greta thunberg, het meisje dat de wereld veranderde

Haar strijd tegen de grootste dreiging die de mensheid ooit heeft gekend heeft, was het begin van een wereldwijde jongerenbeweging. De 16-jarige Greta Thunberg is de stem van een generatie.

door Clementine de Pressigny
|
24 april 2019, 10:25am

Dit artikel verscheen eerder in i-D's The Voice of a Generation Issue, no. 356, Zomer 2019. Pre-order het nummer hier.

Filosoof Timothy Morton bedacht de term ‘hyperobject’ om iets te omschrijven wat onderdeel is van ons dagelijks leven, maar tevens zo groot en ongrijpbaar is, dat we het niet of nauwelijks kunnen begrijpen. De opwarming van de aarde is zo’n hyperobject – je ziet het terug in een te warme dag in februari, een cycloon in Mozambique, overstromingen in Louisiana, en in de kennis dat de helft van alle koolstofuitstoot ooit in de afgelopen 25 jaar plaatsvond. Hyperobjecten als klimaatverandering hebben de capaciteit om ons begrip van onze plek in de wereld op z’n kop te zetten. Maar ze zijn niet abstract, vaag of ver weg – ze zijn hier, en we leven er middenin.

Het is vroeg in de ochtend op vrijdag 22 maart in Stockholm. Het is een week na de wereldwijde klimaatmars, waar meer dan 1,4 miljoen leerlingen een dag niet naar school gingen, om in plaats daarvan te eisen dat hun toekomst, en die van de planeet, wordt beschermd. Het was de grootste klimaatactie ooit op één dag. En het werd allemaal in gang gezet door één meisje.

Op een onbewolkte dag staat een groepje van zo’n vijftien mensen – een mix van volwassenen en kinderen – naast het snelstromende Lilla Värtan-kanaal, bij het Zweedse parlementsgebouw. Afgelopen vrijdag waren er vijftienduizend kinderen in dit nauwe gedeelte van de stad samengepakt. Voordat je het groepje mensen bereikt zie je eerst Greta Thunbergs protestbord staan. Iedereen die de jonge activist volgt zal dit bord herkennen. Het is een stuk wit geschilderd multiplex met het opschrift “Skolstrejk För Klimatet” [“Staken voor het klimaat”] erop. Ze moest het origineel weggooien nadat-ie de winter niet zonder kleerscheuren overleefde.

greta thunberg harley weir

Tegen de betonnen omheining van de Lilla Värtan aangeleund staat Greta zelf, in haar kenmerkende paarse jas, felroze broek en rubberen laarzen. Ze heeft niet zoveel verschillende kleren, en die hoeft ze ook niet – ze heeft zelfs haar ouders gevraagd om haar geen kerst- of verjaardagscadeau’s meer te geven. Greta is klein voor haar leeftijd, haar gezicht is engelachtig maar streng. In de buurt van Greta staat Helena, een vrijwilliger die helpt met het verwerken van de vele mediaverzoeken die Greta ontvangt. Ook in de buurt is een lange man die anoniem wil blijven, maar ook elke vrijdag als vrijwilliger aanwezig is om Greta te helpen. Hij probeert zoveel mogelijk te voorkomen dat het publiek de kleine klimaatactivist volledig insluit. Iedereen wil met Greta praten of met haar op de foto. De lange bewaker heeft Greta leren kennen tijdens haar eerste protest, in augustus 2018, toen ze drie weken lang weigerde om naar school te gaan in de aanloop naar de Zweedse verkiezingen. Ontzet door klimaatverandering en het gebrek aan actie van de machthebbers begon ze toen haar eenzame staking voor de planeet. Ze werd geïnspireerd door de leerlingen van de Marjory Stoneman Douglas High School in de VS, die de les uitliepen om te protesteren tegen de wapenwetgeving, nadat 17 van hun schoolgenoten waren neergeschoten. Toen Greta begon met haar protest, was er nog geen menigte. “Ik werd genegeerd; er keek niet eens iemand naar me.”

Haar vader, Svante, komt even langs. Greta vraagt hem, zonder lach op haar gezicht, wat hij hier doet. Het is een flits van normale tienerirritatie over een ouder die zich te veel bemoeit. Maar het kan ook uit voorzorg zijn – er zijn mensen die Greta in diskrediet proberen te brengen, door te zeggen dat ze een marionet zou zijn van haar ouders, of een of andere kwaadwillende organisatie. “Ik word continu gevraagd wie er achter Greta zit,” zegt Helena. “Niemand, natuurlijk! Ze doet dit allemaal zelf.”

