdt Surinamer zijn in voor jou?
Het houdt in dat ik mij verbonden voel met Suriname, de maatschappij en de cultuur en altijd trots ben als ik de Surinaamse vlag ergens in het buitenland zie wapperen. Ik voel me ook trots als ik hoor dat een Surinamer iets bereikt heeft in het buitenland. Het houdt ook in dat we geen kleur zien. De Surinaamse cultuur is zo gemixt dat we niet eens verschillende kleuren hebben want een iedereen heeft een beetje van elke bevolkingsgroep in zich.

Wat heb je van huis uit meegekregen over de Surinaamse cultuur en praktiseer je dit ook?
Beleefdheid, respect voor anderen en voor hun meningen, cultuur, religie en denken. Studeren en hard werken zijn de sleutel tot succes. Ik probeer dat zoveel mogelijk toe te passen in mijn dagelijks leven.

Hoe definieer jij cultuur?
Ik vind dat cultuur alles is wat door de verschillende bevolkingsgroepen in Suriname wordt gemaakt of uitgebeeld, zoals muziek en zang, houtsnijwerk, beeldhouwkunst, kookkunst enzovoort. Door de verscheidenheid van bevolkingsgroepen heeft Suriname een heel diverse en rijke cultuur. Alles wat men ziet en hoe men communiceert met elkaar, maakt cultuur.

Welke vooroordelen bestaan er over Surinamers?
Dat ze lui zijn, ze zijn nooit op tijd. Dat is natuurlijk niet waar. In elke samenleving heb je mensen die lui zijn. Er zijn wel degelijk hele hardwerkende, ambitieuze en toegewijde Surinamers.

Wat zijn volgens jou elementen uit de Surinaamse cultuur waar de witte Nederlander meer over zou mogen weten?
Dat we soms niet assertief genoeg zijn. We houden veel rekening met de gevoelens van anderen. Wij zijn temperamentvol en zijn dan niet boos, maar gepassioneerd. Verder moet men weten dat we vaak heel bedachtzaam en hard werken. We houden niet van onzin. Eerlijkheid staat bij ons bovenaan. Vertel ons gewoon wat je van ons vindt, in plaats van een heleboel onzin. Ook zijn wij heel gastvrij. We delen samen een geschiedenis die ons onlosmakelijk met elkaar verbindt, ook al wordt deze geschiedenis liever vergeten dan besproken.

Wat is je warmste jeugdherinnering aan Suriname of de Surinaamse cultuur?
Op vakantie bij oma, spelletjes spelen op de zandwegen, vliegeren, in de regen rennen en baden, staan onder een afgebroken dakgoot van een huis tot je bibberde van de kou met nichtjes, neefjes en buurkinderen. En als het gedaan is met de pret bibberend in de deuropening staan tot mama je een handdoek brengt. Of gaan chillen langs de rivier de Leonsberg met vrienden na een lange schoolweek. Ook heb ik een warme herinnering aan mijn Hindoestaanse en Javaanse buren. Tijdens feestdagen en soms ook op verjaardagen mochten we mee genieten van de festiviteiten en het lekkere eten.

Iraj Raghosing, make-upartiest en haarstylist

Waar ben je opgegroeid en hoe heeft dit je leven beïnvloed?
In Castricum, een pittoresk dorpje aan de kust tussen Haarlem en Alkmaar. Als getint en creatief – als je jezelf zo mag noemen – kind was het niet altijd even makkelijk. Eigenlijk alles was te gek voor de dorpse mentaliteit, ik kreeg vaak te horen dat wat ik deed voor meisjes was en dat het gek was dat ik ook vrienden was met meisjes uit mijn klas. Daarbij was ik ook het enige getinte kind in mijn klas, iets waar ze me vaak aan herinnerden. Gelukkig troostte mijn lieve moeder me altijd en leerde ik vrij snel dat je je niet negatief moet laten beïnvloeden door de uitspraken van anderen.

Waar komen je ouders vandaan?
Mijn vader is geboren in Paramaribo en op z'n tiende naar Castricum verhuisd. Mijn moeder is geboren in Amsterdam en ook opgegroeid in Castricum.

Wat heb je van huis uit meegekregen over de Surinaamse cultuur en praktiseer je dit ook?
Als ik kijk naar wat typisch is voor de Surinaamse cultuur is dat toch vooral het zorgzame, met name van mijn Adjie. Ze zorgt er altijd voor dat de kleinkinderen genoeg te eten hebben, zelfs al zitten we allemaal vol, dan krijgen we toch nog een schep eten op ons bord erbij. Als er iemand langskomt, al is het maar voor koffie, heeft ze altijd iets lekkers gemaakt en frisdrank koud staan voor de kinderen. Het liefst geeft ze ook nog wat mee naar huis. Misschien niet zo extreem, maar zelf ben ik ook zo. Ik kook graag voor anderen, zorg altijd dat er iets in huis is en ik vind het niet fijn als ik ergens met lege handen aankom.

Hoe definieer jij cultuur?
Bepaalde gedragingen, tradities en moralen die bij een samenleving horen.

Hoe betrokken voel jij je bij de Surinaamse gemeenschap in Nederland, toen je opgroeide en nu?
Ik heb me nooit echt betrokken gevoeld. In Castricum kende ik geen andere Surinamers dan mijn familieleden. Nu voel ik me eigenlijk nog steeds niet echt betrokken, maar als iemand vertelt dat hij ook (deels) Surinaams is ben ik altijd wel geïnteresseerd en wil ik weten waar zijn of haar ouders vandaan komen. Dan heb je altijd wel een soort klik.

