fotograaf elza jo van reenen filmde drie jaar lang het veelbewogen leven van jolene

Een intiem portret over het turbulente leven van de jonge moeder, stripclub-barvrouw, hardcore Ajacied en afgestudeerd psychologiestudent Jolene. We spraken Elza Jo over de drie jaar die ze met haar doorbracht – en tonen hier exclusief de trailer.

|
jan. 23 2018, 11:53am

Op maandag 11 juni is documentaire op groot scherm in Pakhuis de Zwijger te zien. Daarna kun je napraten met Jolene en Elza Jo. Toegang is gratis, maar wel even hier reserveren.

Jolene staat altijd op versnelling honderd. Een leven gedreven door chaos en adrenaline. Jolene wordt geboren met een net afgekickte moeder en een verslaafde vader die ze nooit heeft gekend. De voormalig hulpverlener en later veroordeelde Keith Bakker is jarenlang haar stiefvader – en de man die ze, nu nog, papa noemt – maar ook hij vertrekt plots uit haar leven. De F-side van Ajax rekent ze tot haar familie. ‘s Nachts werkt Jolene achter de bar in een stripclub, overdag studeert ze psychologie en zorgt ze voor haar twee dochters die ze op haar zestiende en twintigste kreeg.

Fotograaf Elza Jo ontmoette Jolene vijftien jaar geleden, tijdens een shoot voor de (“heel lelijke”) flyers die Elza Jo maakte voor het ‘urban porno’-feest ‘911’ in Zaandam. Een feestje dat in Amsterdam geen vergunning kreeg wegens de seks op het podium, en waar Elza Jo van de organisatoren zelf niet heen mocht omdat het “te ranzig” zou zijn. Voor de flyer had ze een dure auto nodig en een aantal strippers. Jolene, die in de 911-organisatie zat, regelde het laatste. Ze was de onverschrokken aanvoerder van de groep. In dezelfde periode kreeg Elza Jo verkering met Freddy – Vieze Fur – van De Jeugd van Tegenwoordig, die in 2008 op zoek waren naar strippers voor hun eerste albumcover Parels voor de Zwijnen. Elza Jo gaf Jolene’s nummer, die even later op de albumcover stond.

Ze zagen elkaar daarna niet meer, tot Elza Jo dertien jaar later via een vriendin – wiens vader manager was bij stripclub La Vie en Proost – na het uitgaan in de bar op de Wallen belandde. Daar stond Jolene, inmiddels barvrouw, “met van die adelaarsogen” en een lijf onder de Ajax-tattoeages achter de tap. Elza Jo ontdekte dat Jolene psychologie studeerde. Ze is meteen weer geïntrigeerd door Jolene’s verschijning en de twee spreken af om thee te gaan drinken. Het was het begin van een drie jaar durend avontuur dat resulteerde in de documentaire Jolene, geproduceerd door HALAL docs.

i-D: Was het moeilijk om echt dicht bij Jolene te kunnen komen?
Elza Jo: Toen ik haar voor het eerst ontmoette was ik nogal bang voor haar. Ze straalde van alle kanten agressiviteit uit en ik had het gevoel alsof ze me op mijn neus wilde timmeren. Ik dacht: ik moet bij deze chick uit de buurt blijven. Jaren later, toen we na die avond in de club afspraken, vertelde ze me haar hele levensverhaal. Ik vond haar fascinerend en wist meteen: dit verhaal wil ik vertellen. Misschien juist omdat het iemand was van wie ik ooit dacht dat ik er niet te dicht bij in de buurt moest komen. Ik begreep die houding ook wel; voor iemand die zoveel heeft meegemaakt is het niet altijd gunstig om jezelf open te stellen. Ze heeft een muur om zich heen, een mechanisme dat voor haar goed werkt. Maar als je een documentaire over iemand wil maken, maakt die muur het nogal ingewikkeld. Tijdens het filmen stelde ze zich gelukkig meer open en werd ze minder agressief. Aan de andere kant is ze supereerlijk, er is niks nep aan haar. Ze zegt alles zonder erover na te denken of dat wel slim is. Een cactus en een open boek tegelijkertijd. Moeilijk en gemakkelijk. Een hele bijzondere vrouw vooral.

Hoe was het om haar drie jaar lang te volgen?
Jolene’s leven is bijna niet bij te houden. Per week heeft ze nieuws waar ik in een heel jaar nog niet overheen zou komen. Soms was dat zwaar. Maar we hebben ook veel grappige momenten meegemaakt, zoals toen we in Zweden waren en ze net haar ex op haar been had laten tatoeëren, en vervolgens de hele kroeg afging met haar broek op haar knieën om die tattoo te laten zien. Ik snap helemaal waarom ze die adrenaline opzoekt, die spanning. Maar de downs die we hadden waren heel heftig. Bij Ajax ontmoette ze Lex, op wie ze ongelofelijk verliefd werd. Tijdens die periode zag ik haar minder – samen leken ze op een soort gek eiland te zitten waar ik niet echt bij kon komen. Alleen hun relatie sloeg om in iets totaal destructiefs. Ik was bang hij haar iets zou aandoen – wat een reële angst was. Ze heeft toen in haar eentje geprocedeerd om ervoor te zorgen dat hij in de gevangenis belandde voor stalking.

