dit jaar leek ‘feminisme’ bij het takenpakket van vrouwelijke popsterren te horen

We blikken terug op het jaar 2017 – drie jaar nadat Beyoncé het woord 'feminist' publiekelijk claimde en de status quo voorgoed veranderde.

|
21 december 2017, 10:49am

Beeld via YouTube

Van een stempel waar je als vrouwelijk popartiest liever niet mee geassocieerd werd is feminisme de afgelopen jaren uitgegroeid tot een veelgebruikt statement – sterker nog, ‘openlijk feminist zijn’ lijkt tegenwoordig bij het takenpakket van vrouwelijke popmuzikanten te horen. Feminisme was al langere tijd een onderwerp dat steeds vaker onder de aandacht werd gebracht in de media, maar het echte kantelmoment vond drie jaar geleden plaats, toen Beyoncé op het podium van de VMA’s voor de levensgroot geprojecteerde letters ‘FEMINISM’ verscheen – een iconisch optreden dat de relatie tussen de popmuziekwereld en feminisme compleet veranderde. Steeds meer artiesten van Beyonce’s kaliber volgden haar voorbeeld. Noem je jezelf als vrouwelijk artiest geen feminist, dan word je dat niet in dank afgenomen (het overkwam Taylor Swift, toen ze in 2012 zei geen feminist te zijn waarna er een kleine mediarel uitbrak).

Wat het precies betekent om publiekelijk feminist te zijn, daar zijn nogal wat verschillende invullingen aan te geven. Maar slimme marketingzet of niet, feit is dat deze popartiesten in de huidige celebrity-cultuur een enorm bereik hebben en dat nu aanwenden om feministische boodschappen te verkondigen. Toch worden er al snel vraagtekens gezet bij de oprechtheid ervan. Zo laaide dit jaar laaide opnieuw de discussie op toen het veelbesproken boek Why I’m Not a Feminist: A Feminist Manifesto van Jessica Crispin uitkwam, waarin Crispin ‘lifestyle feminisme’ een lege mainstream beweging noemt die per definitie geen verandering in gang zet. Is de massale adoptie van feminisme door de popwereld een ontwikkeling waar we vooral sceptisch tegenover moeten staan?

Beeld via YouTube

Ook dit jaar werd het ene na het andere popalbum uitgebracht door vrouwen die zich openlijk hebben uitgesproken als feminist en die albums vulden met hun ongezouten meningen. Pink (die eerder in een clip als feministisch icoon Rosie The Riveter verscheen) bracht een nieuw album uit en ook uitgesproken feministen Lorde en Demi Lovato lanceerden nieuw werk. Taylor Swift won de publieke rechtszaak tegen de radiohost die haar in 2013 betastte – de schadevergoeding van één miljoen doneerde ze aan goede doelen die zich inzetten tegen seksueel geweld. Nelly Furtado kwam met nieuw album The Ride en riep vrouwen in interviews op te beseffen dat “we nog lang niet klaar zijn en vooral door moeten gaan met eisen dat onze stemmen gehoord worden.” Ariana Grande diste interviewers meerdere malen om hun seksistische vragen en liep samen met andere popartiesten, waaronder Kesha, Rihanna, Katy Perry, Demi Lovato en Miley Cyrus mee in de Women’s Marches – acties waarmee ze een krachtige boodschap uitzonden naar hun fans. En misschien de meest indrukwekkende release, gezien de heftige periode die eraan vooraf ging, kwam van Kesha, die na de slepende rechtszaak tegen haar voormalig platenbaas Dr. Luke (die ze beschuldigde van misbruik) een nieuw album uitbracht.