Wat zijn volgens jou elementen uit de Surinaamse cultuur waar de witte Nederlander meer over zou mogen weten?
Ik denk toch echt het familiegevoel. Nu wil ik absoluut niet iedereen over één kam scheren maar ik hoor vaak van vrienden dat zij hun familie nauwelijks tot nooit zien. Ik zie mijn familie zelf ook niet meer zo vaak omdat ik niet meer in Castricum woon, maar ik ben wel met ze opgegroeid en dat had ik zeker niet willen missen.

Wat is je warmste jeugdherinnering aan Suriname of de Surinaamse cultuur?
De verjaardagen en feestdagen die we met de hele familie vierden. Alle ooms, tantes, neefjes en nichtjes kwamen dan samen om met z'n allen te eten. In de zomer kon ik niet wachten tot we na het eten met z'n allen gingen buitenspelen tot het donker werd. Ook oud en nieuw was een groot feest voor ons, met de hele familie vuurwerk afsteken tot laat in de nacht en natuurlijk met z'n allen het jaar beginnen op 1 januari met eten van mijn Adjie.

Doelja Refos, barvrouw Brouwerij ‘t IJ

Waar ben je opgegroeid en hoe heeft dit je leven beïnvloed?
Ik verhuisde op mijn derde van Amsterdam naar Almere. De eerste jaren na onze verhuizing ging ik vaak in het weekend en na school met mijn moeder terug naar Bijlmer. De warmte en familiariteit die ik daar ervoer is iets wat mij altijd is bijgebleven, en wat ik nog steeds uit wil dragen. Ik weet dat Almere door veel mensen wordt gezien als de belichaming van Neerlands kutheid. En dat is het soms ook een beetje. Maar er wonen ook zoveel verschillende mensen waar ik veel van heb geleerd. Door verschillende culturele achtergronden met elkaar te delen word je gedwongen uit je bubbel te stappen en tot nieuwe inzichten te komen, als je daarvoor openstaat natuurlijk.

Waar komen je ouders vandaan?
Mijn moeder is Saramaccaans, nakomeling van de Marrons. Mijn vader is Antilliaans-Chinees.

Wat heb je van huis uit meegekregen over de Surinaamse cultuur en praktiseer je dit ook?
Het koken heb ik zeker van huis uit meegekregen. Ik doe het niet zo vaak als ik zou moeten, maar ik kan het tenminste wel. Ook drink ik bita wanneer ik last heb van buikpijn en om mijn weerstand aan te sterken.

Hoe definieer jij cultuur?
Alle vormen van zelfexpressie en tradities die mensen samen brengen. Ik zie al die dingen als een uitwerking van de reacties die we hebben als mensen op onze omgeving en situaties. Denk: natuur, geluiden, geuren, maar ook andere mensen.

Welke vooroordelen bestaan er over Surinamers?
Lui, altijd te laat, uitstekend ritmegevoel, dat Surinamers met een accent dommer zijn. En wanneer een Surinaamse dame zelfvertrouwen uitstraalt wordt ze direct gelabeld als ‘pittig’ en ‘temperamentvol’.

Wat zijn volgens jou elementen uit de Surinaamse cultuur waar de witte Nederlander meer over zou mogen weten?
Ik kom zoveel witte Nederlanders tegen die niet eens weten wat Keti Koti is, en eigenlijk ook te weinig weten van de Nederlandse koloniale geschiedenis en wat zich daar afspeelde. Ik denk dat als ze zich daar meer in zouden verdiepen, er ook minder polarisatie zou zijn rondom bepaalde discussies over bijvoorbeeld gelijkheid en discriminatie. Informeer jezelf.

Wat is het best bewaarde geheim van Suriname of de Surinaamse cultuur?
De rust in de binnenlandse dorpen en het regenwoud.

Wat is je warmste jeugdherinnering aan Suriname of de Surinaamse cultuur?
Toen ik vijf was, tijdens de grote regentijd in een regenbui dansen en spelen met mijn nichtjes en neefjes in onze onderbroekjes. En op mijn eenentwintigste verjaardag met familie via een illegale route de Brownsberg beklimmen naar de Irene-watervallen.

Wat is het verhaal achter je tattoo?
Het maakt deel uit van een traditie van de Marrons, die helaas aan het uitsterven is. Deze ‘scarification’ heet Kamba of Kamemba, de Aucaners noemen het ‘kotkoti’. Er worden kleine sneetjes gemaakt die worden ingesmeerd met houtskool en arum-sap op, en/of rondom de erogene zones. Dit omdat Kamba oorspronkelijk bedoeld is om man en vrouw aan te trekken, maar ook om te zorgen voor seksuele opwinding tijdens door eroverheen te strelen, en het herkennen van het patroon van de Kamba van je geliefde. Bij jonge vrouwen werd het bijvoorbeeld rond de mondhoeken, wangen, borsten, op de onderrug of binnenkant van de dijen gezet. Mijn oma zette vroeger Kamba bij mensen en zat ook helemaal onder, dus deze is eigenlijk voor haar.

Credits

Fotografie: Michelle Janssen
Creative direction: Jaleesa Chary