dit is het queer theater van nu in nederland

We spreken queer performers Alberto García del Castillo en Ira Kip over meermannen, Belgische kanalen en Shakespeariaanse huwelijken.

|
sep. 29 2017, 11:17am

Er is de laatste tijd gelukkig meer aandacht voor identiteitskwesties in het debat. Steeds meer groepen krijgen, in ieder geval in theorie, erkenning doordat er letters worden toegevoegd aan het lhbtq-lijstje. Maar juist nu is het belangrijk om ook te laten zien hoe divers de lhbtq-gemeenschap is. Zodat 'lhbtq' niet alleen een politiek labeltje is voor alles dat niet 'normaal' is, maar ook echt een mogelijkheid creëert voor alle soorten mensen om zich vrij te kunnen bewegen en hun eigen ervaringen te mogen koesteren.

Theater en performance-kunst kunnen een belangrijke rol spelen bij het uiten van persoonlijke ervaringen. Performances gaan voorbij meningen en politiek: ze kunnen het publiek raken, aan het denken zetten en empathie opwekken. Plekken waar queer-kunstenaars hun eigen verhalen kunnen vertellen op hun eigen manier zijn daarbij cruciaal. In Londen heb je bijvoorbeeld sinds kort het Outbox-theater, dat speciaal voor dit doel is opgezet, maar ook in Nederland zijn kun je de komende tijd genieten van deze nog niet eerder vertelde verhalen. i-D viert de rijkgeschakeerde wereld van het theater uit de lhbtq-gemeenschap, en sprak met twee makers, die je binnenkort op de planken kunt zien, over hun voorstellingen.

Alberto García del Castillo
Alberto García del Castillo geeft vrijdag een performance in de Rotterdamse galerie Tent, als onderdeel van de expositie Among other things, I've taken up smoking. Op die expositie kun je een breed scala aan kunstenaars en performers zien. Ze reflecteren op hun ervaringen als lhbtq-persoon, maar deze labels worden ook ter discussie gesteld.

Alberto schreef een roman over zijn boottocht op de Belgische kanalen met meerman Steev Lemercier, zijn hond Dolce en kat Chanel. Die reis vormt de basis voor een gezamenlijk optreden in Tent. Alberto leest tijdens zijn performance voor uit zijn boek, terwijl Steev als mythische meerman zijn aanlokkelijke sirenenzang ten gehore brengt.

Merman bij Etablissement d'en face, Brussel. Foto: César Segarra

i-D: Kun je wat vertellen over Steev Lemercier, de hoofdpersoon van je boek en je compagnon bij het schrijven en optreden?
Alberto: Steev is soms een muzikant en een meerman, en soms is hij zanger en danser. Dan draagt hij een samenraapsel van sportkleding en andere kleren, als onderdeel van zijn nieuwste muziekproject #deep #dark #web. Steev is goed in impersonation, een vorm van optreden die gelinkt is aan queer-performances zoals drag kinging en drag queening. Dat liet hij zien toen ik hem ontmoette op een dakterras in Istanbul, tijdens een van zijn concerten.

En toen besloten jullie samen een boottocht te maken over de Belgische kanalen?
Ik woon aan een kanaal, en wilde daar al een hele tijd over schrijven. Kanalen en andere wateren zijn transportsystemen die voortkomen uit een geschiedenis van kolonialisme, industrialisatie, vrijetijdsbesteding, Disneyficatie en gentrificatie. Door over die kanalen te reizen met Steev, een uitbundige meerman, en daarover te schrijven, voegden we wat perversie toe aan de enorme hoeveelheid bestaande literatuur over kanalen.

Nadat je boek was gepubliceerd, begonnen Steev en jij samen op te treden. Hoe gebeurde dit?
Het is een soort traditie om boekpresentaties te geven en er dan regelmatig uit voor te lezen voor publiek. Ik doe vaak dit soort voordrachten, en Steev is een muzikant. Het voelde daarom logisch om een soort cabaret te maken, waarbij we afwisselend zingen en lezen. Ik wissel tijdens ons optreden een paar keer van plek en trek een ander kostuum aan. Daarnaast hebben we ervoor gekozen om onszelf intens blauw uit te lichten, om zo een onderwatersfeer te creëren.

Alberto bij Rundum tijdens de Tallinn Photomonth, Tallinn. Foto: Mari-Leen Kiipli

De foto's in je boek zijn in samenwerking met ontwerper Palomo Spain en fotograaf César Segarra gemaakt. Houd je van mode?
Ik vind het mooi hoe de kleren van Palomo Spain een homoseksuele traditie in theaterkostuums en camp-smaak combineren met hedendaagse queer-esthetiek.
En ik houd zeker van mode. Een van mijn favoriete mode-items is de Titanic-trui van Vetements: er staat een boot op, en Céline Dion droeg hem.

Zou je je werk als 'queer' bestempelen?
Ik ben queer, en ik werk en leef het grootste deel van mijn leven samen met geweldige queers. Dus ja.

