de macht van het liefdeslied

Muziek kan ons net zo erg beroeren als een “ik hou van jou”. Sam Wolfson onderzoekt de allesomvattende macht van het liefdeslied, van Amy Winehouse tot Carly Simson en Karen O…

|
nov. 3 2014, 3:15pm

Een mooie Russische vrouw uit de arbeidersklasse drinkt wat in een vervallen kroeg in Camden als ze een jongen ziet. Hij is elitair maar verstopt dit goed achter zijn tatoeages en slechte tanden. Ze zoenen. Ze laat zijn naam in haar nek tatoeëren en een paar maanden later weer onder haar linker borst. Ze maken ruzie als ze dronken zijn. "Als hij iets zegt wat ik niet leuk vind, sla ik hem", zegt ze. Soms zitten ze allebei onder de blauwe plekken, en niet de goede soort. Hij blijkt grof te zijn: hij vecht, is crimineel, gebruikt heroïne… Ze zijn altijd dronken. Als ze niet high kunnen worden, doen ze samen aan zelfmishandeling - om de pijn van het echte leven te verzachten, zegt hij. Haar ouders keuren het af. Ze gaan uit elkaar. Hij gaat naar de gevangenis. Vanwege haar liefdesverdriet begint zij met het schrijven van liedjes, niet jazz zoals ze dat vroeger deed, maar zwarte melodrama: liefdesliedjes. Ze schrijft over hoe ze zich voelt nu ze uit elkaar zijn gegaan - veel drank en depressie. "Over futile odds/ And laughed at by the gods/ And now the final frame/ Love is a losing game...". "Het hele album ging over hem eigenlijk", zegt ze later na het winnen van vele awards. "We gingen onze eigen weg, maar realiseerden ons dat we teveel van elkaar hielden. Het leven is te kort." Ze komen weer bij elkaar. Hij gaat terug naar de gevangenis. En dan op een dag wordt ze dronken en blijft ze drinken en drinken totdat ze doodgaat. Hij wordt uit zijn cel gehaald en geïnformeerd door een beveiliger. Hij wordt terug naar zijn cel gestuurd en onder zelfmoordobservatie gezet.

Het met awards bekroonde album Back To Black van Amy Winehouse was geen album over relaties - het was een relatie. De nummers op het album beschreven een martelende romantiek, maar waar ze gingen over liefdesverdriet van vroeger, waren ze ook hopeloze voorspellingen. In de Back To Black-videoclip rouwt Winehouse bij een grafsteen waarop de tekst "RIP Amy Winehouse's hart" te lezen is. Na haar dood is deze scène eruit gehaald.

Popliedjes zijn een soort code, een perfect middel voor een verborgen boodschap, een manier om iets van de daken te schreeuwen en tegelijkertijd lieve dingetjes te fluisteren.

Er zijn liefdesliedjes die we om 3 uur 's nachts meezingen in de taxi, in een roes van bier en hand in hand met iemand die al snel meer dan een "goede" vriend zal worden. Er zijn liefdesliedjes die we luisteren wanneer we worden gedumpt, met zoetsappige teksten die ons plotseling in tranen doen uitbarsten in een koffietent.

Maar soms leven liefdesliederen hun eigen leven - ze zijn geen documentatie van gevoelens maar een levendig onderdeel van een relatie; ze gaan niet alleen over het uit elkaar gaan, maar zijn de aanleiding van een break-up. Ze kunnen een manier zijn om iemand terug te krijgen, of vertellen iemand iets wat diegene niet wil horen. Ze kunnen een verontschuldiging zijn, een pleidooi of een belofte.

Popliedjes zijn een soort code, een perfect middel voor een verborgen boodschap, een manier om iets van de daken te schreeuwen en tegelijkertijd lieve dingetjes te fluisteren. Bijna alle popliedjes zijn eigenlijk twee liedjes in één: er is dat liedje dat je hoort op de radio in de auto, en dat gaat over algemene dingen - "Let's stay together", "My heart will go on", "Never mind, I'll find someone like you" - en dan is er dat andere liefdesliedje dat gericht is op een doel dat jij niet kent. Obscuur klinkende teksten die alleen betekenis hebben voor twee specifieke mensen: de schrijver en de persoon die het onderwerp van het nummer is.

