negen etnische kostuums die culturen van over de hele wereld vieren

Ieder jaar maken de studenten van de modeopleiding in Antwerpen een etnisch kostuum na, dat ze zelf mogen kiezen. Het resultaat is verbluffend.

door Rolien Zonneveld
|
05 februari 2019, 12:19pm

Het is inmiddels een traditie voor de derdejaarsstudenten van de Koninklijke Academie van Schone Kunsten in Antwerpen aan de afdeling mode: iedere student moet een etnisch kostuum naar keuze onderzoeken, en die vervolgens zo nauwkeurig mogelijk na proberen te bootsen. Best een uitdaging, want vind bij je plaatselijke stoffenwinkel nog maar eens de natuurlijke materialen die gebruikt worden in landen als Japan en Burkina Faso. De negen studenten van dit jaar kregen het weer voor elkaar, en het resultaat is een bonte en folkloristische collectie die bovenal een ode is aan de verscheidenheid aan culturen.

Fotograaf Marnik Boekaerts legde de negen kostuums vast, terwijl de studenten vertelden over hun kostuumkeuze, hun werkwijze en de struikelblokken waar ze mee te maken kregen.

1549368387217-FLORENTINA_01

Florentina Leitner

Welk kostuum heb jij voor dit project gekozen, en waarom?
Het kostuum dat ik heb gekozen komt, zoals ikzelf, uit Oostenrijk en heet Glöckler. Ik heb dit kostuum niet alleen vanwege het geweldige uiterlijk gekozen, maar vooral omdat ik iets traditioneel Oostenrijks wilde uitbeelden. Oostenrijk heeft tal van fantastische tradities, de een bekender dan de ander, zoals de Krampus [een beestachtige demoon uit de folklore van de Alpen-regio's, red]. Toen ik de Glöcker voor het eerst zag was ik in een opslag verliefd op de kleurrijke traditie, en omdat ik deze ervaring wilde delen met de rest van de wereld – of in ieder geval de bezoekers van onze show – koos ik voor dit kostuum.

Hoe heb je onderzoek gedaan naar de geschiedenis en betekenis van dit kledingstuk?
Ik zag dit kostuum voor het eerst in een Oostenrijks tijdschrift dat bij mijn ouders lag. Toen ik dat aan mijn ouders en grootouders liet zien, kwam het ze uiteraard bekend voor, en vroegen ze of ik de Glöcklerlauf wilde bezoeken om er meer over te weten te komen. Ik vond het interessant dat de generatie van mijn ouders bekend was met deze traditie, terwijl geen van mijn vrienden wist waar mijn kostuum vandaan kwam toen ik het liet zien. Ik wilde hier meer onderzoek naar doen en met name de ateliers bezoeken. Vorige zomer bezocht ik een van de hoofdateliers waar ze zogeheten ‘Glöcklerklappen’ produceren – een enorme hoed uit een houten constructie die bedekt is met papier. De hoeden zijn deels transparant, waardoor ze in allerlei kleuren transformeren als er ‘s nachts in de natuur mee wordt gelopen.

Wat vond je het moeilijkst aan het reconstrueren van het kledingstuk?
Voor het maken van een Glöcker is normaal gesproken 500 werkuren nodig, en ik had een halve maand te tijd. De hoge tijdsdruk was dus het moeilijkst. Bij het maken van de traditionele Glöcker worden alle papieren stukjes individueel met de hand gesneden, waarbij meestal vier personen tegelijk aan het werk zijn. Ik heb uiteindelijk een lasercutter moeten gebruiken voor het papier. De houten constructie heb ik in Oostenrijk in een van de traditionele ateliers gemaakt – wat een mega-ervaring was. De medewerkers die me hielpen waren totaal enthousiast en dankbaar dat ik interesse toonde in hun traditie.

@florentinalight

1549368422187-YENTSE_01

Yentsé Kan

Welk kostuum heb jij voor dit project gekozen, en waarom?
Een Chinees traditioneel operakostuum in groen satijn met goud borduurwerk. Mijn opa werkte vroeger in het theater, op mijn vijfde kwam ik voor het eerst in aanmerking met deze kostuums. Dit heeft toen een grote indruk op mij achtergelaten, vooral toen ik backstage mocht en de atmosfeer van dichtbij kon ervaren.

