vier vrouwen die het gezicht van de afrikaanse kunst veranderen

"We gaan een tijd tegemoet waarin hedendaagse kunst inclusiever wordt, en er ruimte is voor Afrikaanse kunst. Ik denk niet dat er een weg terug is: het gebeurt nu en het is de realiteit.”

door Mahoro Seward
|
21 oktober 2019, 9:00am

De invloed van het Afrikaanse continent is groter dan ooit, of je het nou over mode, muziek of hedendaagse kunst hebt. Desondanks zijn er nog steeds maar relatief weinig plekken die er volledig op gericht zijn om de opbrengst hiervan te laten zien. Vooral op het gebied van hedendaagse kunst worden er op beurzen nog altijd vooral veel galeries en kunstenaars belicht uit de traditionele kunstwereld.

Daarom besloot Touria El Glaoui 1-54 op te richten, een beurs voor hedendaagse Afrikaanse kunst die jaarlijks in oktober wordt georganiseerd in het Somerset House in Londen – en op andere momenten in het jaar ook in New York en Marrakech. “Het is altijd mijn missie geweest om hét platform op te zetten voor kunstenaars van het continent en de diaspora,” zegt ze. “We wilden zoveel mogelijk kunstenaars verzamelen als we maar konden, en ervoor zorgen dat ze meer deel uit gingen maken van het narratief en het discours rondom de hedendaagse kunst.”

In zeven jaar tijd is 1-54 uitgegroeid tot belangrijk evenement voor verzamelaars, curatoren en liefhebbers van Afrikaanse hedendaagse kunst. Er wordt weleens gezegd dat het een trend is om over diversiteit en inclusiviteit te discussiëren – geeft dat reden om te vrezen dat de huidige populariteit van Afrikaanse kunst slechts iets tijdelijks is, dat zo weer voorbij vliegt? “Ik vind niet dat het woord ‘trend’ erg van toepassing is op wat wij doen,” zegt Touria. “Ik zie het eerder zo dat we een kant opgaan waarin hedendaagse kunst inclusiever wordt, en ook ruimte heeft voor Afrikaanse kunst. Ik denk niet dat er een weg terug is: het gebeurt nu en het is de realiteit.”

Nu ook de meest recente editie erop zit, laten we vier van de interessantste kunstenaars zien die hun werk op de beurs lieten zien.

1570611802890-Alice-Mann-Helderkruin-Primary-Drummies-Johannesburg-South-Africa-2018

Alice MAïda Muluneh Voor haar fotoserie Water Life, die ze maakte in samenwerking met WaterAid en de H&M Foundation, reisde de Ethiopische fotograaf Aida Muluneh af naar een van de heetste en droogste gebieden op aarde: Dallol, in Ethiopië. Deze plek bestaat uit een eindeloze hoeveelheid zand, zoutvlaktes en rotspartijen. Het bleek de perfecte achtergrond voor het Afrofuturisme van Aïda. In haar foto’s verwijst ze naar cultureel erfgoed uit heel Afrika – maskers en hoofddoeken bijvoorbeeld – maar gebruikt ze ook ‘moderne rekwisieten’ als de kanariegele jerrycans die vrouwen gebruiken om water te dragen. De manier waarop deze beelden de hardheid van de natuur laten zien is aangrijpend, en laat zien hoe moeilijk het voor deze vrouwen is om aan schoon drinkwater te komen. Maar het laat ook hun veerkracht zien in deze zware omstandigheden. “Vrouwen spelen een belangrijke rol in de samenleving, maar hun stemmen worden vaak amper gehoord,” zegt Muluneh in de toelichting van de serie.ann
Alice Mann is een rijzende ster in de kunstfotografie. Ze staat bekend om haar portretten waarin ze veel aandacht legt in de opmaak van het beeld, maar ook in het creëren van een identiteit. Voor haar serie Drummies (2018), waarin ze jonge, Zuid-Afrikaanse majorettes vastlegde die voornamelijk uit arme gemeenschappen kwamen, won ze de Taylor Wessing-portretprijs. Het was de eerste keer dat deze prijs naar een serie ging, in plaats van naar één foto. Dit jaar kreeg ze ook nog eens de juryprijs bij het Hyères International Festival.

Ze legt haar geportretteerden vast met een warme openhartigheid, en laat zien hoe belangrijk een gemeenschap kan zijn voor het ontwikkelen van je identiteit als individu. “Ik heb altijd willen onderzoeken in hoeverre deel uitmaken van een gemeenschap mensen het gevoel geeft dat ze ergens bij horen, en ik denk dat het enorm belangrijk is om die ruimte te vinden,” zegt Alice. “We kunnen ons allemaal wel wat voorstellen bij de behoefte om ergens bij te horen. Uiteindelijk draait dit om samenwerken: je bent op een bepaalde manier aan mensen verbonden, werkt met ze samen en hebt een gezamenlijk doel. Vanuit mijn ervaring om met verschillende groepen mensen te werken vond ik het geweldig om te zien hoe een gemeenschap zowel je groepsidentiteit positief kan beïnvloeden, als iemands gevoel van eigenwaarde daarbinnen.”

