fotografie, kunst en bezieling tijdens opera forward festival x foam

Volgens Foamcurator Zippora Elders is het nooit te laat om van kunst te leren houden – “koffie moet je ook leren drinken”.

|
mrt. 17 2016, 12:20pm

z.t., uit serie KAZAN, 2009-11, Mayumi Hosokura

Afgelopen dinsdag ging het Opera Forward Festival van start, om de vijftigste verjaardag van de Nationale Opera te vieren. Tijdens dit tiendaagse culturele festival zal een jonge generatie kunstenaars opera in een nieuw daglicht zetten. Er wordt toonaangevend nieuw werk gepresenteerd en er wordt gesproken over de rol van de kunsten, nu en in de toekomst.

Om de rol van de kunsten vanuit verschillende perspectieven te belichten, is de opera samenwerkingen aangegaan met Amsterdamse culturele instellingen. Zo zal aanstaande vrijdagavond worden gehost door fotografiemuseum Foam. Onder het thema 'Beeld en Bezieling' zal Foamcurator Zippora Elders in gesprek gaan met kunstenaars, schrijvers en denkers. Daarnaast presenteert Foam een tentoonstelling met werken uit eigen collectie tijdens het Opera Forward Festival. 

Bezieling komt tot uiting in alle aspecten van het Foamprogramma. Zo zal Abel Minnée een muzikaal 'bezield' intermezzo verzorgen tijdens de lezing aanstaande vrijdag. Zippora Elders vertelt hoe bezieling ook binnen de tentoonstelling in verschillende lagen aan bod komt. "Allereerst is er dat magische proces van de fotografie: met mechanische en chemische middelen leggen we een gebeurtenis vast op papier," legt Elders uit, "vervolgens zijn er de voorstellingen die gerelateerd zijn aan het thema bezieling, zoals de oude, vergankelijke vrouwenhanden door Daniëlle van Ark en de vrouw in verontrustende extase door Lieko Shiga. En dan is er nog het sublieme beeld, zoals het roze, poëtische landschap van Richard Mosse, waar een grote tragedie achter blijkt te schuilen.

We spraken met Zippora Elders om meer te weten te komen over het Opera Forward Festival, bezieling in de kunst en haar werk als curator. 

Everything fell into the right hands, 2009-11, Daniëlle van Ark

Wat is de bijdrage van Foam aan het Opera Forward Festival?
We laten een tentoonstelling zien met werken uit onze collectie, rondom het thema 'Beeld en Bezieling'. Bezieling is het overkoepelende thema van het Opera Forward Festival, waar hun samenwerkingspartners op reflecteren. Tijdens het festival komt het allemaal samen, tijdens de opbouw voelde je de buzz al in het Muziektheater. Het is zo'n enorme organisatie, heel bijzonder om daar even tussen te mogen werken.

Opera is erg beweeglijk en afhankelijk van de acteurs, terwijl fotografie stilstaand en relatief mechanisch is. Hoe verhouden opera en fotografie zich tot elkaar?
Fotografie is een projectie, maar niet alleen van het beeld waar de camera ooit op gericht stond. Het is ook een projectie die van onszelf komt, van alle beelden die we ooit zagen en die we ooit zullen zien - en niet alleen van beeld, ook van geluid, geur en meer. Zo beweegt fotografie toch een beetje, door de tijd en door onze zintuigen. We zijn dan zelf de acteurs die het verhaal beïnvloeden. Fotografie is ook een technische uitvinding, en zoals zoveel technische uitvindingen verandert dat ons dagelijkse leven en hoe we ons tot de wereld om ons heen verhouden. In de 19de eeuw zie je bijvoorbeeld dat schilders zich op banale onderwerpen gaan richten, anders met voor-, achtergrond en focus omgaan, ongewone kaders kiezen en hun voorstellingen meer op snapshots laten lijken. Dat is die nieuwe fotografische blik. Van opera weet ik minder dan van beeldende kunst, maar als ik die decors zie, de uitlichting, de posities van de zangers: als je daar een frame omheen zet, heb je een heel spannende foto

Platon, 2012, Richard Mosse, eigendom van artiest en Jack Shaiman Gallery, New York

Zie je bij fotografie eenzelfde soort bezieling als bij opera?
Ik denk dat die beelden het platte, stilstaande vlak overstijgen, en herinneringen en emoties aanspreken. Ze vertellen verhalen: de verhalen van de fotografen en de verhalen die we er zelf bij bedenken. Opera doet dat natuurlijk ook en is misschien juist directer en objectiever, omdat die verhalen vaak duidelijker afgebakend en meeslepender zijn. Maar uiteindelijk 'projecteren' we allemaal. Dat is juist de spanning die kunst opzoekt, en fotografie is daarbij wellicht een mooie metafoor.

