kan depressie geregisseerd worden?

Hoe de filmindustrie psychische problemen weergeeft.

door Sarah Raphael
|
04 mei 2015, 4:38pm

The Virgin Suicides

Misschien is het de schuld van auteur Jeffrey Eugenides, die het nooit echt goed uitlegde. Misschien is het de schuld van Sofia Coppola die dit in haar verfilming ook niet deed. Misschien is het de schuld van Kirsten Dunst met haar vrolijke blonde haren. Hoe dan ook, iemand die betrokken was bij The Virgin Suicides heeft ervoor gezorgd dat zelfmoord - en alles wat nodig is om op dat punt te belanden - veel te romantisch is afgebeeld.

In de eerste scène van de film zien we de 13-jarige Cecilia Lisbon, "the first to go". Een mooi meisje in een roze bloedbad dat sereen de camera in staart. Het is een prachtig boek en een net zo mooie verfilming, maar het mysterie, de glamour en het verlangen dat de zusjes Lisbon en al hun handelingen tekent zijn, een beetje te romantisch neergezet.

Het is een probleem dat je veel ziet bij films en andere artistieke impressies van psychische problemen. Vooral in het tienergenre. Neem Girl Interrupted, Thirteen, Silver Linings PlayBook en The Perks of Being a Wallflower, en je herkent een trend van (uitsluitend mooie) mensen die verliefd worden, hun lesje leren en weer verder gaan. Je hebt de hartverscheurende scènes die heel realistisch voelen, die je een brok in de keel bezorgen. Ze zijn alleen zo… geregisseerd. Als Winona Ryder in Girl Interrupted de badkamer inloopt waar Brittany Murphy zichzelf heeft opgehangen, horen we End of the World van Skeeter David op repeat. Een prachtig gecureerd, verschrikkelijk moment. Op YouTube lees je onder de scène reacties als: "Ik kan hier niet naar kijken zonder in tranen uit te barsten. Dat liedje, die kat", "Winona Ryder is prachtig!", "Hoe heet dit liedje? ;D" en "RIP Brittany". Het begint er gevaarlijk veel op te lijken dat de scène waarin ze acteert dat ze zelfmoord pleegt voor het filmpubliek tragischer is dan haar werkelijke dood in 2009.

Het Oscar-winnende Silver Linings Playbook is in elk opzicht authentiek, met name de scène waarin Pat (Bradley Cooper) op zolder naar zijn trouwvideo zoekt, de scène waarin hij op straat zijn favoriete liedje hoort en de scène met zijn psychiater. De film en de acteurs laten heel accuraat zien hoe mensen met een bipolaire stoornis het ene moment charmant, grappig en vrolijk kunnen zijn, om een paar seconden later superbedroefd te zijn. Maar wat gebeurt er daarna? Behalve dat de film op Oscar-waardige wijze grappig en duister is, heeft het ook weer de zoveelste happy ending: het gaat weer goed met iedereen, ze vinden liefde op de meest onwaarschijnlijke plekken en doen het prima in de danswedstrijd. Het is zo optimistisch dat je je kunt afvragen of het nog realistisch is.

De andere optie is de dood. Control, Anton Corbijns zwart/witte verfilming van zanger Ian Curtis' zelfmoord, is prachtig… geregisseerd. Het is zo, zo mooi - willen we niet allemaal naar ons werk lopen terwijl we eruitzien als Sam Riley, een sigaret rokend en gehuld in een jasje met het woord HATE op de rug? Een meesterwerk op stylinggebied. En het is accuraat, authentiek en deprimerend. Het punt is alleen dat het ook hier weer net iets te mooi is. Als Samantha Morton (die de vrouw van Ian speelt) zijn lichaam vindt, en net buiten de voordeur in elkaar zakt, wordt Atmosphere van Joy Division ingezet…

Neem ook de laatste scène van Requiem for a Dream, waarin Jared Leto zijn arm verliest door drugsgebruik, Jennifer Connelly geen andere uitweg meer ziet dan prostitutie, hun vriend ligt te bibberen in de gevangenis en de moeder, gespeeld door Ellen Burstyn, in een gekkenhuis zit omdat ze gek is geworden. Het is de duisterste scène ooit, maar extreem overgedramatiseerd - iets waarvan je op je achttiende denkt dat het superdiep gaat, om er later achter te komen dat dat helemaal niet zo is.

