Advertentie

vijf documentaires, door vrouwen geregisseerd, die je niet zou mogen missen

Van gearrangeerde huwelijken in India tot de moord op een jonge schoonheidskoningin: kijk deze vijf documentaires uit 2017, gemaakt met de blik van een vrouw.

door Alexandra Pollard
|
20 juli 2017, 1:40pm

Tijdens het Cannes-filmfestival bekeek actrice en filmproducent Jessica Chastain twintig films over tien dagen, en kwam uiteindelijk tot een enigszins deprimerende conclusie: "Eén ding dat mij duidelijk is geworden door deze ervaring, is hoe de wereld naar vrouwen kijkt, en hoe slecht het gesteld is met de representatie van vrouwen in film," zei ze aan het einde van de persconferentie. "Het is verontrustend, om eerlijk te zijn." Niet alleen in speelfilms gaan vrouwelijke stemmen ongehoord, ook documentaires hebben de neiging om het verhaal vanuit een mannelijk perspectief te vertellen, of naar hun subjecten te kijken met een mannelijke blik. Maar natuurlijk zijn er uitzonderingen. Zo zullen er altijd vrouwelijke makers zijn die hun stem en perspectief in de wereld van film inzetten - en dit is een selectie van documentaires uit 2017 die je niet mag missen. 

Queerama
Voor deze documentaire heeft Daisy Asquith de archieven van het British Film Institute doorgespit, en een compilatie gemaakt van beelden die relaties, verlangens, angsten en uitingen van homoseksuele mannen en vrouwen verbeelden vanaf 1919 - "een eeuw van homorechten en -verlangens op film." Hoewel de film werd gemaakt met oog op het feit dat 50 jaar geleden is dat het Britse parlement de Sexual Offences-wet aanpastte - die seks tussen twee mannen decriminaliseerde - verkent de film de problematiek van alle genders en seksualiteiten die buiten de norm vallen. Het bevat beelden van een ITV-documentaire uit 1964, waarvan de beledigende beschrijving van lhbtq-mensen door The Guardian werd vergeleken met de voice-over van een natuurdocumentaire. "In tegenstelling tot de publieke opinie," zegt de presentator "zien ze er niet anders uit dan anderen." Tijdens het maken van de film zegt Asquith overrompeld te zijn "door de moed van de homoseksuele mannen, biseksuelen en lesbiennes en iedereen die transgender of niet-binair was, en die daar aan het begin van de twintigste eeuw voor uit durfden te komen." 

Risk
Toen Laura Poitras in 2010 begon met het filmen van Wikileaks-oprichter Julian Assange ging ze ervanuit dat de documentaire over zijn onvermoeibare strijd voor de vrijheid van meningsuiting zou gaan. Maar ergens tijdens het proces veranderde het verhaal. Assange moest ondervraagd worden in Zweden, omdat hij werd beschuldigd van seksueel geweld tegen twee vrouwen, en waarvan de wettelijke uitspraak ervoor zorgde dat hij onbepaald asiel moet aanvragen bij de Ecuadoriaanse ambassade in Londen. Hoewel ze het belang van Assange's werk voor Wikileaks nooit in twijfel trekt, krijgen we in de film zijn verontrustende houding ten opzichte van vrouwen te zien - iets wat menig regisseur buiten beschouwing zou hebben gelaten. Op een gegeven moment beschrijft Assange de beschuldigingen van seksueel geweld als "een radicale feministische politieke houding," en zegt vervolgens over een van de betrokken vrouwen: "Ze is de oprichter van een lesbische nachtclub in Gothenberg." Wanneer zijn advocaat terecht vraagt waarom dat relevant is, reageert hij met: "Ze bevindt zich in die kringen, die kringen van…" Elders vraagt hij zich af of hij zich misschien gewoon moet verontschuldigen voor "alles wat ik wel of niet heb gedaan om hun pijn te doen" - een bizarre uitspraak die begeleid wordt door een brede grijns. Zonder er te dik boven op te liggen, benadrukt de film de ironie van een man wiens credo gebaseerd is op het nastreven van aansprakelijkheid en gerechtigheid - iets waarmee hij het als het op hemzelf aankomt niet zo nauw neemt. 