Welke thema's zullen er vrijdagavond nog meer aan bod komen?
We gaan met de fotografen Daniëlle van Ark, Paul Bogaers en Sanne Peper in gesprek over hun werk. Filosoof Maarten Steenhagen geeft een inspirerend wetenschappelijk perspectief en zal ingaan op het fenomeen waarneming. Abel Minnée zal een muzikaal intermezzo verzorgen rond het thema, want hij is naast fotograaf ook een fantastische muziekkenner en fervent verzamelaar van platen. En we beginnen de show met een monoloog door Bo Tarenskeen, toneelspeler, schrijver en regisseur met een achtergrond in opera, die vanuit zijn discipline op Beeld en Bezieling zal ingaan. Het zijn stuk voor stuk hele leuke, getalenteerde mensen, enorm bezield met de liefde voor hun vak. Ik heb er zin in - ook in het biertje achteraf.

Henderson, Lousiana, 2011, Sanne Peper

Hoe kan opera toegankelijker worden gemaakt voor een jonger en breder publiek?
Ik moet altijd een beetje lachen om die behoefte aan jong en divers, en vraag me dan af hoelang ik mezelf daar nog onder kan scharen. De zaadjes voor mijn huidige werkzaamheden zijn geplant op school. Als je je als kind en tiener ergens welkom voelt dan is de drempel later minder hoog. Thuis was er wel al veel liefde voor muziek, dans en schilderijen, maar niet op het kennisniveau dat mijn vriendjes en vriendinnetjes op het Gymnasium van hun ouders meekregen. Ik zat niet op hockey en vioolles, ik had geen vader die me meenam naar Lou Reed in het Concertgebouw, en ook geen buurvrouw die een 'impressionistisch' portret van me schilderde voor op m'n kamer, zeg maar. Bezoekjes aan het regionale museum, het jeugdtheater om de hoek, zeefdrukken in het wijkcentrum: dáár begint het. Op mijn elfde gaf een bibliotheekmedewerker me In de ban van de Ring, op mijn veertiende zag ik De Broertjes en de Strijd om de Ring van Frank Groothof, op mijn zeventiende leerde ik over Nietzsche contra Wagner bij Duits en op mijn achttiende werd ik tijdens de UvA-introductieweek eindelijk meegenomen naar 'De Ring' in de Stopera. Zo gaat dat, koffie moet je ook leren drinken.

Hoe zie jij de toekomst van zowel opera als fotografie voor je? En zouden er wellicht verbanden tussen mogelijk zijn?
Nou, die verbanden zijn er al, opera maakt gebruik van allerlei disciplines, dat is het hele ding toch? Beeld domineert ons leven en zal dat in de toekomst waarschijnlijk nog meer gaan doen. Of dat iets goeds is, weet ik niet, maar ook de opera ontkomt er niet aan. Misschien dat die huidige obsessie met 'het moment' een tegengolf zal stimuleren, en dat mensen dan weer behoefte krijgen aan langzame kunstvormen met veel aandacht voor ambacht en virtuositeit, iets waarvoor ze zich in moeten spannen en waar je niet even aan voorbij kunt scrollen.

Tatsuko, 2007, Lieko Shiga

Je hebt kunstgeschiedenis gestudeerd - vanwaar de keuze om te werken als curator in juist een fotografiemuseum?
Dingen lopen zo. Ik heb me tijdens mijn studie gericht op schilderkunst, eerst bijvoorbeeld Vigée Le Brun en Caspar David Friedrich, toen steeds meer klassiek modern. Daar kwam installatie bij, de video's en performances vanaf de jaren zeventig, conceptuele fotografie, en toen weer schilderkunst van de jaren tachtig en negentig. En natuurlijk het eindeloze internet en social media. Daar rommel ik gewoon op door. Weet je wat het is? Uiteindelijk is het allemaal beeld, zit er altijd een element van expressie of gebaar in, moet er altijd iets in een compositie bijeen gebracht worden, is er altijd een bedoelde of onbedoelde referentie naar binnen, buiten en vroeger, en moet de kunstenaar vooral gewoon goed zijn in wat hij of zij doet. Bij Foam verken ik graag het grensvlak met fotografie, wat natuurlijk ook beeldende kunst kan zijn, maar dat ook een technisch medium is waarvan velen nog steeds geloven dat je er objectief de werkelijkheid mee kunt vastleggen.

Wat mogen we de komende tijd zeker niet missen in Foam?
De Japanse fotograaf Daisuke Yokota heeft vandaag de Foam Paul Huf Award gewonnen! Er hangt toevallig een werk van hem in onze tentoonstelling voor het Opera Forward Festival, dus dan heb je meteen een preview. In het najaar maakt mijn collega Kim Knoppers een tentoonstelling met Melanie Bonajo, een sterke en intrigerende kunstenaar die alternatieve modellen voor het kapitalisme onderzoekt. Voor het komende nummer van Foam Magazine schreef ik een hoofdstuk over de natuur en het landschap in relatie tot het digitale, met veel mooie fotografie. En ik werk met Roe Ethridge aan een toffe tentoonstelling die 7 april opent. Daar schrijf ik momenteel een bescheiden publicatie voor, ik ben heel enthousiast over zijn fotografie.

Het Opera Forward Festival duurt nog tot 25 maart. Meer informatie over Opera Forward Festival x Foam vind je hier

z.t., 2005/08, Paul Bogaers

Gebruikte beelden zijn afkomstig van de gastsprekers en de expositie van Foam voor het Opera Forward Festival. 

Credits


Tekst Robin Alper