Fotografie Joost Termeer. 

de foto’s van joost termeer steken de draak met onze door beeld geobsedeerde cultuur

De serie ‘This Reminds Me Of An Experience I Never Had’ van de Utrechtse fotograaf bootst na hoe we het contact met de werkelijkheid hebben verloren.

door Sarah Moroz
|
16 februari 2019, 8:00am

Fotografie Joost Termeer. 

“Toen ik de Eiffeltoren bezocht, kon ik alleen maar denken hoe mooi hij eruitzag op foto’s en hoe lelijk hij in het echt was,” merkt Joost Termeer met verbazing op in de introductie van zijn serie This Reminds Me Of An Experience I Never Had. De fotograaf studeerde onlangs af aan de HKU en gebruikt zijn werk om het enorme gat tussen hype en realiteit te onderzoeken. Het is een passend thema voor deze tijd vol fake news, waar iedereen sceptisch is en authenticiteit bijna iets ondenkbaars is geworden.

Afbeeldingen zijn dan misschien valse beloften, ze stimuleren ook onze nieuwsgierigheid en ze wakkeren het soort escapisme aan waar we allemaal naar verlangen. Termeer speelt met de verleiding van illusies in zijn felgekleurde werk. Hij fotograaft het lichaam van dichtbij, accentueert een zweetdruppel op een sleutelbeen of een plukje haar op een dij op suggestieve wijze. De objecten waar hij zijn lens op richt zijn zo fel en lichtgevend dat het bijna pervers wordt. Het zit ergens tussen volmaakt en misselijk in – zoals een motorfiets soms geglazuurd lijkt, of wandtegels met dezelfde felle kleur blauw als zwembaden in reisbrochures.

Het werk van Termeer was begin deze maand te zien tijdens Haute Photographie – een jaarlijkse beurs in Rotterdam waar werk van zowel gevestigde fotografen als opkomend talenten te zien is. Het werk van Termeer viel onder de laatste categorie. We spraken hem over de aantrekkingskracht van esthetiek in reclame, creatief gestimuleerd worden door alles van barokke schilderijen tot voedselverpakkingen en dat echt en nep vaak niet van elkaar te onderscheiden zijn.

Op Instagram staat dat je ‘ visuele kots ’ maakt. Wat bedoel je daarmee?
Ja, dat had ik erbij gezet toen een ontwerper me vroeg om iets te fotograferen. Maar eerst moest hij z’n zakenpartner nog overtuigen. Vervolgens reageerde hij op een paar foto’s die ik had gemaakt met m’n iPhone: “Ik vind zijn visie leuk, maar de meeste foto’s zijn slordig en slecht bewerkt.” Ik wilde duidelijk maken dat veel foto’s op mijn Instagram nog niet af zijn, maar gewoon dingen die ik visueel interessant vind. Ik wil dat mijn profiel een weerspiegeling is van hoe ik naar de wereld kijk, en niet gewoon een boel professionele foto’s.

1549909308127-JJT_this-reminds-me_28

Hoe speel jij met kleur? Begin je met een verzadigd kleurenpalet, of doe je dat allemaal digitaal, na afloop?
Het is een mix. Ik creëer wel aan het begin een kleurenpalet, maar als ik klaar ben met editten kijk ik ook naar elke kleur om ervoor te zorgen dat alles de perfecte tint of intensiteit heeft. Ik kies vaak voor het contrast: warm blauw, koel rood. Of ik maak de ene kleur minder fel zodat de andere kleur eruit springt. Dat doe ik met al mijn afbeeldingen. Ik morrel aan elke kleur totdat-ie perfect is.

Welke rol spelen humor en overdrijving in je werk?
Humor en overdrijving zijn beide van groot belang, maar ik zou niet zeggen dat het de hoofdrol speelt in mijn werk. Humor kan een bepaalde botheid hebben, een directheid die je aandacht trekt.

Wat betreft overdrijving: ik wil dat mijn werk refereert naar een soort over-de-top-echtheid, het plastic fantastic van de meest voorkomende beelden die we dagelijks zien: advertenties. Het is bizar hoe erg deze beelden lijken op hoe we de wereld waarnemen, terwijl ze er juist heel ver van afstaan. Iedereen kan zich een zonsondergang op Hawaï voorstellen, maar in realiteit zal het er nooit zo uitzien. Door middel van film en fotografie hebben we een bepaalde droomachtige realiteit aangeleerd gekregen. Ik wil met die realiteit aan de haal gaan. Mijn werk ziet er tegelijkertijd heel echt en heel nep uit, en ik denk dat dat het sterk maakt. Ik haal inspiratie uit wat ik om me heen zie, in bouwmarkten of in de supermarkt. We houden van mokken met foto’s van zonnige steden, we willen dat er pilaren op de muren geschilderd zijn in Griekse restaurants. Die droomrealiteit willen we graag. We willen even naar een andere wereld reizen waar dingen beter en mooier zijn.