Neem bijvoorbeeld een van de bekendste liefdesliedjes allertijden: The First Time Ever I Saw Your Face van Roberta Flack. Wat ze zingt klinkt als een beschrijving van de meest alomvattende liefde ter wereld. "I thought the sun rose in your eyes/ And the moon and the stars were the gifts you gave". Maar in de tijd dat het liedje geschreven werd, ongeveer vijftien jaar eerder, was de intentie heel anders. Het werd geschreven door de Britse volkszanger Ewan MacColl, toen hij getrouwd was met zijn tweede vrouw en de moeder van zijn twee kinderen, de danseres Jean Newlove. Op een nacht ging MacColl naar een optreden van de 21-jarige volkszangeres Peggy Seeger, en toen ze elkaar ontmoetten waren ze direct verliefd. Omdat MacColl nog getrouwd was kon hij haar vaak niet zien, en daarom begon hij haar bandjes toe te sturen waarop hij nummers voor haar zong. Een liedje dat hij voor haar schreef begon met "The first time ever I saw your face" - het was niet een pure ode aan schoonheid maar vooral ook een misplaatst verlangen van een vader en man voor een jongere vrouw.

Uiteindelijk scheidde MacColl van Newlove en trouwde hij met Seeger. Hij verdiende behoorlijk wat geld aan het liedje toen het populair werd gemaakt door anderen, maar heeft de covers altijd gehaat. Hij bewaarde ze op een plank in zijn platencollectie in een kamer die hij de "Horrorkamer" noemde. MacColl heeft nooit de ontroerendste versie van allemaal gehoord die Seeger zelf in 1990, maanden na zijn dood, opnam voor een BBC-documentaire over zijn leven. In de bijbehorende clip onthult de camera langzaam een oudere, grijze Seeger, waarin je niet langer de knappe jonge volkszangeres herkent die eerder in beeld werd gebracht. Haar ogen zijn dichtgeknepen en ze zingt "The first time ever I lay with you/ I felt your heart so close to mine/ And I knew our joy would fill the earth/ And last till the end of time, my love". Dit liedje is een van de meest gecoverde nummers ooit - door iedereen van Elvis tot Lauryn Hill en Matt Cardle - maar in dat ene moment, waarin Seeger het zingt, gaat het alleen om het geheim van hun relatie.

Natuurlijk kan dit voor iedereen die niet bekend is met de mysteries van het liefdeslied ook irritant zijn. Geheimen zijn er om te onthullen en zolang er liefdesliedjes bestaan, zijn er ook mensen die ze proberen te ontcijferen - Rap Genius en Songfacts zijn twee veelgebruikte websites met honderden bijdragers die zich toewijden aan het ontcijferen van verwijzingen in liedjes. Een prachtig voorbeeld van zo'n mysterieus nummer is de klassieker You're So Vain uit 1972 van Carly Simon, waarin Carly zingt over iemand die enorm vol van zichzelf is. Mensen proberen al meer dan veertig jaar wanhopig uit te zoeken over wie dit nummer gaat, en meerdere mannen hebben beweerd dat het nummer over hen gaat - precies het punt wat Simon probeerde te maken. In de loop der jaren dwongen wanhopige interviewers Simon tot het onthullen van letters van de naam over wie het gaat (A, E en R zijn tot nu toe genoemd), en spelen velen het nummer achterstevoren af in de hoop nieuwe aanwijzingen te vinden. Warren Beatty, Mick Jagger, James Taylor, David Bowie, Cat Stevens en David Geffen zijn allemaal genoemd als onderwerp van het nummer. Uiteindelijk stemde Simon in augustus 2003 toe om de naam te onthullen aan de hoogste bieder met als voorwaarde dat diegene dit niet aan anderen zouden vertellen. Een man genaamd Dick Ebersol, de toenmalige directeur van NBC Sport, won de veiling met een bod van 50.000 dollar. Simon zong het nummer privé voor hem en fluisterde op het einde de naam in zijn oor.

Het zijn niet alleen tekstschrijvers die nieuwe betekenissen aan oude liefdesliedjes geven - we doen het allemaal. Muziek speelt een oncomfortabele, intieme rol in onze relaties, en er is geen andere kunstvorm die we op die manier toelaten in ons leven. De meeste stelletjes hebben een liedje - dat ene liedje dat hen bij elkaar houdt, dat liedje dat het eerste liedje wordt op de bruiloft, "ons liedje". We seksen op muziek - die ritmes worden onze ritmes.