Deze gebeurtenissen lijken inmiddels misschien ‘gewoon’, maar jaren geleden was het ondenkbaar dat popartiesten zich zo massaal over feminisme uitspraken. Zo legt Annelot Prins, promoverend onderzoeker op het gebied van celebrity-feminisme (ze publiceerde eerder case studies over Beyonce en Miley Cyrus) ons uit: “De invloed van popmuziek moeten we niet onderschatten. Ik ben op dit onderwerp in mijn carrière gekomen omdat Beyonce zichzelf in 2013 feminist ging noemen – dat moment veranderde mijn eigen perceptie op feminisme en de popwereld rigoureus. Eerder was feminisme iets dat gemeden werd. De Spice Girls en Madonna werden misschien wel als feministische iconen beschouwd, maar Madonna noemde zich bewust een humanist en de Spice Girls hadden het alleen over girl power. Dat moment dat Beyoncé het woord claimde heeft heel veel in beweging gebracht.”


Maar op welke manier was het feminisme onder popiconen in 2017 zo anders ten opzichte van vorige jaren? Annelot: “Dit jaar is het debat eindelijk op grote schaal verdergegaan dan celebrities en commercie. Vrouwen zijn echt boos geworden en hebben zich publiekelijk laten horen, ze zijn de straat op gegaan – zie de #metoo-beweging en de vele Women’s Marches. Dit kon gebeuren omdat er een onderliggende beweging gaande is die feminisme toegankelijk heeft gemaakt. Vrouwelijke popmuzikanten hebben daaraan bijgedragen. Er gebeuren nu dingen die vijf jaar geleden nog ondenkbaar waren. Om systemen daadwerkelijk te kunnen veranderen heb je een hele grote groep mensen die zich ergens kwaad over maakt, elkaar vindt in die verontwaardiging en zich vervolgens wil inzetten om het te veranderen. Wat we de afgelopen vier jaar hebben gezien is dat daar ruimte voor is gecreëerd, onder andere door popartiesten.”


We kunnen ons daarnaast afvragen of we vrouwelijke feministische artiesten wel onder een vergrootglas moeten leggen. Annelot: “Er heerst op dit moment een constante spanning tussen ‘selling out’ en ‘buying in’, maar er is geen wetboek of regels over wat wel feminisme is en wat niet. Wat feminisme voor jou betekent bepaal je zelf. Maar als Beyoncé of Miley Cyrus je enige feministische voorbeelden zijn, dan is dat niet voldoende. Er is behoefte aan verschillende rolmodellen.” De grote vrouwelijke popartiesten lijken enorm op elkaar; schaarse kleding en sexy danspasjes voeren de boventoon, maar als we kijken naar hun functie als rolmodellen voor andere vrouwen is een grotere variatie aan vrouwbeelden beter. Alleen ‘sexy doen’ lijkt nog steeds het beste lijkt te verkopen, en dat is problematisch. Daar mogen en moeten we als publiek kritisch op zijn.

Beeld via i-D Australië

Misschien is het constructiever om niet naar individuele acties te kijken, maar naar het grotere geheel. Annelot: “Ik denk dat de grote en enige waarde van celebrity-feminisme gaat zijn dat het publiek gestimuleerd wordt om meningen te vormen over genderongelijkheid. De complete feministische discussie is toegankelijker gemaakt. Er hebben meer stemmen toegang tot de discussie en verschillende soorten stemmen hebben elkaar eindelijk gevonden. Los van alle kritiek over het gedrag van artiesten hebben ze wel een ingang gecreëerd om deze discussie nieuw leven in te blazen. Om echt dingen te veranderen heb je grotere groepen nodig. Daar zit meteen de grootste kracht van celebrity-feminisme: het bereik om een beweging te starten. Vanuit die beweging kan samenhangend en gericht activisme ontstaan. Zoals gebeurde toen de fans van Kesha de straat op gingen en protesteerden tijdens haar rechtszaak tegen Dr. Luke. Dat artiesten de kracht hebben om een groep te mobiliseren is heel waardevol.”

Over welke vorm celebrity-feminisme zou moeten aannemen om op de lange termijn impact te hebben valt nog steeds te twisten, maar dat populaire artiesten ook dit jaar hun platform gebruikten en via die weg deuren openden voor een bredere discussie kunnen we alleen maar heel hard toejuichen. Het stemt ons hoopvol voor 2018.