van fifty shades tot fanny hill: hoe sm steeds commerciëler wordt

Nu de langverwachte film Fifty Shades of Grey eindelijk uit is, onderzoeken we hoe de stomend hete subcultuur van BDSM langzaam wordt opgenomen door de mainstream.

door Billie Brand
|
18 februari 2015, 1:25pm

fifty shades of grey

BDSM: een afkorting van de Engelse termen Bondage en Discipline (BD), Dominance en Submission (DS) en Sadism en Masochism (SM). Het is de sekscultuur waarin pijn gelijkstaat aan genot, waarin een pak slaag bij het voorspel hoort en waarin slaven nog steeds bestaan. En geloof het of niet: BDSM is momenteel ontzettend hip.

E.L. James' bestseller Fifty Shades of Grey werd door regisseur Sam Taylor-Johnson omgetoverd tot een film, zodat het verhaal zelfs nóg meer mensen kon bereiken. De populaire, erotische roman over de onschuldige Anastasia Steele en de dominante Christian Grey werd wereldwijd ruim 100 miljoen keer verkocht, en daarmee kan wel gesteld worden dat de mainstream BDSM omarmd heeft. Wie kent vandaag de dag niet de betekenis van woorden als "safewords" en "spanking"? Maar hoe kon een seksscene die ooit als taboe gezien werd commercieel worden?

Lang voordat Christian Grey Miss Steele introduceerde in de wereld van handboeien en blinddoeken, was er het verhaal Memoirs of a Woman of Pleasure van John Cleveland. Het verhaal, dat ook wel bekendstaat als Fanny Hill, werd in 1748 geschreven en is daarmee een van de eerste boeken die het onderwerp BDSM behandelen. In één scène in het boek wordt beschreven hoe protagonist Fanny betrokken raakt bij een nogal kinky potje spanking. Dit viel niet bepaald in de smaak bij onze preutsere voorouders: John Cleveland werd de gevangenis in gestuurd, en het seksueel expliciete Fanny Hill werd afgedaan als porno en verbannen van de boekenplanken.

Gelukkig zijn we sindsdien een stuk liberaler geworden - vandaag de dag zijn er tal van boeken die handelen over BDSM. Denk aan de masochistische fantasieën in James Joyce's Ulysses, de BDSM-relatie in Elizabeth McNeils 9 ½ Weeks en natuurlijk de beruchte sadist Patrick Bateman in American Psycho.

Ook in film zijn er genoeg visueel prikkelende voorbeelden van BDSM - misschien wel de opvallendste (en de meest sexy film ooit) is Steven Shainbergs prachtige erotische film The Secretary. Verder kunnen we natuurlijk onmogelijk om Lars von Triers duistere Nymphomaniac heen, en portretteerde David Lynch zijn gewelddadige lovers prachtig in Blue Velvet. Een paar jaar later zagen we hoe Bruce Willis het behoorlijk heet kreeg in Quentin Tarantino's cult klassieker Pulp Fiction

i-D covergirl Rihanna wijdde een heel nummer aan het onderwerp, dat dan ook simpelweg S&M werd getiteld. In het provocatieve popnummer zingt ze onder meer: "Sticks and stones may break my bones but chains and whips excite me."

Zoals dat bij taboes werkt: hoe meer we eraan bloot worden gesteld, hoe minder schokkend we het vinden. Voor BDSM geldt echter nog steeds dat het vooral negatief ontvangen wordt, met slechts een paar uitzonderingen. BDSM wordt meestal op eenzelfde manier benaderd als geestesziekten, en het wordt geassocieerd met misbruik, pijn en schaamte.

"Ik denk dat mensen bang zijn voor hetgeen ze niet begrijpen, waarna ze het demoniseren. Mensen uit de BDSM-community en zelfs mensen met minder extreme fetisjen werden jarenlang gezien als seksfreaks, als een dreiging of als psychisch niet in orde", aldus de schrijver van cult blog Slutfever, Karley Sciortino. Een veelvoorkomende misvatting is dat pijn noodzakelijk is bij BDSM, waar het eigenlijk draait om macht.

Wilde, vreemde en prachtige fetisjen zouden gevierd moeten worden als onderdeel van onze sekscultuur, in plaats van gezien moeten worden als freaky en misdadig alleen maar omdat het 'anders' is. Maar het is moeilijk om culturele codes te veranderen in een wereld waarin BDSM gelijkstaat aan alles wat slecht is.

Ondanks de negatieve manier waarop BDSM door onze populaire cultuur wordt afgeschilderd, heeft de commercialisatie wel een positief effect op de BDSM-wereld zelf. Karley, die zelf ervaring heeft als dominatrix, stelt dat het feit dat BDSM mainstream wordt de community ten goede komt: "Mensen zien nu wat BDSM echt is, en zien het potentiële genot ervan. Het heeft een positief effect op mensen binnen en buiten de community."

Het lijkt er gelukkig op dat het stigma rondom BDSM langzaam verandert, en dat meer mensen verleid worden door het zinnenprikkelende idee ervan. "Het kan mensen inspireren om hun seksuele grenzen te verleggen, en om dingen te ontdekken die van seks een intensere ervaring maken. Bepaalde mensen in de BDSM-community overwinnen gevoelens van schaamte nu de mainstream het meer en meer accepteert", gaat Karley verder. "Maar als we zeggen dat BDSM mainstream gaat, hebben we het natuurlijk maar over een klein deel van wat er daadwerkelijk gebeurt in deze wereld - zwepen, blinddoeken en rollenspellen zijn slechts het topje van de ijsberg."

Nu zwepen en kettingen het tot het witte doek geschopt hebben, is het interessant om nog eens stil te staan bij het feit dat een lange lijst van seksuele handelingen die bij BDSM horen, in Groot-Brittannië in december nog verbannen werden uit porno. Denk aan spanking, fysiek of verbaal geweld en fysiek bedwingen - veel dingen van die lijst worden gezien als aangenaam voor de vrouw en plaatsen haar in een machtigere positie dan de man. 

Misschien dat de samenleving vooral het idee van een dominante vrouw afwijst, in plaats van BDSM als geheel. Je kunt het feit niet negeren dat een van de meest verkochte romans aller tijden, Fifty Shades, een machtige en dominante man laat zien, Christian Grey. Nu is er niks mis met een vrouw die haar kicks krijgt door een onderdanige rol te spelen, maar vanuit een feministisch perspectief is het moeilijk om te negeren dat het verhaal benadrukt hoe de vrouw een "slaaf" is van het patriarchaat. In de echte wereld zijn het juist vaker mannen in machtige posities die behoefte hebben aan een dominatrix, en die opgewonden raken van de omwisseling van rollen tijdens hun BDSM-sessie.

Het lijkt erop dat BDSM ondanks de commercialisatie alleen geaccepteerd wordt als het duidelijk is dat het om fictie gaat. Wat belangrijk is om te onthouden is dat BDSM fantasie is. Het neemt je even mee naar een wereld buiten de realiteit waarin macht een spelelement is. Als we er oké mee zijn om in de bioscoop naar een scherm te kijken waarop BDSM te zien is, dan zouden we misschien ook wat meer open moeten staan voor diegenen die wat minder conventioneel zijn. We vinden het immers allemaal prima dat hun kinky cultuur wordt vercommercialiseerd. En waarom zouden we dat ook niet vinden? De seksueel afwijkende wereld van BDSM-kerkers, ballenmarteling en maskers mag misschien moeilijk verteerbaar zijn voor diegenen die hun seks met een vanillesmaakje willen, maar het is voor velen vooral een heel nieuwe wereld om te ontdekken - of dat nou in het echte leven of op het scherm is. In elkaar geslagen worden in bondage mag dan een iets extremere kant zijn, maar het zou best eens kunnen dat er een kleine dominatrix in ons allemaal zit. Het is hoog tijd dat we het conservatisme verwerpen en openstaan voor extremere seksuele festisjen. Voelt het niet ontzettend goed om een beetje slecht te zijn?

Credits


Tekst Billie Brand