greta thunberg harley weir

“Waar we wanhopig behoefte aan hebben is een gepaste hoeveelheid schrik vanwege een specifiek ecologisch trauma – het ecologische trauma dat ons tijdperk, het Antropoceen, definieert,” schrijft Timothy Morton in zijn boek Hyperobjects: Philosophy and Ecology After the End of the World. De diepgaande angst waar Morton tot oproept voelde Greta al toen ze nog erg jong was, nadat ze voor het eerst over klimaatverandering leerde op school. “Toen ik acht of negen jaar oud was vertelden de leraren over de gevolgen van broeikasgassen en de smeltende ijskappen,” legt ze uit. “Ze lieten foto’s zien van plastic in de oceaan, uitgehongerde ijsberen, ontbossing. Ik kon niet stoppen eraan te denken. Ik vond het zo zielig, en wat er aan de hand was leek niemand iets uit te maken. Ik begreep niet hoe mensen konden zeggen dat ze klimaatverandering erg vonden, en belangrijk, maar er volgens niks tegen deden.”

Greta werd op jonge leeftijd gediagnosticeerd met Asperger, en ze zegt ook dat dit de reden is dat ze het niet gewoon kan laten gaan, zoals veel van ons wel lukt. Zoals ze in haar TED Talk uitlegde, zijn dingen voor haar, en voor veel anderen op het autismespectrum, meer zwart-wit. Dit hyperobject is simpel voor haar: het is de grootste bedreiging die de mensheid ooit heeft gekend, en we moeten iets doen. “Als je huis in de brand staat ga je ook niet aan tafel zitten om te praten over hoe mooi je het opnieuw op zou bouwen,” zegt ze. “Als je huis in brand staat, ren je naar buiten, zorg je dat iedereen veilig is, en bel je de brandweer. Zo moeten we hier nu over denken.”

greta thunberg harley weir

Toen ze besefte wat de gevolgen van klimaatverandering zullen zijn, veranderde Greta’s leven. “Ik werd depressief. Dat had veel redenen, maar klimaatverandering en het milieu waren de twee belangrijkste. Ik was elf jaar oud. Ik stopte met praten, ik stopte met eten en ik stopte met naar school gaan. Ik had geen plezier meer. Ik stopte met lachen.”

Hoewel Greta op dat moment niet meer naar school kon, had die periode waarin ze thuis zat wel een positief gevolg: ze slaagde erin op kleine schaal verandering teweeg te brengen. Haar ouders wisten toentertijd maar weinig over de klimaatcrisis. “Aangezien ik de hele tijd thuis was, en mijn ouders voor me moesten zorgen, hebben we het hier heel veel over gehad. Ik heb ze mijn zorgen over het klimaat verteld, en in het begin reageerden ze net als iedereen, met een klopje op m’n schouder, en zeiden ze dat alles wel goed zou komen. Maar ik bleef ze maar artikelen, onderzoeken en grafieken laten zien. Na een tijdje begrepen ze hoe ernstig de situatie was. Ze waren geschokt door hoe erg het eigenlijk was. Ik heb ze zich behoorlijk schuldig laten voelen over hun levensstijl.” Greta’s moeder was een succesvolle operazangeres die overal ter wereld optrad, maar ze volgt inmiddels Greta’s voorbeeld en is gestopt met vliegen. Als ze moeten reizen, nemen ze de trein. Haar ouders zijn allebei net als Greta veganist, en geven zo min mogelijk geld uit aan nieuwe dingen. Greta merkt snel op dat het verschil dat een individu kan maken, als het op uitstoot aankomt, minuscuul is. Het is de verantwoordelijkheid van overheden en corporaties om IPCC-richtlijnen te volgen om een totale catastrofe te voorkomen – maar toch wil ze op zo’n manier leven die zo min mogelijk impact heeft op de planeet.

greta thunberg harley weir

Sinds Greta wereldwijd bekend werd vanwege de groeiende impact van de klimaatstakingen, is ze door politici van over de hele wereld uitgenodigd om te komen spreken. In het afgelopen jaar heeft ze een speech gegeven op de klimaatconferentie van de VN, is ze genomineerd voor de Nobelprijs voor de Vrede, en heeft ze een beroep gedaan op de rijkste mensen ter wereld tijdens het World Economic Forum in Davos. “Ik heb een kijkje achter de schermen gekregen, om te zien hoe dingen gerund worden, en daardoor heb ik beseft dat we de zaken helemaal niet onder controle hebben. Je denkt vaak van wel, dat er politici zijn die hun best doen, maar ik heb met zoveel mensen gesproken die echt geen idee lijken te hebben wat ze aan het doen zijn, wat er gebeurt. Ze zijn nogal de weg kwijt, lijkt het.”

Als de middag nadert wordt de menigte rond Greta steeds groter. “Eerst waren het vooral oudere mensen,” zegt Helena, maar de laatste tijd komen er meer jonge mensen langs. Vandaag is er een groep 11-jarige jongens van de Örjanskolan-school, zo’n twee uur van Stockholm vandaan. Ze zitten en staan bij de betonnen brug. Hun lerares, Anja, heeft ze hierheen gebracht om Greta te steunen, als onderdeel van een project over klimaatverandering. Ze laat trots het protestbord zien dat de jongens hebben gemaakt. Ze zegt zelf dat ze niet wist hoe serieus klimaatverandering was totdat ze over Greta hoorde. Een groepje kinderen aan de andere kant van het water zeggen Greta gedag. Een stukje verderop staat een groepje mannen van rond de zestig met borden rond hun nek, waar “Oude mannen die nadenken over klimaatverandering” op staat. Ze willen Greta duidelijk maken dat het hen spijt, dat ze weten dat ze deel uitmaken van de generatie die de dingen echt grondig verpest heeft. Drie lange tienerjongens wachten geduldig op hun kans om een foto te maken met Greta. Ze torenen hoog boven haar uit en lachen naar de camera. Een vrouw geeft Greta een roos en daarna een knuffel. Mensen met extreem lange lenzen op hun camera’s duwen elkaar aan de kant en klikken erop los om een goede foto te kunnen schieten. Haar beschermer vraagt het publiek rustig aan te doen, maar iedereen wil Greta zien of spreken. Het is al intens om te zien, en dat moet het zeker zijn voor een meisje dat gewend was in de achtergrond te verdwijnen, iemand die niet van praatjes houdt. Haar leeftijdsgenoten geven haar echter wel de ruimte. Een groepje tieners, dat hier is om Greta te steunen, zit op de grond te lunchen. Ze hebben elkaar vandaag leren kennen, en direct een connectie gevormd. De 16-jarige Esther is een van hen. Ze is hier vandaag in haar eentje voor haar eerste staking. Haar vrienden wilden niet mee – ze geloven niet dat klimaatverandering een groot probleem is – maar zij is erg gepassioneerd over.

greta thunberg harley weir

Na drie weken gestaakt te hebben besefte Greta dat ze niet kon stoppen. “Ik dacht, waarom zou ik stoppen, net nu mensen naar me beginnen te luisteren? Als ik zou stoppen, dan zou het lijken alsof het maar een eenmalig iets was. Dus heb ik besloten elke vrijdag te staken. Ik had me niet voorgesteld dat dat het zoiets groots zou kunnen worden. Ik dacht dat mensen er niet veel om gaven. Maar ik denk dat mensen toch meer betrokken zijn dan je denkt. Het was een beweging die klaarstond om te gebeuren.”

Hoewel tegenstanders zeggen dat leerlingen gewoon op zoek zijn naar een reden om niet naar school te gaan, is het wel duidelijk dat deze kinderen zich veel zorgen maken om hun toekomst, en gefrustreerd zijn door hun gebrek aan invloed en onvermogen om te kunnen stemmen. Dit is de eerste generatie die dat ecologische trauma begint te voelen, die ermee zal moeten leven. Ze zijn geboren in een tijdperk dat zorgen over het klimaat aan de orde van de dag zijn, en ze kunnen minder goed dan voorgaande generaties deze zorgen wegdrukken. Ze zien het overal om zich heen, niet als iets voor een andere generatie om op te lossen, maar iets wat een onderdeel van hun dagelijkse leven vormt.

greta thunberg harley weir

Het is nog steeds moeilijk voor Greta om te bevatten dat haar staking zoveel teweeg heeft gebracht. “Ik kan het bijna niet geloven. Na mijn staking was ik zo moe dat ik bijna niet normaal meer kon denken. De dag erna heb ik kaarten en foto’s van alle klimaatstakingen van over de hele wereld bekeken. Het was moeilijk voor te stellen: honderdduizenden kinderen per stad, allemaal aan het staken voor het klimaat.”

Greta heeft een boodschap voor haar mede-demonstranten. “We moeten doorgaan met druk uitoefenen op mensen in machtsposities, en zeggen dat we niet zullen stoppen tot er iets verandert. Ja, we hebben een hoop bereikt, en we hebben veel mensen samengebracht. Maar emissies nemen nog steeds toe, dus we hebben nog niet gewonnen. We moeten doorgaan tot dat wel zo is.”

“Ik hoor vaak van mensen dat de beweging zo groot is geworden, en vaak vragen ze me of ik trots ben, maar we hebben nog geen resultaat gezien. De klimaatcrisis wordt alleen maar erger, groter en dringender. Dit is geen eenmalig iets, dit is onze hele toekomst.” Dus, wat nu? Het antwoord is zwart-wit.

greta thunberg harley weir
greta thunberg harley weir
greta thunberg harley weir
greta thunberg

Credits


Fotografie Harley Weir

Tagged:
Harley Weir
klimaatverandering
Activisme
Greta Thunberg
the voice of a generation issue