ook mannen kunnen profijt hebben van feminisme

In de aanloop naar het Feminist Art Fest in Amsterdam ontmoeten we kunstenaars die met hun werk de grenzen van vrouwelijkheid verleggen. In dit deel spreken we met Daantje Bons, wiens provocerende beelden zowel de kijker als haarzelf aan het denken...

|
sep. 16 2016, 12:33pm

In het huidige nummer van i-D bekijken we de wereld met een vrouwelijke blik, en onderzoeken we wat het betekent om vandaag de dag vrouw te zijn. We ontmoeten de artiesten die zullen exposeren tijdens het Feminist Art Fest, een festival in Amsterdam waar een podium wordt gecreëerd voor kunstenaars die in hun werk laten zien wat vrouwelijkheid voor hen betekent. In dit deel spreken we met Daantje Bons, die met haar provocerende fotografie niet alleen de kijker, maar ook haarzelf aan het denken zet.

De foto's van Daantje Bons laten vrouwelijkheid op haar verwarrendst zien. Ze verbuigt verschillende gendernormen, en creëert zo beelden die zowel herkenbaar als vervreemdend zijn. Op deze manier laat ze de kijker, en zichzelf, nadenken over de aard van deze gendernormen. Waarom gedragen we ons op bepaalde manieren? Wat is aangeleerd? En wat niet?

Uit de serie Domestic Role Play

In haar foto's staan haar eigen lichaam en ervaringen centraal. Haar beelden hebben namelijk niet enkel het doel de kijker aan het denken te zetten, maar dienen vooral als zelfhulpmiddel. Door haar eigen problemen in haar werk te verbeelden, weet Daantje vanuit een ander perspectief naar haarzelf te kijken, en zo deze kwesties los te laten.

Wat vrouwelijkheid voor haar betekent, weet ze nog niet zeker. De zoektocht naar de betekenis hiervan, en de vraag of het eigenlijk wel iets moet betekenen, verbeeldt ze in haar serie Features of Femininity, waarmee ze zal exposeren tijdens het Feminist Art Fest. In de aanloop hiernaar spraken we af met Daantje, en kwamen we meer te weten over wat feminisme voor haar betekent, waarom opgroeien zo'n belangrijke rol speelt in haar werk, en hoe provocatie tot verandering kan leiden.

Wat betekent feminisme voor jou?
Het is zo'n gecompliceerde term, omdat het vaak als iets negatiefs wordt beschouwd, waardoor men denkt dat vrouwen zich als "beter" of "belangrijker" willen presenteren. Feminisme gaat over gelijkheid. Daarnaast gaat feminisme voor mij niet alleen over vrouwen, maar over mensenrechten. En die kunnen in het algemeen nog wel beter. Dat is ook het idee van het intersectionele feminisme, wat nu een beetje de nieuwe golf is. Daarmee bedoel ik dat er veel meer andere minderheden last hebben van een bepaalde onderdrukking. Ik vind het heel interessant en belangrijk om te proberen dit te verhelpen en erover na te denken. Ik noem me daarom zeker feminist.

In veel van je werk staat het lichaam, of verwijzingen naar het lichaam, centraal. Waar komt deze fascinatie vandaan?
Dat is eigenlijk iets wat ik altijd al wel heb gehad. Het begon met een fascinatie voor mijn eigen lichaam. Vandaar ook alle zelfportretten die ik schiet.
Ik richt me op allerlei moeilijkheden die ik meemaak. Bijvoorbeeld hoe ik als jong meisje zag hoe mijn lichaam veranderde, en te maken kreeg met kritiek. Toen ik jonger was, was ik ook vrij 'jongensachtig'. Ik ravotte veel en was totaal niet bezig met het zijn van een meisje. Dat veranderde toen ik wat ouder werd en ook ineens interesse kreeg in de andere sekse. Ik vond dat een interessant punt in mijn leven - het hele volwassen worden, en vooral wat daarna komt. De impact die het heeft op je geslacht en je lichaam, en daarmee ook op je identiteit.

Wanneer je kijkt naar dat proces van volwassen worden, wat is vrouwelijkheid of vrouw-zijn dan precies voor jou?
Dat ben ik nog steeds aan het onderzoeken. Voor mij is het niet per se een vast hokje. Ik vind het vooral interessant om te zien wat is aangeleerd en wat niet. Ik stel mezelf vaak de vraag: wat komt nu echt uit mij en wat niet? Ik kom er steeds meer achter dat heel veel dingen aangeleerd zijn. Daarom vind ik het interessant om mezelf in mijn beeld terug te zien. De zelfportretten die ik maak dienen als een soort spiegel voor mezelf. Het zijn reflecties waarin ik bekijk hoe ik mezelf nu eigenlijk zie, en hoe ik me gedraag. 

Uit de serie Features of Femininity 

Vind je het niet confronterend om jezelf zo vast te leggen?
Ja, zeker. Nu is de drempel wel een beetje weg, maar in de tijd van mijn afstudeerproject Features of Femininity was ik ontzettend bezig met wat vrouwelijkheid nu precies is. In die serie zit ook een foto waarin ik mezelf van mijn minst vrouwelijke kant laat zien. Ik zat tijdens het maken van die foto een beetje vast in mijn project. Ik was toen bezig met zelfportretten, maar het lukte me maar niet om te verbeelden wat ik wilde laten zien. Ik ging dus op mijn bed staan, liet een stuk bil boven mijn sweatpants uit komen, en trok uit frustratie mijn shirt over mijn hoofd. Juist die foto werd uiteindelijk het sleutelbeeld, waarin ik laat zien: kijk, dit is ook een kant van mij. Veel mensen denken bij het zien van de foto dat het een man is. Juist doordat ik laat zien dat ik soms ook gewoon zo rondloop, geeft het me een gevoel van bevrijding.

Uit de serie Features of Femininity 

Denk je dat de identiteit van mannen ook voornamelijk wordt bepaald door aangeleerde of opgelegde eigenschappen?
Ja, absoluut. Mijn werk verbeeldt het vanuit mijn perspectief, maar mannen kunnen zeker ook veel profijt hebben van feminisme. Mannen zitten ook vast aan hele sterke rolpatronen en hele specifieke verwachtingen waar ze aan moeten voldoen. Ik ben bezig met hoe ik dat kan vertalen naar mijn werk.
Het lijkt me mooi om dat uiteindelijk in het midden te kunnen laten. Mijn werk begon heel erg vanuit mezelf, maar doordat de scheidslijn tussen mannen en vrouwen steeds wat meer wegebt, ben ik nu juist geneigd wat meer aan de kijker over te laten wat mannelijk en vrouwelijk is. Het moet provoceren en mensen er vragen over laten stellen - "is het een man of een vrouw?" en "waar kijk ik nu eigenlijk naar?"

Dient je kunst voor jou als zelfhulpmiddel, of draait het je vooral om de esthetiek?
Het is zeker een zelfhulpmiddel. Het is echt een spiegel voor me. Soms zit ik met iets of heb ik een gevoel waar ik niks mee kan. Dan ga ik aan het werk en fotograferen om voor mezelf duidelijk te krijgen waar ik precies mee zit. Vaak zijn het de foto's die me vertellen wat het probleem nu eigenlijk is. Dat kan heel frustrerend zijn. 

Uit de serie Features of Femininity 

Wil je mensen met je werk aan het denken zetten over bepaalde kwesties?
Mijn beelden zijn überhaupt wel provocerend. Ik vind het leuk om beelden te maken waarnaar mensen twee keer moeten kijken. Of je het nu leuk vindt of niet, het blijft wel hangen. Door dat verwarrende gevoel gaan mensen zich vaak wel iets meer interesseren voor hetgeen waar ze naar aan het kijken zijn. Veel van mijn beelden zijn ook echt bedoeld om je aan het denken te zetten. Over hoe iets gezien wordt bijvoorbeeld.

Welke andere kunstenaars inspireren jou daarin?
Toilet Paper Magazine vind ik heel leuk. Zij gaan ook voor dat verwarrende gevoel. Maar ook oudere fotografen, zoals Guy Bourdin, Nobuyoshi Araki, en Helmut Newton. Zij zoeken constant de grens op tussen net en pervers naakt.

Het is opvallend dat je enkel mannen noemt. Wat vind je van de manier waarop zij vrouwen afbeelden?
Vaak schuilen er achter hun werk hele andere gelaagde gevoelens. Guy Bourdin had bijvoorbeeld een probleem met zijn eigen moeder, die hem op jonge leeftijd verlaten heeft. Hij gebruikt dat weer in zijn beelden.
Je hoort vrouwen weleens zeggen dat de man het vrouwenlichaam heeft "geclaimd," maar ik lees dat zelf een beetje anders. Ik denk dat veel vrouwen nu een soort herboren gevoel hebben en zelf kijken wat ze met hun lichaam kunnen doen. 

Hoe ziet de toekomst van de vrouw en het vrouwelijk lichaam er in jouw ogen uit?
Ik hoor mensen weleens zeggen dat ze bang zijn dat er een soort eenheidsworst onder mannen en vrouwen zal ontstaan doordat ze gelijken worden, maar ik denk dat dat totaal niet het geval zal zijn. Ik denk dat als je mensen meer vrijheid geeft - of wanneer mensen meer vrijheid opeisen - het leven juist veelzijdiger zal worden, veel losser en minder strikt.

Het probleem is natuurlijk dat het ideaalbeeld dat nu bijvoorbeeld in de media zo aanwezig is altijd wel zal blijven gelden. Ik denk dat mensen van nature al naar een dergelijk beeld op zoek gaan. Je bent er vanuit jezelf altijd onderhevig aan, maar ik denk dat het verkeerd is wanneer je mensen gaat opleggen wat qua uiterlijk goed is en wat fout.

Daantje Bons' Features of Femininity zal te zien zijn tijdens het Feminist Art Fest, dat plaatsvindt van 16 tot 18 september in Amsterdam. Meer informatie vind je hier

Credits


Tekst Robin Alper
Beeld eigendom Daantje Bons 
Omslagfoto uit de serie Features of Femininity