De harde kern van Ajax is een groot onderdeel van Jolene’s leven. Hoe was het om met haar mee te gaan, bijvoorbeeld naar die entrada [sfeerbijeenkomst voorafgaand aan een wedstrijd, red.]?
Ajax is vlak nadat ik haar de eerste keer ontmoette een grote rol in haar leven gaan spelen. Ik heb zelf niet veel met voetbal, maar kan wel volledig begrijpen hoe je er zo in kan opgaan. Die entrada was heel leuk. In het begin moest ik er even doorheen, maar na twee baco’s zat ik er helemaal in. Filmen was wel spannend. Die fans zitten er – zacht uitgedrukt – niet te wachten op camera’s. Ik voelde me dus een beetje alsof ik op audiëntie kwam. Op een gegeven moment werden er om me heen telefoons waarmee gefilmd werd weggetikt door mannen met bivakmutsen op. Toen heb ik mijn camera wel even verstopt. Maar met Jolene naast me voelde ik me alsnog oké: ze snapt hoe het werkt daar en als het uit de hand zou lopen weet ze precies wat ze moet doen.

Jolene is je eerste documentaire. Hoe was het om je eerste film te maken?
In het begin voelde ik me echt bambi op het ijs. Dat duurde best lang. Iets wat misschien ook te maken had met Jolene – zij heeft altijd de touwtjes in handen. Naast haar voel je je altijd alsof je minder controle hebt. Maar ik vond het heel tof om te doen. HALAL docs heeft me enorm geholpen met structuur aanbrengen, zodat ik kon uitproberen en ontdekken. Dat vind ik nog steeds heel bijzonder. Ik bedoel: wie zit er nou te wachten op een fotograaf die ineens heel graag een documentaire wil maken, maar het nog nooit heeft gedaan? Toen ik ze het verhaal van Jolene vertelde zaten ze gelijk op het puntje van hun stoel. Haar leven werkt als een soort magneet, zowel op mij als alle mensen die aan de film hebben meegewerkt.

Het lijkt me ook een uitdaging om als filmmaker een persoon te volgen die de door maatschappij wordt gezien als iemand die niet volgens ‘de norm’ leeft. Je wilt van iemand geen karikatuur maken. Hoe denk je daarover?
Ik heb haar nooit zo gezien, dus dat kostte me geen moeite. Ik wilde die vooroordelen juist ontkrachten. Natuurlijk doet ze soms wel eens grappige dingen, zoals in een keer acht Australian-joggingpakken kopen. Maar wat ik juist tof vind aan Jolene is dat ze al die vooroordelen tegenspreekt. Ja, ze loopt misschien in een Ajax-trainingspak, maar gaat daarin wel naar de Hogeschool van Amsterdam. Ze is superslim. En dat doet ze allemaal niet bewust, ze is gewoon zo. Dat is juist kicken aan haar.

Wat heb jij van haar levensstijl geleerd?
Echt heel veel. Ik heb geleerd om niet zo bang te zijn voor dingen. Om overal vol in te gaan. Ik heb nu nog momenten dat ik denk: wat zit je nou te piepen? Jolene heeft twee kinderen, werkt vaak van 3 uur ‘s middags tot 6 uur ‘s ochtends en gaat de volgende dag nog studeren. Ze is een doorzetter. En ik vind het heel mooi dat Jolene constant op zoek gaat naar wat er met haar aan de hand is. De pijn bijvoorbeeld die ze voelt over haar stiefvader, daar gaat ze vol in. Ze loopt niet weg voor dingen. Die instelling leer je door bij haar in de buurt te zijn en naar haar te kijken.

Hoop je dat ook mee te geven aan de andere mensen die de film gaan zien?
Zeker. Maar ook dat je niet kunt oordelen over het leven van iemand anders, maar dat je er juist naar kan kijken en denkt: ik leef niet zo, maar ik kan er wel wat uithalen. Zonder vooroordelen, want die bepalen onbewust toch vaak met wie je om wil gaan of wie je bewondert. Je kunt ook respect hebben voor mensen die anders leven dan jij en er toch veel van leren.

Wat vond Jolene zelf van de film?
Ze vond hem heel mooi, gelukkig. En dat vind ik eerlijk gezegd ook voldoende. Ik was best zenuwachtig om hem aan haar te laten zien: we hadden de afspraak gemaakt dat als ze niet achter dingen stond, ze daar ook wat over kon zeggen. Wat natuurlijk niet heel slim is om te doen als filmmaker, maar in dit geval was dat de enige manier. Als andere mensen hem mooi vinden ben ik daar natuurlijk heel blij mee, maar Jolene’s mening is het belangrijkst. Ze komt naar de première in Tuschinski, met haar voetbal- en motorclubvrienden.

Hoe gaat het nu met haar?
Ik heb het idee dat de dingen die echt destructief waren – haar relaties vooral – rustiger zijn geworden. Daar ben ik heel blij mee. Ik was bij haar toen ze rock bottom bereikte met mannen, en dat was het heftigste en moeilijkste wat we samen hebben meegemaakt. De situatie met haar vriend had heel naar kunnen aflopen. De rest was wel ‘te doen’ en ging meer over het opzoeken van adrenaline. En wat kan die barkruk die je gooit in het weekend, zolang je niemand raakt, nou eigenlijk kwaad? Als je dat leuk vindt is dat iets wat je juist niet moet laten, maar gewoon lekker moet blijven doen lijkt me. Evenwicht gaat er nooit komen in haar leven, en dat hoeft ook niet. Dat is juist het allermooiste aan haar. Vuur is haar element. Jolene is die romeinse kaars die ze vasthoudt bij Ajax. De gloeiende magma van deze aardkloot [lacht]. En die hoort niet rustig te zijn.

Jolene gaat 3 februari in première in Tuschinski en wordt 23 april om 21:00 uur uitgezonden op NPO2 door BNNVARA. De film is geproduceerd door HALAL docs. Bekijk de trailer hieronder: