Greta Thunberg door Harley Weir

hoe greta thunberg het negatieve beeld van autisme in de media verbrijzelt

"Het is inspirerend om te zien hoe zij er vol zelfvertrouwen over praat. Het helpt me om zelf ook trots op mijn autisme te zijn.”

door Jack Howes
|
16 mei 2019, 9:51am

Greta Thunberg door Harley Weir

“16-jarige klimaatactivist met Asperger,” staat er in de Twitterbio van Greta Thunberg. Het is inmiddels algemeen bekend dat de Zweedse tiener een klimaatactivist is. Ze staat bekend als dapper, moedig en krachtig. Ze heeft het afgelopen jaar meer gedaan om het bewustzijn over klimaatverandering te vergroten dan miljoenen volwassen in tientallen jaren hebben bereikt. Minder bekend is dat ze het syndroom van Asperger heeft, een vorm van autisme.

Autisme kun je herkennen aan bepaalde verschillen in sociale interactie, communicatie en gedrag. Ook worstelen mensen met de stoornis ermee dat hun zintuigen snel overprikkeld raken. Sinds autisme een officiële stoornis is, wordt het geassocieerd met zogenaamd ongewenste persoonlijkheidskenmerken: onhandigheid, gekte, antisociaal gedrag. Al generaties lang worden autistische mensen in klaslokalen, speeltuinen, parken, kantoren en andere plekken verbaal en fysiek gepest en gezien als verschoppelingen en freaks.

“De waarheid is dat autisme zeker een uitdaging is, maar het ook veel voordelen met zich kan meebrengen.”

Greta is een held, iemand die openlijk en trots over haar autisme praat. Dat is enorm inspirerend voor een nieuwe generatie autistische mensen. Ze zegt zelf dat haar autistische eigenschappen haar helpen om dingen anders te zien, dat ze niet zo gemakkelijk om de tuin wordt geleid met leugens. Die positiviteit is haast ongehoord binnen een gemeenschap van mensen die elke dag gedwongen worden om een masker op te zetten. De meeste autistische mensen proberen zich namelijk aan te passen en het gedrag van niet-autistische mensen te kopiëren, omdat ze bij de samenleving willen horen.

Quincy Hansen is een 17-jarige autistische blogger uit Denver in de Amerikaanse staat Colorado. Praten over de positieve eigenschappen van autisme is voor hem en anderen cruciaal. “Het is ongelooflijk belangrijk dat Greta de nadruk legt op de positieve aspecten van autisme,” zegt hij. “Op dit moment lijkt het gemeenschappelijke beeld over autisme volledig negatief te zijn.”

“Mensen praten alleen over onze tekorten,” vervolgt hij. “Ze praten alleen over de kosten en nooit over de positieve dingen die we kunnen betekenen voor de samenleving. Autisme is zeker een uitdaging, maar het kan ook voordelen met zich meebrengen. Ik geloof oprecht dat Greta het beeld over autisme in een veel positiever daglicht zet, en dat ze mensen helpt in te zien dat autisme niet een inherent slecht iets is om te hebben.”

De 22-jarige Issy Jackson uit Londen is het daarmee eens. “Ik vind haar erg inspirerend. De schaamte die erbij hoort als je autistisch bent, kan ervoor zorgen dat je in jezelf klein maakt. Dat je jezelf gaat verstoppen in de hoop dat niemand merkt dat je autistisch bent. Het is inspirerend om te zien hoe zij vol zelfvertrouwen over autisme praat en het beeld van mensen verandert. Het helpt me om zelf ook transparant over en trots op mijn autisme te zijn.”

Wat Greta’s succes des te opmerkelijker maakt is het feit dat ze een autistische vrouw is. Op dit moment is slechts een op de vier autistische mensen een vrouw. Sinds autisme als zodanig wordt benoemd, is het een aandoening geweest waarvan de diagnose-criteria door mannelijke artsen zijn bepaald en op jonge mannen zijn getest. Vrouwen waren bijzaak. Greta is een minderheid binnen een minderheid.

Siena Castellon is 16, autistisch en zet zich in tegen pesten. Ze is ook de oprichter van Quantum Leap Mentoring, een organisatie die kinderen met autisme en/of andere leerstoornissen ondersteunt en begeleidt. Ze is geïnspireerd door Greta. “We zijn allebei autistische tienermeisjes, dus we delen een zusterschap en een universele ervaring.”

Greta’s moeder heeft eens gezegd dat haar dochter gepest wordt en geen vrienden heeft – wat veel voorkomt bij autistische tienermeisjes. “We worden vaak door onze klasgenootjes afgewezen en gepest omdat we anders zijn,” zegt Siena. “Mijn ervaringen motiveerden me om me in te zetten tegen pesten en voor neurodiversiteit. In sommige opzichten heb ik het idee dat Greta en ik een vergelijkbare weg hebben afgelegd.”

Issy denkt daar ook zo over. “Er is weinig bekend over autistische vrouwen. Het is moeilijk om daarmee om te gaan, omdat ik daardoor niet weet of de dingen die ik denk dat ik ervaar eigenlijk werkelijkheid zijn. Ik twijfel eindeloos over mezelf. Als je geen rolmodellen hebt, hoe moet je die dingen dan weten? Omdat iemand als Greta zich nu inzet voor een van de belangrijkste kwesties van onze tijd, kunnen ik en andere vrouwen ergens tegenop kijken. Het laat ons zien dat onze ervaringen echt zijn, dat we bestaan en het allerbelangrijkst: dat we ergens toe in staat in.”

Er is ook kritiek op de jonge, autistische vrouw die zich durft uit te spreken tegen de status quo. De Britse journalist Toby Young is het niet met Greta eens, omdat ze zegt dat overheden ‘niets’ doen om klimaatverandering aan te pakken – ondanks het feit dat de Britse premier Theresa May weigert om Greta te ontmoeten en ze scholieren bekritiseerde die meededen met Greta’s klimaatmars en daardoor een dagje school misten. Brendan O’Neill, hoofdredacteur van internetmagazine Spiked (dat wordt gefinancierd door rechtse miljardairs en klimaatverandering-ontkenners Charles en David Koch), heeft zich uitgesproken over Greta’s “monotone stem”, vindt dat ze “eruitziet en klinkt als iemand uit een sekte” en beschreef haar als “ijzingwekkend”.

Wat echt ijzingwekkend is, is het validisme van deze uitspraken. Zulke opmerkingen laten volgens Siena zien dat “onze samenleving nog steeds erg intolerant is tegenover mensen die anders zijn.” De levensverwachting van autistische mensen is zestien jaar korter dan die van niet-autistische mensen. Ze zijn vaker werkloos, psychisch ziek en sociaal geïsoleerd. Er is gedurende hun hele leven een chronisch gebrek aan ondersteuning en voorzieningen voor autistische mensen.

Dit alles maakt Greta nog heldhaftiger. Ze heeft geleden onder psychische problemen – net als tachtig procent van de autistische mensen op een bepaald moment in hun leven. Haar dwangstoornis, selectief mutisme en aanvallen van angst en depressie hebben ervoor gezorgd dat ze lange periodes niet naar school kon en tien kilo afviel. Maar ze zegt ook dat ze zonder haar autisme nooit haar klimaatmars had georganiseerd en nooit had bereikt wat ze nu heeft bereikt.

Greta kan, met haar woorden en daden, niet alleen politici en anderen dwingen om actie te ondernemen tegen klimaatverandering, maar ook het bewustzijn verhogen en de levens van autistische mensen van over de hele wereld verbeteren.

Rebekah Gillian is een 20-jarige blogger die de zichtbaarheid van Greta ook op prijs stelt. “Ik vind het geweldig dat er iemand is die kan vertegenwoordigen hoe gevarieerd autistische mensen zijn en mensen laat beseffen dat we zowel sterke als zwakke punten hebben. Dat we gelukkige levens kunnen leiden als we op de juiste manier worden ondersteund. Ik zie nu al dat Greta zoveel stereotyperingen verbrijzelt. Ik hoop dat ze mensen zal laten inzien dat autistische mensen bekwaam en intelligent zijn.”

Greta, dit is mijn boodschap voor jou, van de ene autistische persoon naar de andere: nolite te bastardes carborundorum – laat de klootzakken je niet kleinkrijgen.