© Mame-Diarra Niang, uit At the Wall, 2014. Eigendom Stevenson, Cape Town en Johannesburg.

de betonnen landschappen van mame-diarra niang lezen als zelfportretten

We spraken de Frans-Senegalees-Ivoriaanse fotograaf tijdens de voorbereidingen op de expositie ‘Recent Histories’, nu te zien in Huis Marseille. “Ik voel me geen ‘Afrikaanse’ fotograaf."

door Rolien Zonneveld
|
12 december 2018, 1:08pm

© Mame-Diarra Niang, uit At the Wall, 2014. Eigendom Stevenson, Cape Town en Johannesburg.

De eerste keer dat ik aanraking kwam met het werk van Mame-Diarra was in 2014 in Johannesburg. Geëxposeerd was At the Wall, een fotoserie van betonnen, desolate stadslandschappen met hier en daar een kleuraccent en eenzame figuren die als een soort schaduw door het frame bewogen. Eerlijk toegegeven vond ik het met mijn amateursogen vooral aangename fotografiekunst – iets wat ik graag aan de muur zou hangen. Dat het een diep persoonlijk project betrof, waarmee de fotograaf een innerlijke monoloog over haar identiteit aanging, werd mij pas veel later duidelijk.

Vier jaar later verscheen ze opeens weer op m’n radar, ditmaal als onderdeel van de expositie Recent Histories, die afgelopen weekend in Huis Marseille opende. In de expositie is het recente werk van jonge Afrikaanse fotografen gecombineerd met het werk van Afrikaanse fotografen van verschillende generaties uit eigen collectie: zo is er onder andere werk van prominente Zuid-Afrikaanse fotografen als Pieter Hugo, Zanele Muholi en David Goldblatt te zien. Mame-Diarra behoort tot de jonge fotografen. Haar werk hangt verspreid over maar liefst drie monumentale zalen. Je zou het bijna een soort overzichtsexpositie kunnen noemen. Niet alleen is er haar trilogie van stadsgezichten Sahel Gris (2013), At The Wall (2014) en Metropolis (2014) te zien, ook haar recentere installatie- en videowerken hebben een eigen zaal. “Ik verdien ook zoveel ruimtes,” lacht Mame-Diarra, wanneer ik haar tijdens de voorbereidingen op de opening spreek.

© Mame-Diarra Niang, uit At the Wall, 2014.
© Mame-Diarra Niang, uit At the Wall, 2014. Eigendom Stevenson, Cape Town en Johannesburg.

De fotograaf werd in 1982 geboren in Lyon, maar groeide als kind op in Ivoorkust, Senegal en Frankrijk. Toen haar moeder niet voor haar kon zorgen wegens ziekte, werd ze naar haar grootvader overgebracht in Abidjan, de hoofdstad van Ivoorkust. Daar leed ze aan "infantiele vergetelheid", zoals ze het zelf noemt. Ze vergat haar ouders doordat zij haar de eerste jaren niet konden opzoeken. Toen Mame-Diarra hen voor het eerst weer zag, was de eerste gedachte die door haar heen schoot: ik weet niet meer waar ik vandaan kom.

Die verwarring drukte later een grote stempel op haar werk: in zowel haar foto’s en installaties houdt Mame-Diarra zich voornamelijk bezig met wat ze "territories of plasticity" noemt. Mame-Diarra: “Je relatie tot een gebied wordt vooral bepaald door je herinneringen eraan. Ik beschouw de wereld dan ook als een eindeloze metamorfose van mijzelf. Een landschap is voor mij als een soort tweede lichaam."

1544612882516-MN_WaltherCollection_Niang_Mame_DetailDuMur_AtTheWall
© Mame-Diarra Niang, uit At the Wall, 2014. Eigendom Stevenson, Cape Town en Johannesburg.

Ze vertelt dat de landschappen in haar foto’s dan ook geen Johannesburg of Dakar representeren. “Het zijn mijn ‘territories’, mijn zelfportretten. Net als bij echte grondgebieden worden in mijn versie van territories constant grenzen geherdefinieerd, verlegd of geclaimd. We zijn allemaal collages en bestaan uit lagen, net als mijn kunst. In mijn landschappen vind ik mijn eigen geschiedenis, mijn eigen verhaal terug. Jij zult er waarschijnlijk iets heel anders in zien.”

Hoewel haar video-installaties voortborduren op dezelfde thematiek, verschijnt zij ditmaal zelf in het kader. Ze filmde zichzelf naakt in allerlei landen die ze bezocht. "Ik voelde aanvankelijk altijd een zekere afstand tot mijn werk. Het voelde alsof de landschappen naar mij keken. Die blik wilde ik omkeren." De video's van het door de lucht drijvende lichaam, gehuld in sluiers, roepen dan ook een zeker gevoel van bevrijding van langdurige opsluiting op. "De muren zijn weggevallen."

Metropolis, Mame-Diarra Niang
© Mame-Diarra Niang, uit Metropolis, 2014. Eigendom Stevenson, Cape Town en Johannesburg.

Als ik haar vraag hoe haar verhaal – haar geschiedenis – eruitziet, noemt ze het conflict van een kind van Frans-Senegalees-Ivoriaanse afkomst zijn, dat opgroeide tussen Europa en Afrika en zowel “het slachtoffer als de dader” in zich verenigd had. “Mijn hele leven val ik er al beetje tussenin,” voegt ze eraan toe. “Dit betekent ook dat ik niet per se de ervaring van zwarte mensen deel, of Afrikanen.” Mame-Diarra noemt zich daardoor ook niet snel een ‘Afrikaanse’ kunstenaar, hoewel ze wel vaak in groepstentoonstellingen met Afrikaanse makers hangt.

“In de meeste gevallen weiger ik, wanneer ik gevraagd word onderdeel te zijn van dergelijke exposities. Dit is ongeveer de enige waar ik ‘ja’ tegen heb gezegd. Het is namelijk niet mijn intentie om het Afrikaanse continent vast te willen leggen, of om politiek werk te maken. De insteek van deze expositie daarentegen is goed: juist door ook witte iconen als Goldblatt te vragen, nodigt de expositie tot allerlei gesprekken uit, iets waar ik me erg op verheug,” zegt ze. “Dit noem ik ook expliciet in mijn begeleidende statement van de tentoonstelling: dat ik me wil bevrijden van opgelegde kaders en dat andere makers die vrijheid ook mogen voelen.”

Metropolis, Mame-Diarra Niang
© Mame-Diarra Niang, uit Metropolis, 2014. Eigendom Stevenson, Cape Town en Johannesburg.

‘Recent Histories: Contemporary African Photography and Video Art from The Walther Collection’ is nog tot en met 3 maart te bezichtigen in Huis Marseille, in Amsterdam. Kijk hier voor meer informatie.