het nieuwe oost-europa

We ontmoetten fotograaf Sasha Rudensky, die er kunst van maakt Oost-Europa op nieuwe manieren weer te geven.

door Matthew Whitehouse
|
14 november 2016, 5:00pm

De New East Photo-prijs is een nieuwe prijs voor hedendaagse fotografie uit Oost-Europa. De prijs is een initiatief van de Calvert 22-stichting, de enige Britse non-profitorganisatie die zich richt op hedendaagse kunst uit Oost-Europa. Deze voormalige Sovjetregio wordt nog vaak binnen ouderwetse kaders gerepresenteerd, en Calvert 22 is op zoek naar nieuwe vormen om dat mee te doen.

Een stuwende kracht in die zoektocht is de Russisch-Amerikaanse fotograaf Sasha Rudensky. Fotografie is voor haar een manier om een connectie te behouden met haar thuisland. In haar foto's probeert ze "het verlies van de Sovjet-ideologie en wat daarvoor in de plaats kwam" vast te leggen.

Tussen 2009 en 2015 schoot ze in Rusland en Oekraïne de serie Tinsel and Blue (klatergoud en blauw), over het spanningsveld tussen waarheid en illusie, ambitie en frustratie, en de talloze identiteitsproblemen die daarbij komen kijken. Haar werk is tot 18 december te zien bij de Calvert 22-stichting in Londen. We spraken haar over haar fotoserie en over veranderende perspectieven op Oost-Europa.

Welk aspect van het nieuwe Oost-Europa wilde je laten zien?
In Tinsel and Blue wilde ik een groter sociologisch vraagstuk onderzoeken, over het vacuüm dat in Oost-Europa ontstond na de ondergang van de Sovjet-ideologie, en welke cultuur daarvoor in de plaats is gekomen. Wat heeft de post-Sovjetgeneratie gevormd? Hoe zit de generatie die opgroeide in de woelige jaren negentig en daarna in elkaar? Mijn foto's geven geen sluitend antwoord, maar de titel Tinsel and Blue verwoordt de kern: de ruimte tussen buiten- en binnenkant, tussen façade en interieur. In die ruimte zit de sleutel om deze generatie en deze cultuur te begrijpen.

Waar komt de titel Tinsel and Blue vandaan?
De tegenstelling tussen deze kleuren en hun bijbetekenissen staat voor een tegenstelling tussen het privé- en het publieke leven. Publiekelijk doen Oost-Europeanen vaak alsof dingen supergoed gaan, terwijl ze privé vrij melancholisch en teleurgesteld zijn. Ik hou ook van de ambiguïteit van de termen: klatergoud glimt, maar is goedkoop, en blauw is een kleur, maar ook een gemoedstoestand. Een criticus refereerde zeer treffend naar de kleurenleer van Goethe toen hij over mijn werk schreef, waarin blauw wordt omschreven als "een kleur die verwarring brengt in plaats van energie". Die interpretatie vind ik mooi. 

Hou zou je jouw stijl van fotograferen omschrijven?
Elke poging om mijn stijl of filosofie te definiëren is of te specifiek of te algemeen. Neem de term 'documentaire'. Die kan honderd dingen betekenen, maar geen van die betekenissen helpt je om het werk van de ene fotograaf te onderscheiden van de andere. Ik ben een kunstenaar, geen fotojournalist. Daarom zit ik in een positie, en voel ik me verplicht, om de wereld aandachtig te bekijken en te interpreteren.

Zie je jezelf meer als Amerikaanse of als Russische fotograaf?
Allebei. Ik ben opgeleid in Amerika, en dat heeft niet alleen bijgedragen aan hoe ik mezelf heb ontwikkeld, maar ook aan het feit dat ik überhaupt kunstenaar ben geworden. Maar centraal in mijn werk staan mijn jeugdherinneringen aan Moskou in jaren tachtig, en ook die aan toen ik net in de VS woonde, en het dubbelleven dat je als immigrant hebt.

Hoe vond je je onderwerpen voor Tinsel and Blue?
Sommige per toeval en andere express. Soms had ik een specifiek idee in mijn hoofd voor een foto en dan ging ik op zoek naar de persoon die hierbij paste - een zakenman, een politieman, een rijke huisvrouw. Ik ging op onderzoek en vroeg vrienden of ze me in contact konden brengen met mensen die ervoor open stonden om gefotografeerd te worden. Er waren ook momenten, die iedere fotograaf zal herkennen, dat ik toevallig iets of iemand tegenkwam die me spontaan een idee gaf voor een foto, en er soms voor zorgde dat het project van richting veranderde. Het is altijd een uitdaging om toegang te krijgen tot mensen. Ik sta enorm in het krijt bij vrienden in Rusland en Oekraïne die me hebben geholpen met het ontmoeten van mensen.

Heb je een favoriete foto uit de reeks?
Het is moeilijk om de serie als individuele afbeeldingen te zien in plaats van als geheel. Ik verander bovendien vaak van mening. Ik heb geen losse foto's in mijn huis, maar er zijn zeker foto's die wel een rol hebben gespeeld bij het verwezenlijken van de ideeën. Maar het is echt moeilijk om een favoriet kind te kiezen.

Waarom voel je je zo aangetrokken tot Oost-Europa?
Door daar te fotograferen krijg ik een soort inzicht in de wereld waarin ik had kunnen opgroeien. Ik kan me hierdoor beter voorstellen hoe mijn leven was geweest als ik niet met het vliegtuig naar Amerika was gevlogen. Dat gevoel van verbijstering en herkenning, dat van een buitenstaander te zijn met kennis van binnenuit, dat is een onderdeel van me, en dat heeft bijgedragen aan mijn ontwikkeling als artiest. 

Kan jouw fotografie bijdragen aan het veranderen van opvattingen over het Oosten?
Toen ik jong was, was ik gemotiveerd om in Rusland te fotograferen. Dit kwam deels door het werk dat daar toen uitkwam, vooral gemaakt door westerlingen, die Rusland zagen als een grimmige en dramatische plek. Het waren extreme beelden van gruwelijke armoede, bizarre rijkdom, wetteloosheid en nostalgie naar het Sovjetverleden. Er is natuurlijk genoeg materiaal dat dit kan bevestigen, maar over het algemeen voelden deze afbeeldingen simplistisch en overdreven aan. Het was duidelijk geschoten door een buitenstaander. Ik wilde foto's maken die genuanceerd en persoonlijk zouden zijn, foto's die focusten op een intieme realiteit.

Waar ligt nu je focus?
De afgelopen jaren ben ik minder idealistisch geworden, maar ik ben nog steeds geïnteresseerd in het belichten van privégebeurtenissen en persoonlijke standpunten. Dit vind ik onthullender en scherper. Het is fascinerend om te kijken naar de verschillen tussen hoe mijn werk wordt ervaren in de VS, of in het westen in het algemeen, en in Rusland en het Nieuwe Oosten. Op een bepaald niveau worden de beelden van Tinsel and Blue als verleidend en exotisch ervaren, en is het een glimp van een realiteit die nog vreemder is dan fictie. Maar op een dieper niveau gaan de foto's over ambities, mislukking, en een manier om je omgeving te veranderen en te begrijpen. Ik wil geen dingen zeggen die voor de hand liggen, maar is de grootste ambitie van kunst niet om een manier te vinden om onszelf uit te leggen aan onszelf?

Credits


Tekst Matthew Whitehouse
Fotografie Sasha Rudensky

Tagged:
Interview
Rusland
oost-europa
sovjet
Cultuur
calvert 22
sasha rudensky
tinsel and blue