regisseur vincent boy kars was een maand lang de baas over het leven van zijn vriend metin

Zijn nieuwe film ‘Independent Boy’ onderzoekt onze prestatiegeneratie en hoe iedereen anders omgaat met maatschappelijke druk. We zochten hem op in Rotterdam om over de film te praten, die vrijdag in première gaat op het IDFA.

|
nov. 13 2017, 11:25am

Vincent en Metin leren elkaar negen jaar geleden kennen op de kunstacademie en worden vrienden. Beiden stoppen na een jaar. Vincent gaat verder studeren en start zijn filmcarrière, Metin staat vanaf dat moment op carrière vlak stil. Zeven jaar gaat hij ‘van baantje naar uitkering naar baantje en van afterparty naar afterparty’. Vincent vindt hem een loser, maar zegt dat niet hardop. Het zijn twee tegenpolen: de hyperambitieuze Vincent en de vastgelopen Metin. Beiden creatief en intelligent, maar toch loopt hun leven compleet anders. Dan gaan ze samen het experiment aan voor Vincents nieuwe documentaire Independent Boy, waarvoor Vincent een maand lang de regie over Metins leven overneemt. Het resultaat is een film over de vriendschap tussen de twee jongens, maar ook de grote thema’s die spelen onder de huidige generatie twintigers: de druk van de heersende prestatiemaatschappij om carrière te maken en het perfecte plaatje hoog te houden, en de invloed die dat heeft op onze mentale gezondheid. We zochten Vincent in Rotterdam op om te praten over zijn nieuwste film, die vrijdag in première gaat op het IDFA.

i-D: In Independent Boy stel je de vraag ‘is het leven maakbaar?’. Was je daar altijd al mee bezig?
Vincent: Ik ben opgevoed met het idee dat als je hard werkt, je iets kunt bereiken. Wat dat was mocht ik zelf weten. Ik was van jongs af aan al bezig met film. Het was het klassieke verhaal: een paar jongens in een saai dorp die uit verveling een camera kopen en wannabe Hollywood-films gaan maken. Daarna ben ik er nooit meer mee gestopt. Ik heb het geluk gehad dat ik al snel vond waar mijn passie lag. Het besef dat ik daar ook wat mee kon bereiken kwam later, maar het heeft er uiteindelijk wel toe geleid dat ik steeds ambitieuzer werd.

Is dat het verschil tussen jou en Metin: ambitie?
Metin heeft genoeg plannen en ambities. Alleen kijk ik nooit verder dan een jaar. Het enige wat je kunt controleren is waar je op dit moment mee bezig bent, stapje voor stapje. Metin heeft dat niet: die dacht alleen maar aan zichzelf óf over tien jaar, óf hij leefde volledig in het moment zonder aan morgen te denken. Maar die tien jaar voelt dan ineens als een enorme stap waar je totaal geen controle over hebt, en die korte benadering bracht hem ook nergens. Dus bleef hij stilstaan.

Controle is een groot thema in Independent Boy. Wat heb jij daarmee?
Ik was vijfentwintig en net afgestudeerd toen ik een prijs van het Filmfonds won. Ik wist dat ik met dat geld een documentaire wilde maken die ik kon sturen, maar ik had nog geen onderwerp. Het enige wat ik sterk voelde is dat ik controle wilde uitoefenen op iemands leven, om beslissingen te maken voor een ander. Geïnspireerd door de realitytelevisie waarmee ik ben opgegroeid, MTV Made en Big Brother. Dat construct wilde ik verder uitbouwen: mensen in een film stoppen en ze op die manier confronteren met zichzelf, ze een spiegel voorhouden.
In mijn directe omgeving zag ik veel vrienden en kennissen die aan het struggelen waren. Om er maar even een paar termen tegen aan te gooien: veel van hen dealden met een quarterlifecrisis, keuzestress en burn-outs. Termen die ik te vaak heb gehoord, maar die gewoon heel erg spelen. Dat uitte zich bij hen in depressies en paniekaanvallen. Daaronder lag meestal een enorme angst voor de toekomst. Maar ik voelde me totaal anders; ik vond juist dat deze wereld en al die mogelijkheden me heel veel brachten. In die zin voelde ik een steeds grotere kloof tussen mij en mijn vrienden - een tweedeling. Toen dacht ik: waarom ga ik niet een periode alle keuzes maken voor iemand die zelf geen keuzes kan maken? Zo kwamen die twee elementen, het controle construct en de sociale thematiek, bij elkaar. Ik pitchte het plan bij vrienden en Metin herkende zich in alles wat ik zei, hij was ook een van de mensen waarop het idee was geïnspireerd. En hij wilde het experiment aangaan.

De film geeft ook een inkijk in de vriendschap tussen jou en Metin.
We zagen de film ook als een kans om weer dichter bij elkaar te komen. Toen we besloten dit experiment aan te gaan hebben we eerst lang gepraat. Ik ken hem nu negen jaar, maar daarvoor heeft hij wel al veel meegemaakt. We zijn de diepte in gegaan en hebben het gehad over zijn verleden, ook om uit te zoeken waar dat gedrag nou vandaan komt. Daarna heb ik een plan gemaakt voor die maand, waaronder hem bij zijn moeder wegtrekken en hem alleen laten wonen, terug te gaan naar scouting en een optreden voor hem te regelen. Hij kwam er tijdens de maand zelf pas achter wat hij moest doen - hij moest telkens opnieuw in het diepe springen. Daardoor was die maand ongelofelijk interessant, maar ook vermoeiend, ingewikkeld en emotioneel. We moesten elkaar wel confronteren. De regels die we hadden opgesteld waren anders dan die in het echte leven. We konden een stap verder gaan, dat hadden we van te voren afgesproken. Hij wist dat ik dingen zou gaan zeggen die misschien heftig zouden zijn.

Zoals dat je hem eigenlijk een loser vond?
Ja, dat zou ik in real life nooit uitspreken op die manier. Als een vriend slecht gaat dan kun je wel met hem praten en hem proberen te adviseren, maar als je merkt dat hij daar geen zin in heeft dan ga ik niet aandringen. Wie ben ik dan om zijn psycholoog te gaan uithangen? Maar de constructie van deze film liet het nu juist toe om dieper op die materie in te gaan en Metin echt te confronteren. Als vriend is het goed om soms dingen uit te spreken, maar de mate waarop in ik dat in de film heb gedaan zou ik in het echte leven niet doen.

Metin en zijn moeder hebben een hele hechte band en wonen met zijn tweeën. In de eerste tien minuten van de film haal je hem bij zijn moeder weg. Hoe was dat?
Voordat de maand begon vond ik de relatie tussen die twee ongezond close. Ik dacht dat ze elkaar juist belemmerden. Vandaar dat een van de eerste acties was om hen uit elkaar te halen - ze mochten elkaar een maand niet zien en geen contact met elkaar hebben. Ik ging af en toe langs bij zijn moeder om te vertellen hoe het met Metin ging. Maar toen we aan het filmen waren besefte ik steeds meer hoe bijzonder het eigenlijk was hoeveel die twee van elkaar houden. Wie was ik dan om hen uit elkaar te trekken? Zijn moeder betekent juist veel voor zijn stabiliteit. En wat is daar eigenlijk ook mis mee. We zijn in de Westerse cultuur zo gewend om op ons achttiende uit huis te gaan en compleet individualistisch met onze eigen ontwikkeling aan de gang te gaan. Maar dat voor elkaar willen zorgen is eigenlijk ook iets moois, alleen is daar is helemaal geen ruimte meer voor in onze maatschappij. Er wordt meteen over geoordeeld.

In de film zeg je ook dat iemand naar jouw idee pas wat waard is als ze op professioneel vlak iets kunnen betekenen, zo niet, dan ben je een loser. Is jouw kijk daar nu op veranderd?
Daar ben ik nu veel genuanceerder in. Ik sta er nog steeds achter dat we in een tijd leven dat er zoveel mogelijk is, dat je niet bij de pakken neer moet gaan zitten. Je hoeft niet rijk en beroemd te worden, dat grootse bedoel ik helemaal niet, maar er valt echt wel iets te vinden dat je leuk vindt om te doen. Alleen voordat ik Independent Boy maakte was ik ervan overtuigd dat je werk ook je passie moet zijn. Daar ben ik op teruggekomen. Je kunt ook een baan hebben en daarnaast passies. Werk hoeft je niet te definiëren.

Hangt jouw identiteit samen met wat je presteert?
Ja, ergens is werk een groot deel van mijn identiteit geworden. En ik vind het een nare eigenschap van mezelf, maar ik beoordeel mensen vaak ook op wat ze doen. In die zin ben ik volledig een product van deze prestatiemaatschappij. Maar dat is een hele scheve manier van kijken. Als ik mezelf terug zie in in de film dan ben ik daar ook niet trots op. Maar ik sta wel ergens voor in het verhaal: die maatschappelijke druk die we allemaal voelen. In de film komen die twee werelden tegenover elkaar te staan. Veel mensen zullen zich of in mij, of in Metin herkennen. In die zin kan het een spiegel zijn. Dat is het voor mij in ieder geval heel erg geweest.

