lorde en de mythe van het vrouwelijke wonderkind

‘Wonderkind’ kan een zware titel zijn om te dragen, vooral in sectoren waar vaak waarde wordt toegekend aan vrouwen op basis van hun leeftijd.

|
nov. 13 2017, 2:41pm

still from lorde's "green light"

Lorde was pas twaalf jaar oud toen ze haar eerste deal met Universal Records sloot. De tiener met de wilde bos krullen trok de aandacht van de studio na een talentenjacht op haar middelbare school. Daar zong ze Warwick Avenue van Duffy. Kort nadat ze een video van haar optreden en een aantal andere covers op YouTube had gezet, werd de Nieuw-Zeelandse beschouwd als het nieuwste wonderkind in de popmuziek.

De term ‘prodigy’ komt van het Latijnse woord prodigium (wat ‘teken’ of ‘voorteken’ betekent) en wordt al sinds de vijftiende eeuw gebruikt om kinderen te omschrijven die buitengewone, leeftijdsoverschrijdende kwaliteiten hebben. Historisch gezien komen wonderkinderen vooral vooral voor in de muziek, met artiesten van Mozart tot Michael Jackson, die hun stempel op de wereld drukten voordat ze de pubertijd bereikten. Maar de term wordt ook gebruikt voor kinderen die uitblinken in wiskunde, scheikunde of schrijven, zoals de journalist Joyce Maynard in de jaren zeventig, die voor haar zestiende al voor tijdschriften als Seventeen schreef, en meer recentelijk Tavi Gevinson, de schrijver die in 2008 op 12-jarige leeftijd het internet charmeerde met haar gekke modestijl en blog The Style Rookie.

De fascinatie van de popcultuur voor jong talent is niets nieuws, maar het fenomeen heeft een boost gekregen door de opkomst van social media. Tegenwoordig is het bijna onmogelijk om door Facebook te scrollen zonder een viral video tegen te komen van een peuter die op de toetsen van een piano slaat of hartstochtelijk een ballade van Whitney Houston zingt. Lorde’s cover van Use Somebody van Kings of Leon uit 2009 is tot nu toe al meer dan een miljoen keer bekeken. Helaas kan een wonderkind zijn ook de nodige lasten met zich meebrengen, en dan vooral in dit internettijdperk, waarin getalenteerde kinderen kunnen worden blootgesteld aan een immens groot publiek, waar voorgangers als Shirley Temple niet mee te maken hadden.

“Als ik een ouder zou zijn, zou ik niet willen dat mijn kind op jonge leeftijd zo publiekelijk wordt geprofileerd als wonderkind, om dezelfde reden waarom ik het etiket niet als goede zaak beschouw,” zegt dr. Ellen Winner, hoogleraar Psychologie aan Boston College en auteur van het boek Gifted Children: Myths and Realities, tegen me in een e-mail. “Dit etiket laat het kind denken dat het een grootheid moet worden. Het legt een impliciete druk op het kind om zich vast te moeten houden aan het gebied waarin ze een wonderkind zijn, zelfs als ze dat niet willen.”

Steve Harveys show, Little Big Shots, die voor het eerst op televisie verscheen in 2016, laat “de meest fantastische kinderen ter wereld” zien, van een zesjarige koordirigent tot een twaalfjarige harpspeler. Dit is het perfecte voorbeeld van hoe onze wonderkindobsessie tot nieuwe hoogtes is gestegen.

In hetzelfde jaar dat Lorde haar eerste platendeal tekende, benoemde Teen Vogue Gevinson tot “de gelukkigste dertienjarige op de planeet.” Ze schreef al over de laatste designercollecties voor magazines als Harper’s Bazaar en stond op de cover van tijdschriften Pop en Love. Niet lang daarna werd er door The New York Times een artikel over haar geschreven en reisde ze het land door met haar eigen boektour. De lieveling van de nieuwe media werd uitgeroepen tot modewonderkind, voordat ze de middelbare school had afgerond.

