dit is de choreograaf achter gaspar noé’s nieuwste film

We spraken Nina McNeely vlak voor de Nederlandse première over vogueing, dansen op lsd en het hypnotiserende delirium dat 'Climax' heet.

door Robin Alper
|
30 januari 2019, 12:07pm

“Als je niet kon dansen, wat zou je dan doen? Gebruik je drugs? En wat is je grootste nachtmerrie?” wordt er aan de personages gevraagd, voor ze losbarsten in een dansspektakel van vijf volle minuten. Even vraag je je af of je naar een documentaire kijkt, maar al snel genoeg daalt het besef in dat dit er in deze film niet toe doet.

Climax, de nieuwe muzikale thriller van regisseur Gaspar Noé, vertelt het verhaal van een groep dansers die feest vieren op hun laatste repetitiedag. Wat ze niet weten, is dat er lsd in de sangria is gestopt. Onder invloed van het psychedelicum slaat de sfeer snel om in een hallucinante nachtmerrie.

Climax balanceert op de rand van de realiteit, waar de waanbeelden van 21 individuen samensmelten tot één grote chaos. Dat de film desondanks als een vloeiend geheel voelt, wordt nog verbazingwekkender wanneer je hoort dat het grootste deel van de dansers helemaal geen dans- of acteeropleiding heeft gevolgd. De dialogen zijn zelfs geïmproviseerd. Het enige wat in Climax in de buurt komt van een script, zijn de choreografieën van Nina McNeely. Niet de taal, maar de bewegingen van de dansers staan namelijk centraal. “Die liefde voor expressie en het lichaam zie je in alle films van Gaspar terug,” legt Nina uit, wanneer we haar in Rotterdam ontmoeten voor haar eerste featurefilmproject in première gaat. In de creatieve hectiek van het IFFR spreken we de choreograaf uit LA over voguen met Noé, zombiedrugs en het vinden van orde in chaos.

Hoe ben je begonnen met dansen?
Toen ik iets van drie jaar was, besloot m’n moeder me op balletles te doen. Sindsdien ben ik er nooit meer mee gestopt. Als tiener was het jarenlang mijn droom om een ballerina te worden, tot ik besefte dat ik waarschijnlijk niet langer zou worden [lacht]. Eigenlijk ben ik nu wel blij dat ik niet groeide, want zo begon ik beter mijn best te doen om goed te worden in andere stijlen. Dat gaf me de kans om me meer te uiten en wat regels te breken. Als balletdanseres was dat me niet gelukt.

1548769726358-climax_02
Still uit Climax

Wat vond je moeder daarvan?
M’n ouders vonden het helemaal prima. Ik denk dat ze zich stiekem zelfs een beetje zorgen maakten om het feit dat ik ballet zo leuk vond, omdat het leven als balletdanser verre van makkelijk is. Het verpest je hele lichaam. Gelukkig vond ik dus andere stijlen die beter bij me pasten.

In Climax worden veel verschillende stijlen – en vooral veel verschillende persoonlijkheden – bijeengebracht in de choreografie. Hoe was het om al die uitgesproken dansers samen te voegen tot een geheel?
Het was… interessant. Toen we aan de film begonnen, probeerde ik dansers van over de hele wereld te casten. We kwamen er echter al snel achter dat we niet het budget hadden om dansers vanuit alle uithoeken over te laten vliegen, dus besloten we alleen in Europa op zoek te gaan. Dat werkte ook niet, dus beperkten we het tot Frankrijk, op een paar buitenlandse dansers na. Het interessantste was dat het grootste deel van de dansers nooit een opleiding had gevolgd. Aan het begin probeerde ik een gesynchroniseerde choreografie te maken met de hele groep. Dat liep uit in de grootste chaos die ik ooit heb gezien. Zelfs de simpelste dingen bleken onmogelijk. Als ik ze vroeg om rustig op en neer te springen, waren er een paar jongens die overal in het rond vlogen en gooiden de voguers hun haar vol drama achterover. Dat zag er niet uit. ‘Laten we anders gewoon beginnen met lopen,’ zei ik op een gegeven moment dus maar. ‘Eens zien hoe dat gaat.’ Ik kon niet geloven hoe krachtig dat eruitzag. Als je loopt kun je namelijk nog steeds je eigen stijl naar voren brengen, zonder de hele beweging te veranderen. Het lopen bleek de perfecte manier te zijn om ze allemaal samen te brengen. Dat zou niet zijn gelukt als ik ze allemaal had laten freestylen.

1548769759786-climax_05
Still uit Climax

Welke van de stijlen of dansers was je persoonlijke favoriet?
Ik had electro dansers nog nooit zo snel zien bewegen, dus dat was heel cool. Het is een soort mix tussen tecktonik en een supersnelle variant van flexing of bone breaking. Dat kom je eigenlijk alleen maar in Europa tegen. Tecktonik heeft wel wat weg van die video’s van gothics die losgaan – een soort clubdans voor nerds. Het was vet om een mix te zien van iets wat zo snel maar tegelijkertijd ook zo lichamelijk ingewikkeld is. Dat was magisch.