Zoals voor de meeste dingen in het leven geldt, kan Bobby Valentino het het beste zeggen: "Vaak weten mannen niet echt hoe ze tegen hun vrouw "ik hou van je" of andere lieve dingen moeten zeggen", zei hij ooit in een interview met DJ Booth. "Ik maak muziek vanuit een mannelijk perspectief, dus als je niet weet hoe je deze dingen tegen je geliefde moet zeggen zet je een Bobby V-cd op en simsalabim, vertel je je lief wat je tegen haar wilt zeggen terwijl je zelf niets hoeft te zeggen."

De associaties die we bij een nummer hebben verdwijnen nooit. Maar wat als je dat wel wil? Wanneer een liedje je doet denken aan een geliefde en je het niet meer kunt horen, maar het dan keer op keer toch moet aanhoren?

Een vriend van me deed zijn vriendin een aanzoek terwijl ze naar Brian Wilson aan het kijken waren op Glastonbury. Het was een vies jaar en het regende al het hele weekend. Maar zodra Wilson opkwam klaarde de hemel op en brak de zon door. Mijn vriend zei dat hij gewoon wist dat hij het op dit moment moest doen, en geeft maar deels het weekend van heftig drugsgebruik de schuld.

Een vriendin vertelde me ooit dat zij was gedumpt met een sms. De jongen schreef: "Ik wil je geen pijn doen, maar ik moet ademhalen. Hoe zeg ik dat ik verder moet gaan? Je weet dat we verschillende kanten opgaan. Ik heb het idee dat ik te dicht bij houden van jou ben." Het klonk heel poëtisch totdat ze erachter kwam dat het de tekst was van het liedje Too Closevan Alex Clare.

Op deze momenten geven we liefdesliedjes hun eigen geheime betekenis - net als de mensen die ze schreven, schrijven we het persoonlijke toe aan het algemene, en als we dat hebben gedaan kunnen deze liedjes ons laten lachen of huilen. De associaties die we bij een nummer hebben verdwijnen nooit. Maar wat als je dat wel wil? Wanneer een liedje je doet denken aan een geliefde en je het niet meer kunt horen, maar het dan keer op keer toch moet aanhoren?

Het tofste meisje van New York huilt in haar appartement. Ze wil niet dat haar vriend weggaat. Hij is ook tof - hij heeft wild baardhaar en speelt in een band die weer op tour gaat. Ze weet hoe dat is - fans, meisjes, iedereen die zegt dat ze van hem houden. Ze kan er niet tegen en kan het niet aan dat hij gaat. Ze kan alleen maar zeggen "ga niet weg". Zij heet Karan, hij heet Angus. Ze zit in een luidruchtige punkband. Ze doen niet aan liefdesliedjes, maar ze schrijft er toch één. Ze smeekt hem, "wait, they don't love you like I love you / Wait, they don't love you like I love you."Ze noemt het nummer Maps en mensen vragen zich af waarom. Gaat het over afstand, iemand volgen met je vinger op de globe terwijl je ze echt wilt aanraken? Maar hij begrijpt het, ze vertelt het hem. Het is een boodschap: Maps - My Angus Please Stay. Het nummer wordt een single en ze moet een videoclip maken. Ze nodigt Angus uit op de set, maar hij is te laat. Een uur gaat voorbij, dan twee, dan drie. "Ik dacht dat hij überhaupt niet zou komen en dit was het nummer dat ik voor hem schreef. Hij kwam uiteindelijk opdagen en ik werd erg emotioneel", zegt ze later in een interview met NME. Ze was de hele dag op de set en luisterde naar haar eigen gepijnigde stem. Keer op keer.

Als je nu de videoclip kijkt kan je zien dat ze zich amper groothoudt. Al vanaf het begin zijn haar ogen glazig en ontwijken ze de camera, een plas van tranen vormt zich. In het laatste couplet kan ze zich niet meer inhouden. Ze kijkt naar beneden en tranen rollen stilletjes over haar wangen. In dat korte moment wordt het persoonlijke pleidooi van het liedje een pleidooi van het publiek - haar emoties zijn bekend en het geheim is onthuld.

Credits


Tekst Sam Wolfson