Toen Royals uitkwam in 2012 werd Lorde al snel een internationale beroemdheid. Op haar zestiende werd de zangeres al uitgenodigd om op te treden bij de Grammy Awards, waar haar debuutalbum Pure Heroine haar vier nominaties bezorgde. In 2014 stond ze samen met haar vriendin Gevinson op de lijst van de ‘25 invloedrijkste tieners’ van Time en poseerde ze op de cover van Billboard voor het artikel Lorde: Evolution of a Prodigy.

Het was duidelijk dat de media een zwak had voor de jonge talenten, maar een “prodigy” zijn heeft zo zijn nadelen. Sommigen beschouwden de jonge vrouwen slechts als bijzonder vanwege hun leeftijd. Lorde was overdonderd door de gedachte dat ze ooit volwassen zou worden en vroeg zich af hoe het publiek haar kunst zou beoordelen als ze eenmaal volwassen was.

“Sinds ik muziek maak wordt er veel gesproken over mijn leeftijd. Ik dacht: wat gebeurt er als ik vijfentwintig ben? Vinden mensen het dan nog wel leuk wat ik aan het doen ben? Is het nog steeds belangrijk als ik niet zo ontzettend jong meer ben?” zei Lorde in een interview met Elle in 2014. “Het is stom. Ik weet dat het flauw is, maar ik kan het niet helpen. Ik kom er wel overheen.”

In industrieën als entertainment en mode, die erom bekendstaan waarde te hechten aan de jeugdigheid van een vrouw, kan het extra moeilijk zijn om op te groeien. Dr. Winner vermoedt dat “een vrouwelijk wonderkind zijn in een traditioneel mannelijk domein kan leiden tot meer plagerij en sociale afkeuring.”

Voordat ze hun middelbare school afrondden, besloten Gevinson en Lorde een stap uit de schijnwerpers te doen om zich te richten op hun persoonlijke levens. Lorde had tijd nodig om volwassen te worden, en Gevinson wilde zich focussen op tiener zijn.

De realiteit is dat niet veel wonderkinderen daadwerkelijk zullen slagen. In tegenstelling tot Lorde en Gevinson raken veel van hen uiteindelijk verveeld met hun vakgebied, en slechts enkelen ontwikkelen zich tot een volwassen “genie,” zegt dr. Winner in The New York Times.

De reden dat de meeste wonderkinderen zullen falen is omdat ze vaak worden bejubeld om iets wat al vaker gedaan is, zoals dat liedje van Whitney Houston zingen. Maar om echt innovatief te zijn in een vakgebied, moeten ze een “rebelse geest en een nieuwe visie” hebben, iets dat de gemiddelde tiener vaak niet bezit.

Gevinson is een van de weinigen die erin geslaagd is om zichzelf opnieuw uit te vinden. De laatste paar jaren hebben we haar gezien in films en stond ze op Broadway, terwijl ze ook nog haar online magazine Rookie draaiende hield. En met Melodrama, het tweede studioalbum van Lorde dat in juni uitkwam, maakte ze duidelijk dat ze eindelijk klaar is om volwassen te worden.

“Het schrijven van Pure Heroine was mijn manier van een ode brengen aan onze tienerglorie, het voor altijd vastleggen, zodat dat onderdeel van me nooit meer verdwijnt. En deze plaat gaat over wat daarna komt,” schreef ze in een lange Facebookpost op de vooravond van haar twintigste verjaardag in november.

We zien nu al een nieuwe golf van getalenteerde kinderen, zoals de dertienjarige zangeres en winnaar van America’s Got Talent Grace Vanderwaal en negenjarige schilder Aelita Andre, die worden beschouwd als nieuwe wonderkinderen. Maar het etiket doet mogelijk meer kwaad dan goed, zelfs als deze jonge talenten het in de toekomst ver schoppen.

Ondanks dat ze eindelijk het nieuwe hoofdstuk in haar leven heeft omarmd, suggereert de nieuwe single Green Light van Lorde dat ze nog niet volledig vrij is van de druk om een wonderkind te zijn. In de pianoballade zingt ze: “The truth is I am a toy that people enjoy until all of the tricks don't work anymore and then they're bored of me.”

Credits


Tekst Erica Euse
Still uit "Green Light" van Lorde via YouTube