Casting JonBenét
Als je Kitty Green's documentaire kijkt in de hoop nieuwe dingen te leren over de beruchte moord op 6-jarige schoonheidskoningin JonBenét Ramsey, zul je waarschijnlijk teleurgesteld worden. Dit is geen gewone documentaire; er wordt geen gebruik gemaakt van bestaand materiaal, er is geen voice-over, en er zijn geen interviews met mensen die er direct bij betrokken waren. In plaats daarvan hebben lokale acteurs uit JonBenéts geboortestad Boulder in Colorado de rol van JonBenét, haar ouders, en de politie-detectives op zich genomen. Vervolgens hebben ze de gebeurtenissen van 1996 nagespeeld. Maar het meest pakkende aspect van de film zijn niet de angstaanjagende reconstructies, maar de wilde speculaties van de aspirant-acteurs in de interviews, en de persoonlijke trauma's die ze bereid zijn te openbaren en te exploiteren in een poging een rol te pakken te krijgen. Ze vertellen verhalen over kindermishandeling, kanker, moord op zusjes, het vinden van lijken, het geheimhouden van misdaden die ze in hun jeugd begingen - terwijl ze daarnaast ook vooroordelen over JonBenét's familie en dubieuze samenzweringstheorieën blijven spuien. De film kent wel een paar momenten van oprechte empathie en mededogen, maar het is vooral een interessante analyse van collectief voyeurisme en leedvermaak.

A Suitable Girl
Sarita Khurana en Smriti Mundhra's documentaire, die gedeeltelijk door crowdfunding tot stand is gekomen, is opgenomen over een periode van vier jaar, en ontleedt de diepgewortelde cultuur van gearrangeerde huwelijken in India. De film volgt drie vrouwen, en legt aan de hand van hun verhalen de maatschappelijke en persoonlijke druk bloot die Indiase vrouwen op het gebied van trouwen ervaren. De filmmakers hebben 750 uur aan ruw materiaal weten samen te persen in een compacte film van 90 minuten en is daarmee dan ook meer een momentopname dan dat het het hele verhaal vertelt. Elk van de drie subjecten in de film vertelt een eigen uniek verhaal. De ene is met tegenzin verloofd met een man die haar 600 kilometer verderop naar zijn geboortestad wil halen, dan is er het verhaal van een 24-jarige dochter van een professionele matchmaker, en als laatste is er een 30-jarige vrouw die constant te horen krijgt dat ze niet aan de man komt vanwege haar gewicht. Mede dankzij het volledige creatieve team dat uit vrouwen van kleur bestaat, werd A Suitable Girl lovend ontvangen toen de documentaire eerder dit jaar op het Tribeca Film Festival in première ging. 

All This Panic
"Ik dacht dat ik inmiddels wel beter in mijn vel zou zitten," zegt de 17-jarige Dusty ergens halverwege All This Panic. "Ik denk niet dat ik zo volwassen ben als ik zou moeten zijn." Bijna iedereen die ooit een tienermeisje is geweest kent dit sentiment wel. Jenny Gage volgde voor haar documentaire drieënhalf jaar lang zeven jonge vrouwen in New York, terwijl ze zich door het turbulente, verwarrende en vreugdevolle mijnenveld dat adolescentie heet manoeuvreren. Balancerend op het randje van een miljoen mogelijke toekomstscenario's, is het vooruitzicht volwassen te worden net zo spannend als dat het verlammend is. De camera zit zo dicht op de meiden dat het claustrofobisch intiem voelt, maar ze spreken zo openhartig dat je je afvraagt of ze überhaupt weten dat ze gefilmd worden. Ze verven elkaars haar, praten over hun verliefdheden, seks, automutilatie en de scheiding van hun ouders, ze worstelen met hun seksualiteit - met zoveel warmte en humor dat het in geen script vastgelegd had kunnen worden. Er zijn ook momenten van filosofische inzichten. "Het vrouwelijke tienerlichaam is zo overgeseksualiseerd," zegt Sage, één van de weinige Afro-Amerikaanse meisjes op haar privéschool, "Mensen willen naar je kijken, maar ze willen niet horen wat je te zeggen hebt." Gage wil dat wel horen. Ze noemt deze gevoelige film zelfs "mijn liefdesbrief aan tienermeisjes". 

Credits


Tekst Alexandra Pollard