Op wat voor manier?
De film tekent voor mij ook een heftige periode in mijn leven. Drieënhalf jaar geleden is mijn vader overleden. Die gebeurtenis, dat ik mijn vader verloor en dat ik daar totaal geen controle over had, heeft veel veranderd. Vanaf dat moment heb ik me volledig op mijn carrière gestort, iets wat ik wel kon controleren. Daar ben ik misschien in doorgeschoten. Die ambities die ik altijd al had werden vergroot, bijna op een ongezonde manier. Van iemand met dromen veranderde ik in een workaholic. Voor mij persoonlijk gaat de film daarover: een uitweg. Ik voelde heel sterk: ik ben nu vijfentwintig, het moet nú gebeuren, nu moet ik iets opbouwen, dan kan ik straks rustiger aan doen. Ik stond vol in het leven, wilde vanalles bereiken en wilde niet geleid worden door mijn gevoelens. Iedereen heeft zijn eigen manieren om met zoiets te dealen. Ik ben deze film gaan maken. Aan de ene kant was het een manier om het verdriet te omzeilen, aan de andere kant heeft het me ook veel geleerd over mezelf en heeft het bijgedragen aan het verwerkingsproces.

Denk je dat die druk van ‘het moet nu gebeuren’ typerend is voor die leeftijd?
Ik denk dat veel mensen van vijfentwintig bezig zijn een basis te leggen voor de toekomst. Maar eigenlijk heeft iedereen een ander tempo. Alleen als je vijfentwintig bent en je hebt nog niks ‘bereikt’, dan neem je jezelf dat kwalijk. In plaats van te denken: ‘ik heb nog niks gedaan, maar laat ik nu beginnen’, denken veel mensen ‘fack, ik heb vijf jaar geen reet gedaan, ik heb gefaald’. Dat maakt je vervolgens enorm onzeker en hoe langer dat duurt, hoe hoger die drempel wordt om daaruit te komen. Dat gebeurde met Metin. En als ik deze film niet had om trots op te zijn, dan had ik dat mezelf waarschijnlijk ook erg kwalijk genomen.

Voel je die trots wel? In de film zeg je dat je soms voelt dat je goed bezig bent, maar de helft van de tijd ook denkt: ‘waar de fack doe ik het voor’.
Het is soms moeilijk om te genieten en tevreden te zijn met wat je hebt neergezet. Omdat ik alsmaar door ga duren die geluksmomenten kort. In die zin word ik net zo beïnvloed door die maatschappelijke druk als Metin. Alleen kan ik het enigszins naar mijn hand zetten. Maar dat betekent niet dat ik gelukkiger ben dan Metin of iemand anders. Een stukje geluk kun je halen uit iets doen dat je leuk vindt, maar dat is maar een deel. Voor de rest komt en gaat het. Ik hoop dat ik over een paar jaar daar meer rust in heb gevonden.

Hoe gaat het nu met Metin?
Hij woont nog thuis en is op zoek naar nieuw werk. In die zin kun je denken: er is weinig veranderd. Maar het gaat juist heel goed met hem. Het zelfmedelijden dat hij eerst had is weg. Hij heeft zijn muziekcarrière opgepakt, heeft gigs in het buitenland en een eerste release uitgebracht. De film heeft echt wat met hem gedaan, meer dan alleen muzikaal succes. Hij was eerst heel onzeker, had een laag zelfbeeld en dacht dat niemand echt op zijn muziek zat te wachten. Door dat optreden is hij erachter gekomen dat wat hij doet zeker gewaardeerd wordt. Wij geloofden al in zijn muziek voor die maand, maar nu gelooft hij er zelf ook in. De film was voor hem het zetje in de rug. Hij heeft het met beide handen aangegrepen.

Wat denk je na Independent Boy, is het leven maakbaar?
Aan de ene kant wel. Ik sta er nog steeds achter dat als je iets graag wil, je in ieder geval moet proberen het te bereiken. Een clichématige uitspraak misschien, maar je moet durven dóen. Dan ga je soms op je bek, maar zo ontwikkel je jezelf. Volgens mij is dat gewoon een feit. Alleen niet iedereen heeft gelijke kansen. Ik heb betere kansen gekregen dan Metin; ik heb een hele stabiele jeugd gehad, bij Metin was dat ingewikkelder. Daarom heb ik de film ook aan mijn ouders opgedragen, zonder hen had ik hem nooit kunnen maken. Ik hoop vooral dat Independent Boy laat zien hoe die maatschappelijke druk iemand kan beperken en onzeker kan maken. En hoe het ook de andere kant op kan doorslaan. Feit is dat we te vaak oordelen aan de hand van prestaties, die realiteit wilde ik blootleggen.

Independent Boy gaat vrijdag in première op het IDFA en wordt 21 november uitgezonden op televisie. Independent Boy is geproduceerd door Halal Docs, gemaakt in het kader van een Filmfonds Wildcard.