Hoe heb je onderzoek gedaan naar de geschiedenis en betekenis van dit kledingstuk?
Ik heb geschiedenisboeken doorgenomen, een deel van deze boeken kwam uit de persoonlijke verzameling van mijn opa. Deze zomer heb ik het theater weer voor het eerst bezocht, en daar sprak ik met de artiesten. Ik kreeg toen het stappenplan te zien voor het dragen van het operakostuum. Er komen enorm veel regels bij kijken, je kunt het niet zomaar over je heen gooien. Daarnaast heb ik ook meerdere films en documentaires over de kostuums bekeken.

Wat vond je het moeilijkst aan het reconstrueren van het kledingstuk?
Normaal gesproken worden de kostuums gemaakt met echt goud borduurwerk. Ik had hier de focus op gelegd, naast het borduurpatroon. Met het tijdsbestek dat wij kregen, kon ik dit niet op tijd afkrijgen. Dit was de grootste hindernis voor mij.

@jin.yentse.k

1549368450848-FEDOR_01

Fedor Diakonov

Welk kostuum heb jij voor dit project gekozen, en waarom?
Toen ik hoorde dat we een op etniciteit gericht project gingen doen wist ik meteen wat mijn onderwerp zou zijn: ik heb altijd al een obsessie gehad met Bulgaarse Kukeri-kostuums.

Hoe heb je onderzoek gedaan naar de geschiedenis en betekenis van dit kledingstuk?
Ik heb veel Bulgaarse video’s over de kukeri-parades bekeken, wat voor mij makkelijk te begrijpen was omdat de Russische en Bulgaarse taal heel erg overeenkomen. Ik vond het interessant om de Bulgaarse cultuur via deze video’s te ervaren, en om mij wat meer in de algemene Bulgaarse cultuur te verdiepen heb ik ook wat tv-programma’s gekeken – niet specifiek over de Kukeri.

Wat vond je het moeilijkst aan het reconstrueren van het kledingstuk?
Ik heb het project als interessant en vrij gemakkelijk ervaren. Ik vond het leuk om de verschillende delen van het kostuum creëren, waaronder het samenlijmen van de vijf hoofden. Ik ben er overigens ook achtergekomen dat ik beter ben in beeldhouwen dan in naaien. De enige tegenvaller was het gewicht van het kostuum.

@fedor_diakonov

1549368470514-MINJAE_01

Minjae Chang

Welk kostuum heb jij voor dit project gekozen, en waarom?
Ik heb gekozen voor het Sorbische kerst-carnaval-kostuum. Toen ik voor het eerst foto’s van dit kostuum tegenkwam was ik meteen weg van de kleuren die gebruikt werden. Het traditionele gezichtsmasker voegt een mysterieuze lading toe, iets wat mij nieuwsgierig maakte naar de cultuur van dit volk en hun tradities.

Hoe heb je onderzoek gedaan naar de geschiedenis en betekenis van dit kledingstuk?
Verrassend genoeg heeft de Antwerpse modeafdeling behoorlijk wat boeken in de bibliotheek liggen over Sorbische kostuums. Ik heb mijn informatie voor de patronen vooral daar vandaan gehaald.

Wat vond je het moeilijkst aan het reconstrueren van het kledingstuk?
In mijn kostuum heb ik veel handgemaakte jacquardlinten verwerkt, en een met haakwerk gemaakte hoofdtooi. De kostuums worden oorspronkelijk met de hand gemaakt, en dat vond ik met name bij het haakwerk wel lastig.

@wecamefrompeninsula

1549368501687-ANNA_01

Anna Mikhailova

Welk kostuum heb jij voor dit project gekozen, en waarom?
Ik heb voor Krampus uit het midden van Europa gekozen. Op het eerste gezicht vond ik het iets engs en bijna demonisch-achtigs hebben. De techniek die gebruikt wordt wilde ik graag onder de knie hebben. Nadat ik wat onderzoek had gedaan, kwam ik erachter dat het kostuum een interessant verhaal heeft: Krampus is half geit, half demoon, wiens taak het is kinderen te straffen die niet gehoorzaam zijn. Dit leek mij het perfecte kostuum.

