liefde en andere drugs

Je hoeft niet hard te zoeken om overeenkomsten te vinden tussen verliefd zijn en high worden. Al sinds de jaren zestig gebruiken mensen liefde en drugs om sociale revoluties teweeg te brengen en ideeën omtrent identiteit te herformuleren. Maar wat...

|
mei 1 2015, 5:15pm

Momilo Gruji

Toen Lou Reed in 1985 zong dat zijn liefde chemisch was, sprak hij niet over de voordelen van oxytocine. Hij zong dat de "chemische strijd" een oneerlijk voordeel had ten opzichte van "fysieke" liefde. Dertig jaar en verschillende onderzoeken later blijkt Lou Reed er niet ver naast te zitten. Helaas voor de gedesillusioneerde romantici, blijkt dat liefde toch een drug is. In 2009 publiceerde Neurowetenschapper Larry Young in het wetenschappelijke tijdschrift Nature zijn essay Being Humas: Love: Neuroscience Reveals All, waarin hij beweerde Cupido's geheim te hebben ontrafeld. Volgens Young kan de immateriële en onvoorspelbare liefdesband worden opgevat als een reeks neuro-chemische gebeurtenissen; door onderzoek naar het signaleren van moleculen en chemische interacties (romantische!) had hij schijnbaar bewezen dat ingewikkelde emoties uitgelegd konden worden in rationele, wetenschappelijke termen. Plotseling werd de wereld geconfronteerd met het idee dat menselijke emoties niets meer zijn dan een wirwar van chemicaliën die een ravage aanrichten in onze sociale levens. Vervolgens, alsof alle nieuwe informatie nog niet overdonderend genoeg was, publiceerde The Mail een verhaal waarin werd beweerd dat ontrouw uitgelegd kon worden als een wetenschappelijke onvermijdelijkheid, en kort daarna verscheen er op wikiHow een 7-stappen handleiding om liefde als een chemisch proces te identificeren. Hoewel de geheimen van de liefde veel van de vroegere kunstwerken inspireerde, kan de wetenschap van de 21e eeuw dankzij dopamine, oxytocine en cortisol vrolijk beargumenteren dat de onmetelijkheid van de menselijke geest afgedaan kan worden als een cocktail van chemische reacties. Tijd om een aantal oude klassiekers te heroverwegen, vind je niet? "Tranen op mijn kussen, serotonine in mijn maag-darmkanaal."

Maar deze nogal sneue diagnose is niet helemaal te danken aan een stel chemiestudenten die niets beters te doen hadden; het idee dat drugs het gevoel van liefde kunnen nabootsen of versterken is alles behalve nieuw. Waar zou de Summer of Love immers geweest zijn zonder LSD? In 1967 werd San Francisco overspoeld door mensen die maar al te graag wilden meedoen aan het sociaal, seksueel en politiek activisme, het afwijzen van consumentisme en het strijden tegen de oorlog in Vietnam, en liefde werd gratis uitgedeeld aan wie het maar wilde. Met de pijnlijke herinnering aan het fascisme nog vers in het geheugen, wees de naoorlogse generatie fel de progressieve ideeën af die volgens Paul Verhaege hoorden bij een "gemanipuleerde samenleving". Zoals Adam Curtis briljant onderzoekt in zijn documentairereeks The Century of the Self, werden in plaats daarvan psychotherapie en intens speurwerk naar de individuele identiteit de watermerken van vooruitgang. En de liefde? Nou, die was overal natuurlijk, en gratis. Liefde was het wapen van keus in het gevecht tegen homogeniteit, consumentkapitalisme en gierigheid, en iedereen wilde die liefde verspreiden. Met al die vrije liefde kwamen ook andere drugs, zoals acid. Het is geen toeval dat de hippies (en de wetenschappers) LSD kozen om mee te experimenten. Acid, dat je tegelijkertijd naar binnen en naar buiten laat 'kijken', belichaamt met z'n hallucinaties en visioenen perfect de obsessie die de jaren zestig had met persoonlijke ontdekking en zelfbewustzijn. Verhaeghe schrijft op meeslepende wijze hoe de verschuiving van het belang van het collectief naar de persoonlijke identiteit in het laatste kwart van de 20e eeuw leidde tot een stijging van de experimenten met "geestverruimende" middelen. In een wereld die wordt overspoeld door advertenties, machinegeweren, televisies en mensen, werd de zoektocht naar je ware ik belangrijker dan alle andere dingen. En hoe kan je jezelf beter begrijpen dan door de onbekende tunnels van je gedachten te onderzoeken? Liefde en drugs kwamen samen met muziek, kunst en politiek in de kakofonie van zelfontdekking, en waren verbonden in de hoop het seksuele en sociale conservatisme van het vorige decennium omver te werpen.

In de jaren tachtig kwamen mensen samen en vierden ze de liefde boven het individualisme, en ecstasy versterkte hun band.