1549909451067-JJT_this-reminds-me_23

In 'This Reminds Me Of An Experience I Never Had', bespreek je het verschil tussen een beeld van iets iconisch, zoals de Eiffeltoren, in verhouding tot de teleurstellende realiteit. Denk je dat het feit dat fotografie de realiteit uitvergroot problematisch is?
De Franse filosoof Baudrillard dacht dat we leven in een wereld waarin we het contact met al het echte zijn kwijtgeraakt. In plaats daarvan hebben we onze realiteit gebaseerd op dingen die we zelf hebben gecreëerd: kopieën van dingen die we ergens hebben gezien of van iemand hebben gehoord. Hij noemt deze wereld een hyperrealiteit, waarbij dingen hun oorspronkelijke betekenis hebben verloren en in plaats daarvan nieuwe betekenissen hebben gekregen. De kopie is het origineel geworden. Al die exemplaren zijn nu codes en modellen waarmee we onze realiteit vorm geven. En fotografie speelt een grote rol hierin. Ik denk niet dat het echt slecht is, maar ik denk wel dat het over het algemeen meer problemen veroorzaakt dan voordelen.

1549909352667-JJT_this-reminds-me_07

Welke fotografen of kunstenaars bewonder je?
Ik ben groot fan van Wolfgang Tillmans. Sterker nog: ik begon fotografie te studeren nadat mijn beste vriend een tijdschrift liet zien met foto's van hem. Het waren foto’s van de halzen van mannen. Er was iets in deze doodnormale, prachtig uitgesneden en vrij sensuele beelden waardoor ik ging geloven dat mijn liefde voor fotografie zou kunnen veranderen in iets groters. Ik ben altijd erg verliefd geweest op zijn werk. Oh, en voedselfotografie van de jaren 1950 tot 1980! En Toiletpaper Magazine!

Waar haal je verder je inspiratie uit naast fotografie?
Beeldhouwkunst. Wat betreft moderne kunst is mijn grote droom om ooit een kunstwerk te zien van Christo en Jean-Claude. De manier waarop ze gebouwen, bomen, kusten of eilanden in stof wikkelen, is zo gek. Iets proberen te verbergen, maar het alleen maar beter zichtbaar maken. Ik zou kunnen zeggen dat ik een platonische fetisj heb voor materiaal, met name stof. Een van de redenen dat ik dol ben op Bernini's marmeren sculpturen is de ongelooflijk fijne details in het haar, de spieren, huid, gezichtsuitdrukkingen – en in mantels en andere stoffen.

Daarnaast haal ik veel inspiratie uit advertenties, auto's, glimmende materialen, voedselpakketten, de jaren negentig en de jaren nul, en elementen die onnatuurlijk of nep lijken. Het contrast tussen de mooie, ontembare natuur en de zorgvuldig geconstrueerde wereld waarin we bewegen is een onuitputtelijke bron van inspiratie voor mij.

Die parodie op de consumptiemaatschappij, vooral het toeristische element, doet me denken aan Martin Parr. Heeft zijn werk invloed op je gehad?
Ik ben groot fan van het werk van Martin Parr. Zijn gebruik van flitsers bij daglicht en zijn gebruik van kleur hebben mijn esthetische keuzes geïnspireerd toen ik op de HKU zat. Ik weet dat hij gefotografeerd heeft op locaties die ik ook heb bezocht en dat er veel overeenkomsten zijn in esthetiek en onderwerpen. Toen ik aan mijn afstudeerproject begon, sprak ik met mezelf af dat ik geen dingen zou fotograferen die Parr al had gedaan. Dat was natuurlijk onmogelijk. Ik probeer wel altijd om veel dingen van mezelf in mijn werk te stoppen, door herinneringen, ontmoetingen en reiservaringen na te maken. Op die manier heb ik de totale controle over wat er in het beeld te zien is, en zou ik deze hyperrealiteit kunnen mengen met beelden van mijn reizen, om zo de grens tussen wat echt is en wat niet te vervagen.

1549909412276-JJT_this-reminds-me_16
1549910068661-JJT_sarah_ID_02
1549910081462-JJT_this-reminds-me_06