Hoe heb je onderzoek gedaan naar de geschiedenis en betekenis van dit kledingstuk?
Tot mijn verbazing vond ik online allerlei forums over de Krampus en alles wat erbij kwam kijken. Een klasgenoot die oorspronkelijk uit Oostenrijk komt heeft mij het een en ander verteld over de optochten, en ik vond het leuk om te horen dat deze tradities nog steeds in leven worden gehouden. Op YouTube vond ik een video met het stappenplan voor het maken van het kostuum.

Wat vond je het moeilijkst aan het reconstrueren van het kledingstuk?
Het maken van de jas en broek vond ik het allerlastigst. Omdat het kostuum van maisvliezen wordt gemaakt, moest ik naar een maisveld om ze te verzamelen – tot twee keer toe, omdat mijn voorraad het niet lang volhield. Mijn lieve vrienden hebben mij hierbij om zeven uur ‘s ochtends geholpen, in totaal heb ik veertien grote zakken vol maisvliezen verzameld. Maar dit was niet alles, ik moest ze vervolgens sorteren omdat ik alleen de lange vliezen kon gebruiken. Deze heb ik met kabelbinders in bosjes vastgebonden, met een kam van spijkers ‘gekamd’ en uiteindelijk aan elkaar vastgenaaid. Met als resultaat: het bovenstuk van de jas en de broek.

@anna.mkhlv

1549368538713-ANGELIKA_01

Angelika Öllinger

Welk kostuum heb jij voor dit project gekozen, en waarom?
Ik heb een kostuum gekozen dat ieder jaar met oud en nieuw gebruikt wordt in het Zwitserse Appenzell: de Silvesterkläuse. Op 13 januari gaat ‘Silvesterkläuse’ jodelend langs alle deuren om de inwoners van Appenzell een goed nieuw jaar te wensen. Ik heb dit kostuum gekozen omdat het me een uitdagend idee leek om een kostuum te maken van natuurlijke producten. De hoofdproducten die ik heb gebruikt zijn takken, thuja, hoorns, mos en klimopbladeren. Elke outfit die volgens deze traditie is gemaakt is totaal verschillend, ze komen nooit overeen. Aangezien ikzelf geboren en opgegroeid ben in een dorpje in Oostenrijk, tussen de bergen en de bossen, wilde ik een kostuum maken waar ik mijn liefde voor de natuur in kon verwerken.

Hoe heb je onderzoek gedaan naar de geschiedenis en betekenis van dit kledingstuk?
De stad waar dit kostuum oorspronkelijk vandaan komt ligt aan de grens van Oostenrijk, daarom ben ik naar het Museum für Brauchtum in Appenzell gegaan. Daarnaast heb ik ook inwoners gesproken die deze traditie jaarlijks eren. Voordat ik deze uitstapjes maakte heb ik eerst het internet en heel wat bibliotheken afgestruind naar informatie over de Zwitserse tradities. Het is een eeuwenoud kostuum dat generaties is doorgegeven, zelfs de jongste generaties zijn ervan op de hoogte en erg betrokken bij Silvesterkläuse.

Wat vond je het moeilijkst aan het reconstrueren van het kledingstuk?
Het reconstrueren van het masker was het lastigst, maar ook het leukst omdat ik het nog nooit had gedaan. In elk kostuum wordt er weer een andere techniek gebruikt voor het masker, dus het duurde even voordat ik de juiste techniek vond voor mijn Silvesterkläuse. Uiteindelijk is het het hoogtepunt van mijn kostuum, waar ik het meest trots op ben.

@angelika_oellinger

1549368597827-SABRINA_close_01

Sabrina Pfattner

Welk kostuum heb jij voor dit project gekozen, en waarom?
Mijn kostuum komt uit Nigeria. Het maakt deel uit van de Ekiti-masquerade, een festival waarbij overleden familieleden worden teruggeroepen uit het hiernamaals, zodat ze kunnen communiceren met de levenden. Na lang onderzoek kwam ik dit kostuum tegen, en ik was niet alleen direct van fan hoe het eruitzag, maar ook van het verhaal erachter. Het was voor mij een mooie kans om meer te leren over een andere cultuur en haar tradities.

