ai weiwei: “het gaat niet om een kunstwerk, het gaat erom dat je iets zegt”

De kunstenaar heeft zijn overzichtstentoonstelling geopend in Florence en hij praat met i-D over de vluchtelingencrisis, het gevecht voor vrijheid en hoe kunst een politiek statement wordt.

door Tom Rasmussen
|
28 september 2016, 10:15am

Ai Weiwei, photography Alessandro Moggi

Het lijkt een trend te zijn om hedendaagse kunstenaars zoals Ai Weiwei af te keuren in de kunstwereld. Hij zou alleen worden gewaardeerd om wat hij meemaakt in zijn leven en niet om zijn kunst zelf. Er worden veel kritische vragen gesteld: als de vluchtelingencrisis ooit voorbij is, wat betekenen zijn rode reddingsboten dan nog? Hoelang is zijn portret van lego nog relevant? Of die selfie waarin hij een middelvinger opsteekt naar het Witte Huis? Geeft iemand überhaupt iets om een enorme stapel fietsen in een museum?

Omdat Ai Weiwei bekendstaat om zijn politieke en sociale activisme, wordt zijn werk ontvangen als hedendaagse kunst. Het is niet zijn doel om met zijn kunst kunstcritici te imponeren, hij maakt kunst met een heel andere reden. Zijn werk moet ervoor zorgen dat er discussies en gesprekken ontstaan en dat het politieke bewustzijn toe zal nemen. Hij maakt geen kunst omdat het mooi of subtiel is, hij wil dat zijn kunst een duidelijk statement is.

De kunstenaar geeft niet veel om de kunst zelf, hij vindt het belangrijker dat de boodschap aankomt. "Ik vind geen enkel project van mezelf mooi", vertelde hij i-D toen we hem vroegen over welk werk hij het meest tevreden is. "Het gaat niet om een kunstwerk, het gaat erom dat je iets zegt." En dat is precies wat zijn nieuwe overzichtstentoonstelling uitstraalt.

Aan het historische Palazzo Strozzi in Florence hangen nu meer dan twintig rode reddingsboten. Dit nieuwste project van Weiwei heet Reframe en is gebaseerd op de vluchtelingencrisis. Het werk is onderdeel van de tentoonstelling Libero, die zojuist geopend is in Florence.

Ai Weiwei, Reframe

"Ik wil altijd kijken naar de verschillende manieren en situaties waardoor mensen hun levens kwijtraken," legde de kunstenaar uit. "Ik vond dat ik een statement moest maken, aangezien ik nu een expositie heb in een van de belangrijkste musea ter wereld. Ik denk dat kunst, en dan vooral hedendaagse kunst, moet gaan over het creëren van bewustzijn. Dus ik ben heel erg blij dat mijn werk ervoor gezorgd heeft dat er discussie is ontstaan over hoe we omgaan met vluchtelingen. Dat is het allerbelangrijkste. En de situatie gaat me ook heel erg aan het hart."

Zowel Reframe als Ai's andere werken over de vluchtelingencrisis hebben gezorgd voor discussie. Extreemrechts heeft in Florence tegen het werk geprotesteerd en de media hebben het werk van Ai al vaak bestempeld als sensatiebelust en walgelijk. Het enige wat vast staat is dat de reddingsboten van Ai wederom niet onopgemerkt zijn gebleven. Bij Palazzo Strozzi zijn ze heel erg tevreden met het project - niet vanwege de media-aandacht, maar aangezien dit de eerste keer is dat hedendaagse kunst in Italië voor een nationale discussie heeft gezorgd.

"Ik heb veel respect voor iedereen die wil vechten voor vrijheid. Iedereen die bereid is om alles achter te laten en risico's durft te nemen om hun kinderen een betere toekomst te kunnen bieden, verdient waardering," legde Ai Weiwei uit. "Deze mensen zijn hedendaagse helden en ik respecteer ze. Ik wil door middel van mijn werk mijn waardering tonen aan iedereen die vecht voor vrijheid."

Ai Weiwei, Surveillance Camera

Het verlangen naar vrijheid is iets wat hij ook persoonlijk heeft meegemaakt. Op 3 april 2011 werd Ai gearresteerd en 81 dagen lang gevangengezet in een geheime locatie waar hij meer dan vijftig keer werd ondervraagd omdat hij kritiek had geuit op de Chinese staat. Zijn mening over de Chinese politiek is een terugkerend thema. Zo heeft hij bijvoorbeeld het werk genaamd Snake Bag gemaakt nadat ongeveer 70.000 mensen waren overleden door een aardbeving in Sichuan in 2008. Het werk bekritiseert de Chinese overheid omdat ze de ramp hadden kunnen voorkomen als ze minder achteloos waren geweest over het aardbevingsgevaar in de regio. Duizenden kinderen zijn doodgegaan door de aardbeving omdat hun scholen instortten. Ai veranderde typische schoolrugzakken in een herdenkingsmonument, terwijl de Chinese overheid weigert deze doden te erkennen.

Een ander werk over de Chinese samenleving is Dropping a Han Dynasty Urn. Dit is een zelfportret van legoblokjes, waarin Ai te zien is die een urn van tweeduizend jaar oud laat vallen. Het kunstwerk staat voor zijn probleem met China en, net als de rest van zijn werk, kan het worden samengevat als een simpel maar krachtig gebaar om de staat te ondermijnen.

Als een Westerse kunstenaar hetzelfde werk zou maken als Ai Weiwei, zou dit zeer waarschijnlijk veel minder impact hebben. