Beelden van Netflix

het bizarre verhaal achter singapores eerste feministische roadmovie

Sandi Tan was een tiener toen haar eerste film werd gestolen door een oudere Amerikaanse man. Twintig jaar later kreeg ze de tapes terug en maakte ze een bekroonde documentaire over het mysterie, die binnenkort te zien is op Netflix.

|
25 oktober 2018, 11:04am

Beelden van Netflix

Sandi Tan was pas achttien toen ze haar eerste film Shirkers in 1992 regisseerde. De film (de eerste onafhankelijke roadmovie die ooit in Singapore werd gemaakt) was een typische guerrilla-productie: een jong team dat bejaarden uit een verzorgingstehuis oppikte om een filmscène te schieten, kindacteurs van school liet spijbelen en illegaal op de snelweg bivakkeerde om de zonsopgang vast te leggen. Ze hadden nul vergunningen en hun clapper loader was pas dertien jaar oud. Voor mensen van buitenaf waren ze gewoon een stel gekke kinderen. “Niemand wist wat we deden,” vertelt Sandi. “Want niemand had toen nog zo’n film gemaakt.”

De jonge filmmaker zat vol met ideeën, die op z’n zachtst gezegd niet altijd de ruimte kregen in het strikte Singapore. Shirkers was haar uitlaatklep: een feministische roadmovie over een tienermoordenaar (gespeeld door Sandi zelf) en de surrealistische avonturen die ze meemaakt in de straten van Singapore. Niet alleen de film zelf zit vol mysterie, ook het verhaal erachter is spannend en dubieus: voordat de jonge groep de film kon uitbrengen of zelfs editten, werd deze gestolen door een oudere Amerikaanse man genaamd George, die mee had geholpen met regisseren.

Nu, zesentwintig jaar later, heeft Sandi een documentaire uitgebracht waarin het verhaal achter de film wordt vertelt. De docu, die ook de titel Shirkers kreeg, heeft op het prestigieuze Sundance Film Festival al een prijs gewonnen en komt op 26 oktober uit op Netflix. In de film wordt een beeld geschetst van de charismatische George en het mysterie van de gestolen film. Tegelijkertijd is het een ode aan de ambitie en het doorzettingsvermogen van de groep jonge filmmakers – een zowel hartverwarmend als hartverscheurend verhaal.

Sandi Tan, Shirkers, Netflix Documentary

We spraken Sandi in Londen over de originele film en haar eigen script. Ze lacht als ze terugdenkt aan de low-budget-productie: “Als ik terugkijk denk ik: dat was wel érg ambitieus.”

Het op David Lynch en Werner Herzog geïnspireerde Shirkers was compleet anders dan de rest van de films die in Singapore in de jaren negentig uitkwamen. Wisten Sandi en haar vrienden toendertijd dat ze iets baanbrekends in handen hadden? “Nee, we dachten gewoon: er wordt zoveel rotzooi gemaakt hier, laten we zelf iets beters maken. Laten we gewoon iets doen.”

“Als je in Singapore niet je eigen lol of kunst creëert, is er heel weinig aan,” legt ze uit. “Het is dan moeilijk om niet in een sleur van middelmatigheid en conventie te worden gesleurd. Het is echt deprimerend.”

Sandi Tan, Shirkers, Netflix Documentary

Toen ze erachter kwam dat de film die ze met zoveel liefde gemaakt had gestolen was, voelde Sandi allereerst ongeloof. Nadat ze zich realiseerde dat hij echt weg was probeerde ze hem nog op te sporen. Dat was moeilijk, vooral omdat ze nul hulp van volwassenen kreeg. Niemand nam de filmmakers serieus: voor de buitenwereld waren ze gewoon een stel kinderen die een verkleedpartijtje hielden. “Toen ik aan volwassenen probeerde uit te leggen dat George, een volwassene, onze film had gestolen, gaf ik in principe ook indirect toe dat ik me voor de gek had laten houden,” zegt Sandi.

Waarom had George de film uiteindelijk gestolen? Toendertijd dacht Sandi dat hij alle credits voor zichzelf wilde opeisen. Hij voelde zich geïntimideerd door de jonge talenten. “Hij dacht dat het ons nooit zou lukken, maar het lukte dus wel.” Maar ze was niet bang dat hij de film zou vernietigen: “We hadden er zoveel werk in gestopt. En zelfs als George verdorven was, was dat ook zijn werk.” Daarom bleef Sandi er altijd zeker van dat de film ergens nog bestond. Twintig jaar later kreeg ze eindelijk een e-mail van Georges weduwe, waarin ze Sandi vroeg of ze haar spullen terug wilde. “Ik was wederom compleet in shock!”

Sandi Tan, Shirkers, Netflix Documentary

De zeventig blikken film waren in perfecte staat bewaard. Je zou denken dat Sandi op dat moment direct de filmrollen zou hebben gedigitaliseerd, maar uiteindelijk stonden ze drie jaar in haar woonkamer voordat ze er uiteindelijk iets mee deed. “Ik wist gewoon dat ze heel veel impact op me zouden hebben,” zegt ze. “Emotioneel gezien voelde het alsof ik een doos van Pandora zou openen, en ik wist niet zeker of ik daar klaar voor was.”

Na drie jaar besloot Sandi de film eindelijk te bekijken. “Het was nog precies zoals ik het me herinnerde,” zegt ze. “Ik voelde me gerechtvaardigd, omdat alles waarvan ik gehoopt had dat we het hadden vastgelegd, daadwerkelijk op film stond. En ik vond het fantastisch omdat het er echt uitzag als Ghost World. Ik kreeg kippenvel.”

Stel je voor dat je ineens een soort tijdscapsule vindt waardoor je in één klap terug bent in je tienerjaren, compleet met alle momenten van onzekerheid en alle grote dromen die je had. “Op het begin voelde het tijdens het editten alsof ik mijn eigen manische tienerpersoonlijkheid aan het reconstrueren was,” vertelt Sandi. “En door het oplossen van het grootste mysterie uit mijn leven vond ik mijn zelfvertrouwen als verhalenverteller terug.”

Wat ziet Sandi nu, als ze zichzelf terugziet in de warme gloed van de 16 mm-film? “Ik zie er aan de buitenkant uit als een expressieloze blob, heel erg braaf en zelfbewust, maar vanbinnen voelde ik een intens manische mix van ambitie en energie. Ik herinnerde me ineens mijn tomeloze energie en de ideeën die ik had, en hoe ik constant nieuwe universums aan het creëren was. Zo werd ik er aan herinnerd dat je mensen nooit op hun uiterlijk moet beoordelen.”

Shirkers is vanaf 26 oktober te zien op Netflix.