In de duisterste scène in de kleurrijke wereld van Wes Anderson zien we hoe Richie Tenenbaum zijn hoofd kaalscheert, waarna hij in de spiegel staart en zegt: "Morgen pleeg ik zelfmoord." Het is een krachtige scène, niet in de laatste plaats door Elliott Smiths hypnotiserende Needle in the Hay.

De eerlijkste weergave van depressie die ik gezien heb is The Hours, waarin Nicole Kidman en Julianne Moore hartverscheurend realistische scènes neerzetten over depressie en zelfmoordgedachten. Zelfs de soundtrack van Phillip Glass maakt het geheel niet té dramatisch.

Ook Lars von Trier snapt het. In Melancholia speelt Kirsten Dunst een vrouw die alles heeft, maar toch aan een depressie lijdt en er daardoor niet van kan genieten, waar haar zus (Charlotte Gainsbourg) heel nuchter en gelukkig is. Als de wereld tot een einde komt is het de normale, geestelijk gezonde Charlotte die de controle verliest, terwijl de depressieve Kirsten haar lot accepteert en haar zus en neefjes geruststelt.

Festen, van Von Triers pupil Thomas Vinterberg, gaat over een rijke, disfunctionele familie waarin de vierde dochter zelfmoord heeft gepleegd. Deze film heeft de prachtige scène waarin de oudere zus de afscheidsbrief van haar zusje voorleest: "Ik weet dat het je leven zal vullen met duisternis," staat er. "Ik heb je geprobeerd te bellen, maar ik weet dat je druk bent."

Een vriend van me studeerde Engelse literatuur in Oxford. In het toelatingsgesprek voor die opleiding werd hem gevraagd of tragedie mooi kan zijn. "Ja", antwoordde hij, waarna hij aan de drie jaar durende opleiding mocht beginnen. Deze artistieke weergaves van geestelijke gesteldheid die we ons hele leven krijgen voorgeschoteld vormen onze meningen en ideeën rondom een onderwerp dat in het echte leven niet aanvoelt als een scène uit een film. Als je het ooit zelf of in je directe omgeving hebt meegemaakt weet je waar ik het over heb. Er is geen soundtrack, het duurt langer dan anderhalf uur en er is geen knappe Winona Ryder om je te troosten.

Daar wil ik overigens niet mee zeggen dat deze scènes pretentieus of ongepast zijn - ik kan ze hier met je delen omdat het mijn favoriete scènes uit mijn favoriete films zijn. Ze zijn alleen te perfect ingepakt, en het resultaat is dat geestelijke problemen mogelijk glamoureuzer lijken dan ze zijn. De kijker kan verkeerd geïnformeerd worden - het is het een of het ander, geluk of de dood, er is geen tussenweg. Terwijl in het echte leven de meeste mensen met geestelijke problemen wel in leven blijven.

In de laatste scène in The Virgin Suicides wordt de focus weer op de buurjongens gelegd. De jongen die aan het woord is sluit de film af met een heel realistische (hoewel voor zijn leeftijd wel overdreven verwoorde) conclusie, die herkenbaar is voor iedereen die zelf aan psychische problemen geleden heeft, of die zo iemand kent:

"Er is door de jaren heen zoveel over de meisjes gezegd, maar we hebben nooit een antwoord gevonden. Uiteindelijk maakte het niet uit hoe oud ze waren of dat het meisjes waren, maar alleen dat we van ze gehouden hebben en dat ze ons niet hebben horen roepen, dat ze ons nog steeds niet horen roepen in die kamers, waar ze zich voor altijd terugtrokken en waar we nooit de stukjes zullen vinden om hen weer heel te maken."

Credits


Tekst Sarah Raphael

Tagged:
Wes Anderson
depressie
Cultuur