1570611827754-Pamela-Phatsimo-Sunstrum

Pamela Phatsimo Sunstrum
Ook Pamela Phatsimo Sunstrum uit Botswana werkt met fotografie, maar wel op een andere manier dan je waarschijnlijk denkt. De kunstenaar laat zich inspireren door negentiende-eeuwse studioportretten van zwarte mensen met kitscherige, handgeschilderde landschappen op de achtergrond. Ze geeft deze beelden een nieuwe kracht mee door er een surrealistische balans van levendige en donkere tonen in te verwerken, met potlood en acrylverf. Alles wat de tijd of de plaats aanduidt verwijdert ze.

De geportretteerden gaan op in hun denkbeeldige achtergrond, waarmee ze hun bescheiden rol onderstrepen ten opzichte van de macht en de uitgestrektheid van de natuur om hen heen. “Ik denk vaak aan Kodwo Eshun, die vooral in zijn schrijfwerk een pessimistisch toekomstbeeld van Afrika neerzet: apocalyptisch, en politiek, economisch en ecologisch weinig hoopgevend,” legt Pamela uit. “Ik hoop dat mijn werk een soort navigatiemiddel is, en een signaal dat we nog steeds een radicaal nieuwe toekomst tegemoet kunnen gaan.”

1570612278084-3-Mary-Sibande-They-Dont-Make-Them-Like-They-Used-To-2019-Copyright-of-the-artist

Mary Sibande

De solotentoonstelling I Came Apart At The Seams, die nu te zien is in Somerset House, laat drie gewaardeerde werken zien van de Zuid-Afrikaanse kunstenaar Mary Sibande: Long Live the Dead Queen (2008-13), The Purple Shall Govern (2013-17) en In the Midst of Chaos There is Also Opportunity (2017-). Ook zitten er foto’s bij die de kunstenaar de ‘rode serie’ noemt. “Die kleur symboliseert woede, wraak en frustratie, en de sfeer die te lang heeft geheerst in de Zuid-Afrikaanse samenleving,” legt ze uit.

In haar werk staat haar alter ego Sophie centraal, die de hoofdrol speelt in het rijke verhaal dat Mary vertelt door middel van fotografische beelden en sculpturen. Ze becommentarieert de ongelijkheden in het post-koloniale Zuid-Afrika, en de uitdagingen om daarbinnen je identiteit te ontplooien. Kleding speelt daarbij een belangrijke rol: Sophie draagt uiteenlopende kostuums, waaronder van een huishoudhulp, een priester en een soldaat. Daarmee plaatst ze haar in verschillende machtsposities, en benadrukt ze hoe het beeld dat we van mensen hebben wordt beïnvloed door de kleren die ze dragen. “Kleding kan betekenen welke status of machtspositie je hebt,” legt ze uit. “Dat idee heb ik op verschillende manieren in mijn werk verwerkt, soms door het in de koloniale geschiedenis te plaatsen, andere keren door Sophie een rol te geven die je in eerste instantie niet zo met haar zou associëren.”

1570618047562-MED164

Aïda Muluneh

Voor haar fotoserie Water Life, die ze maakte in samenwerking met WaterAid en de H&M Foundation, reisde de Ethiopische fotograaf Aida Muluneh af naar een van de heetste en droogste gebieden op aarde: Dallol, in Ethiopië. Deze plek bestaat uit een eindeloze hoeveelheid zand, zoutvlaktes en rotspartijen. Het bleek de perfecte achtergrond voor het Afrofuturisme van Aïda.

In haar foto’s verwijst ze naar cultureel erfgoed uit heel Afrika – maskers en hoofddoeken bijvoorbeeld – maar gebruikt ze ook ‘moderne rekwisieten’ als de kanariegele jerrycans die vrouwen gebruiken om water te dragen. De manier waarop deze beelden de hardheid van de natuur laten zien is aangrijpend, en laat zien hoe moeilijk het voor deze vrouwen is om aan schoon drinkwater te komen. Maar het laat ook hun veerkracht zien in deze zware omstandigheden. “Vrouwen spelen een belangrijke rol in de samenleving, maar hun stemmen worden vaak amper gehoord,” zegt Muluneh in de toelichting van de serie.

Tagged:
Frieze
Cultuur
1:54 Contemporary African Art Fair
afrikaanse kunst