Het groepsgevoel uit de openingsscène valt snel uiteen zodra de personages onder invloed raken van de lsd. Hoe kreeg je de dansers in de juiste mood, zodat het leek alsof ze een slechte trip hadden?
Toen we ze op de eerste filmdag vroegen of ze weleens drugs hadden gebruikt, zeiden ze allemaal van niet. Sommigen deden af en toe cocaïne, maar niets geks. Ze hadden in ieder geval nog nooit psychedelica gebruikt. ‘O boy,’ dachten Gaspar en ik dus. Het belangrijkste wat we ze moesten leren, was dat niet iedereen hetzelfde reageert op drugs. De eerste keer dat we ze vroegen om te dansen alsof het inkickte, begonnen ze allemaal heel loom te bewegen en te struikelen. Gaspar en ik moesten vervolgens aan ze uitleggen dat mensen niet per se zo reageren op lsd. Er is altijd iemand die alleen maar seks wil, iemand die danst alsof haar leven ervan afhangt, twee mensen die kattenkwaad uithalen – er komen allerlei verschillende gevoelens naar boven. Dat was lastig, dus wezen we maar gewoon mensen aan en zeiden we ‘sorry, je hebt geen tekst, maar jij bent wel degene die de hele avond alleen maar danst.’

Gaspar was voor we begonnen met filmen enorm geïnteresseerd in flakka, een zogenaamde ‘zombiedrug’ die de afgelopen jaren bekend is geworden in Amerika. Hij stuurde me een paar video’s van mensen die flakka hadden gebruikt, waarna ik zelf ook research begon te doen. Een deel van die clips heb ik uiteindelijk samengevoegd met de muziek die we in de film zouden gebruiken. Dat liet ik in mijn kleedkamer aan de dansers zien.

1548769780333-climax_04_gaspar-noe
Gaspard Noé op de set

Hoe is Gaspar op het idee gekomen om deze film te maken?
Iemand had hem meegenomen naar een vogueball, wat hem echt omver heeft geblazen. Voordat we begonnen met filmen zetten we iedere dag keiharde muziek aan, zodat de dansers tegen elkaar konden battelen. Vaak deed Gaspar zelf dan ook mee. Hij kan niet voguen of zo, maar hij ging er helemaal voor. Gaspar is nu eenmaal dol op muziek, de club en het nachtleven.

De ballroom-scene in Europa is momenteel enorm populair, wat dit het juiste moment maakt om een film als deze uit te brengen. Toch zijn er in Nederland ook voguers die minder blij zijn met de groeiende populariteit en commercialisering ervan. Hoe sta jij daar tegenover?
Grappig dat je dit vraagt. Ik bedoel, de eerste commercialisering van vogue vond al in de jaren negentig plaats toen Madonna Vogue uitbracht. Momenteel maken we dus de vierde of vijfde opleving van de ballroom-gemeenschap mee. In de tijd van Paris is Burning gebeurde het bijvoorbeeld ook al. Rond 2002 bloeide het in LA helemaal op, voor het weer een tijdje uit de mainstream verdween. Nu is het weer terug, maar op een manier waarin gender er nog minder toe doet. Vroeger was het vooral op de transgemeenschap gericht, of op mannen die aan drag deden, maar vrouwen mochten niet zelf deelnemen. Vandaag de dag zijn er veel meer categorieën en lopen er meisjes mee in drag. Wat mij betreft is dat fantastisch. Het draait niet zozeer om het voguen zelf, maar om de energie van de gemeenschap en het competitieve aspect binnen een kunstvorm. Volgens mij is dat de reden waarom het eens in de zoveel tijd terugkeert.

1548841346085-climax_12
Still uit Climax

Desondanks is er kritiek op organisaties en evenementen die ‘vogueing’ ineens inzetten als middel om publiek te trekken, zonder zelf iets te betekenen voor de ballroom-scene. Tot een house behoren is immers meer dan een hobby, voor velen is het hun familie.
Dat snap ik volkomen. Veel dansers zaten aan de grond voor ze werden gered door hun house. Het is geen trend, maar hun leven. Ik krijg van mensen ook weleens de vraag of ik vogueing in hun videoclips kan verwerken, wat vreemd voelt. Maar tegelijkertijd denk ik dat alles wat underground is na tien jaar toch wel wordt gecommercialiseerd. Daarom is het zo belangrijk om dankbaar te zijn voor het feit dat je het mee mocht maken toen het nog echt underground was.

Je hebt nu je eerste choreografie voor een featurefilm op je naam staan. Wat zijn je dromen voor de toekomst?
Ik zou zelf graag meer regisseren, dus om met Gaspar te mogen samenwerken was ongelofelijk. Gaspar vertrouwt enorm op zijn eigen instinct. Hij laat alles er zo makkelijk uitzien, maar dat is het overduidelijk niet. Hij had geen script, weinig budget en maar één locatie voor deze film. Hij twijfelt nooit aan zichzelf – zo iemand had ik nog nooit ontmoet. Hij weet wat-ie wil, zonder zich af te vragen of het wel lukt. Dat laatste houdt mijzelf vaak tegen, want wat als het niet lukt? Nu ik hem aan het werk heb gezien, weet ik zeker dat ik op een dag mijn eigen film wil maken.

'Climax' is een co-productie van VICE Studios en is vanaf 31 januari in de filmhuizen te zien. Kijk hier voor tickets en data.