Uiteindelijk verdween de vrije liefde van de jaren zestig in dromen van paisley en patchouli, toen de no-nonsense instelling van de jaren zeventig het eigenzinnige uit de revolutie schudde. In de jaren tachtig aangekomen waren de babyboomers flink ontmoedigd, en tegen de tijd dat de tweede zomer van de liefde begon, balanceerde de jeugd in Groot-Brittannië op het randje van een apolitieke positie. Gedesillusioneerd door het geweld van mijnbouwstakingen, naoorlogse werkloosheid en het hoge aantal echtscheidingen, waren het de jongeren die het meest last hadden van een steeds maar groeiende kloof tussen arm en rijk. Op andere plekken was het een ander verhaal - in de late jaren tachtig was er in Duitsland een massale sociale omwenteling te zien toen groepen demonstranten bijeen kwamen om de Berlijnse Muur te laten vallen, en in China verzamelden studenten zich vreedzaam op het Tiananmeplein. Beelden van jongeren die de strijd aangingen met totalitaire staten kwamen langzaam de UK binnendruppelen. Een groeiend gevoel van ontevredenheid, gevoed door het nieuws van revoluties wereldwijd, kwam in 1989 tot een hoogtepunt dat de UK deed broeien als nooit te voren. Eindelijk, 22 jaar later, hadden Tatchers kinderen hun eigen zomer van de liefde. En wat was de katalysator? Ecstasy natuurlijk. Oh, en ook het nieuwe M25. Mensen kwamen samen en vierden de liefde boven het individualisme, en ecstasy versterkte hun band.

Als we vooruitspoelen naar de zomer van 2011 zien we een zomer die stikt van de rellen en die gevuld is met haat. Het lijkt erop dat er iets gebeurd is met ons idee van de liefde, en wellicht is dat terug te leiden naar ons drugsgebruik. De meest relevante drugs van onze tijd lijkt ketamine te zijn, en je kunt je afvragen wat dat over onze generatie zegt. Om te beginnen is het een antidepressivum...

Nu in 2014 is het inmiddels ook alweer te laat voor onze eigen zomer van de liefde. Dus waar beginnen we? Volgens Verhaege wordt individuele identiteit in het Westen opgevat als "perfectible", wat betekent dat wij als cultuur niet meer bezig zijn met zelfontplooiing maar met zelfvoorziening. Er is liefde, zeker, en er is drugs, heel veel drugs, maar er is geen collectief gevoel dat ons samenbrengt. Hoewel de soundtrack van de tweede zomer van de liefde een ondergrondse reactie was tegen de nette popsterren, geldt voor de VEVO-generatie dat de mainstream alomtegenwoordig en zelfs cool is geworden. Het gebrek aan enig tegengeluid heeft ons zelfingenomen gemaakt. Het is nauwelijks verrassend dat mensen van deze generatie moeite hebben om hun gelijken te herkennen; het 'contact' dat we online met elkaar hebben draait bijna helemaal om onszelf. Waar er ooit spanning was, is er nu directe bevrediging; waar er ooit seksuele ontdekkingen en experimenten waren, is er nu de botte en saaie online porno. Liefde is er nog steeds, maar het is niet fysiek, niet eens chemisch - het is digitaal. Joy Division zal het in 1978 niet over het online tijdperk hebben gehad, maar hun voorspelling over eenzaamheid is maar al te kloppend. De hypersociale aard van het internet werkt benauwend - constant contact hebben met mensen is vermoeiend, net als de verwachting dat je constant nieuwe informatie tot je moet nemen terwijl je ook een compleet unieke identiteit moet behouden. Onze lichamen zijn nog minder perfect, onze vriendschappen lijken gevuld met zoete praat en vleierij, en de sociale en politieke kracht van de liefde lijkt iets van een ver verleden.

We moeten af van het idee dat onze levens worden gedefinieerd door onze carrières en onze verdiensten door commercieel succes.

Niet verrassend is dat al deze ruis - bestaande uit constant klinkende piepjes, ringtones en vibraties - een soort besmettelijke eenzaamheid veroorzaakt waardoor je alleen nog maar meer alleen wilt zijn. Ik denk dat ketamine voor deze isolatie zorgt. Het is geen geestverruimende drugs, en geen sociale drugs - het wekt een soort verlamming op. Het maakt mensen niet agressief, liefhebbend of creatief, maar holt mensen uit. Ik veroordeel ketaminegebruik niet - het is aan jou wat je op een donderdagavond doet, en het is goedkoop en niet erg verslavend, maar het werkt totaal niet inspirerend. Als de liefde van de 21e eeuw slechts een chemische reactie is, het leven een onopvallende routine, en als het consumentenkapitalisme onze definitie van identiteit heeft gevormd, dan is het niet verbazingwekkend dat de belangrijkste relatie die we met drugs hebben, eentje is die complete vergetelheid belooft.

Misschien zijn we er nog niet helemaal klaar voor, maar als we een derde zomer van de liefde gaan inluiden, denk ik dat we moeten stoppen met het geloven van onze eigen desillusie van zelfingenomenheid, en dat we weer moeten gaan geloven in activisme. We moeten af van het idee dat onze levens worden gedefinieerd door onze carrières en onze verdiensten door commercieel succes. We moeten begrijpen dat ook als er geen makkelijke vijand is om omver te werpen, dit niet betekent dat er geen gevechten zijn die gevochten moeten worden. In 1967 hielp acid mensen om zichzelf te herdefiniëren in verhouding tot de maatschappij, en in 1989 hielp ecstasy mee aan de verwerping van ras en stereotypen. In 2014 heeft neoliberalisme ons geloof in het belang van de gemeenschap en gedeelde ervaringen doen verdwijnen, en zijn we te overweldigd door de cult van de persoonlijkheid om te begrijpen wat we daadwerkelijk verliezen. Als we binnenkort de zonnestralen weer op onze rug willen voelen, moeten we de liefde herontdekken. Hopelijk volgen de drugs gauw.

Credits


Tekst Bertie Brandes
Fotografie Momilo Gruji