Hoe heb je onderzoek gedaan naar de geschiedenis en betekenis van dit kledingstuk?
Ik heb geprobeerd om zoveel mogelijk informatie te winnen. Online vond ik papers en video’s over het festival, waardoor ik beter begreep uit welke onderdelen het kostuum bestaat en hoe het is opgebouwd. Ik ben ook naar de bibliotheek gegaan om meer informatie over kostuums in het algemeen te winnen, en de ambacht die erbij komt kijken.

Wat vond je het moeilijkst aan het reconstrueren van het kledingstuk?
Sowieso het vinden van de juiste technieken. In het geval van etnische kostuums zijn dit meestal ambachten uit specifieke regio’s, en het is niet gemakkelijk om te achterhalen hoe ze precies in elkaar zitten – laat staan om ze na te maken. Soms kun je die informatie ook niet online of in andere bronnen vinden. Omdat ik een juiste ode wilde brengen aan het kostuum heb ik mijn best gedaan om de techniek zo dicht mogelijk te benaderen. Maar het was bijvoorbeeld niet mogelijk om vers geoogste palmbladeren te gebruiken, zoals in het origineel wel wordt gedaan. Ik heb als alternatief gedroogde bladeren gebruikt, die ik heb geverfd. Het is dus niet exact het origineel, maar wel zoveel mogelijk.

@sabrinapfattner

1549368620259-MARIE_01

Marie Martens

Welk kostuum heb jij voor dit project gekozen, en waarom?
Mijn kostuum is geïnspireerd op de Bobo-dansers in Burkina Faso, dat zijn dansers die bij allerlei belangrijke gelegenheden optreden, zoals bij de oogst, begrafenissen en initiatierituelen. Hun masker is een van de heiligste onderdelen van hun cultuur. Het was heel interessant om in dit oude gebruik te duiken, en te leren over het belang ervan binnen de geschiedenis van Burkina Faso. Als ontwerper spraken die felle kleuren, het volume, het gebruik van duurzame materialen me direct aan.

Hoe heb je onderzoek gedaan naar de geschiedenis en betekenis van dit kledingstuk?
Het gros van mijn onderzoek deed ik online – daar vind je veel artikelen over de cultuur, betekenis en het belang van het kostuum. Het was belangrijk voor me om niet alleen het kostuum te onderzoeken, maar ook het gebruik van materialen en stoffen te begrijpen die in dat deel van Afrika gebruikt worden. Later keek ik vooral naar filmpjes om te zien hoe de kostuums bewogen en hoe het publiek erop reageerde. Ik wilde diezelfde emoties overbrengen als die ik voelde toen ik de dansers aan het researchen was.

Wat vond je het moeilijkst aan het reconstrueren van het kledingstuk?
Het lastigste vond ik om de authenticiteit te behouden. Omdat het een Afrikaans kostuum is, is het onmogelijk dezelfde middelen en materialen te gebruiken, dus moest ik improviseren. Ik ging op zoek naar nieuwe natuurlijke materialen en technieken om recht aan de cultuur te doen.

@marieemartens

1549368651083-VINCENT_01

Vincent Thürstein

Welk kostuum heb jij voor dit project gekozen, en waarom?
Ik heb ervoor gekozen een Japans Shishimai-kostuum te ontwerpen. Twee jaar geleden reisde ik naar Japan, waar ik een fantastische tijd had en waar mijn interesse voor Japanse tradities geboren is. De Japanse bevolking voert vaak de leeuwendans uit om het begin van het nieuwe jaar te vieren, en als teken van geluk.

Hoe heb je onderzoek gedaan naar de geschiedenis en betekenis van dit kledingstuk?
Ik zag het kostuum voor het eerst in een museum in Parijs. Toen ben ik begonnen onderzoek te doen door Japanse vrienden naar meer informatie over de Shishimai te vragen. Dankzij hun hulp en wat extra onderzoek kwam ik meer te weten over de geschiedenis en betekenis van het kledingstuk, en hoe het traditioneel vervaardigd wordt.

Wat vond je het moeilijkst aan het reconstrueren van het kledingstuk?
Het lastigste was het uitsnijden van het masker, dat van isolatieschuim gemaakt is. Het masker is heel gedetailleerd en moest voor iedere performer op maat worden gemaakt. Het was complex om te maken.

@thuerstein

Credits


Fotografie en concept Marnik Boekaerts en Florentina Leitner

Tagged:
folklore
antwerpen
kostuum
Koninklijke Academie voor Schone Kunsten