Ira Kip
Regisseur en schrijver Ira Kip maakte in samenwerking met vijf queer vrouwen een bewerking van Shakespeares controversiële stuk Taming of the Shrew en doopte het om tot Shrew Her. In het stuk onderzoekt ze hoe traditionele man/vrouw-verhoudingen en genderrollen onze maatschappij vormen, en vraagt zich daarbij af: wat betekent het huwelijk eigenlijk nog in 2017?

i-D: Hi Ira, waarom een lhbtq-versie van een klassiek stuk over het huwelijk?
Ira: De lhbtq-gemeenschap vormt een deel van mij. Het is een gemeenschap die strijdt voor gelijke rechten, maar bij de strijd om het homohuwelijk plaats ik wel wat vraagtekens. Doen we het voor het recht op bepaalde bijkomende voordelen, of strijden we echt voor de liefde? Die vragen stel ik ook in dit stuk.

Ik heb ervoor gekozen om lhbtq-vrouwen, en dan specifiek queer vrouwen van kleur, te casten. Dit heb ik gedaan omdat identiteit een belangrijk element is binnen de lhbtq-gemeenschap. We bevinden ons namelijk in een wereld waarin alles je probeert te veranderen in iets wat je niet bent. Dat zie je ook terug bij het huwelijk. Van jongs af aan krijgen meisjes te horen dat ze een man moeten gaan zoeken, en wordt hen het idee van een lange witte jurk en een altaar voorgehouden. Met mijn stuk probeer ik te onderzoeken of dat thema nog wel past in een samenleving anno nu.

Waarom heb je gekozen voor een bewerking van The Taming of the Shrew , wat geïnterpreteerd kan worden als een vrij vrouwonvriendelijk stuk?
Dat kan zeker een interpretatie kan zijn, maar ik denk dat het ook op nog vele andere manieren geïnterpreteerd kan worden. Toen ik het stuk voor het eerst las dacht ik: dit zou zo een hiphopvideo kunnen zijn van Nelly, met strippers en veel geld. Die gedachte werd echter niet de basis van mijn bewerking. Ik heb ervoor gekozen om me te richten op de maatschappelijke thema's in het stuk die ook tegenwoordig nog relevant zijn. Daar valt vrouwonvriendelijkheid onder, maar ook de rol van mannen en vrouwen in onze samenleving. Toevallig waren we gisteren aan het repeteren toen de hoofdrolspeler zei: "Eigenlijk is mijn tegenspeler gewoon een klootzak". [Lacht] En daar heeft ze gelijk in, het is ook een klootzak.

Hoe ervaar je de hedendaagse genderrollen? En op welke manier komt dit tot uiting in het theaterstuk?
Dat spelen met genderrollen komt voornamelijk tot uiting in het feit dat vrouwen ook de mannenrollen spelen in het stuk. Maar ook dat sommige vrouwen die ik cast zich 'mannelijk' kleden. Zij vervullen de mannelijke rollen - niet eens per se omdat ze zich zo kleden, maar omdat zij zich ook in het dagelijks meer als masculien dan feminien identificeren.

De lhbtq-gemeenschap kent een levendige geschiedenis van activisme en strijd om rechtvaardigheid en erkenning. Denk je dat op dat gebied voor theater een belangrijke rol is weggelegd?
Ik zie theater als een vorm van kunst, en kunst zou een reflectie moeten zijn van wat er speelt in de maatschappij. Ik vind het belangrijk dat we daar als kunstenaars iets mee doen.

Heb je het idee dat er in het Nederlandse toneellandschap meer ruimte is ontstaan voor queer-theater?
In 2013 heb ik een stuk gemaakt over huiselijk geweld binnen de lhbtq-gemeenschap. Het was in Amsterdam nog nooit eerder gebeurd dat vijf zwarte, lesbische vrouwen op het toneel een stuk opvoerden over huiselijk geweld. Ik vind het dus heel tof dat daar nu meer plek voor komt, want ik ben er een uit duizenden. We moeten alleen harder ons best doen om kunstenaars de ruimte en steun te geven om dit werk te creëren.

In een interview met Britse queer-performers kwam naar voren dat ze zich stuk voor stuk een vreemde eend in de bijt voelden op de toneelacademie, en dat het uitdrukken van je queer-identiteit niet wenselijk is. Hoe heb jij dat ervaren op de toneelacademie?
In mijn tijd in New York heb ik dat gevoel helemaal niet gehad. Ik zat echter op de New School, wat geen school is met een standaard visie, maar leerlingen ook een safe space biedt. Ik heb het er persoonlijk niet moeilijk mee gehad, maar diversiteit blijft altijd een probleem als je opgeleid wordt of werkt binnen een wit instituut. Ik was de enige zwarte regisseur, maar ik had wel enorm veel vrijheid om te doen wat ik wilde als theatermaker.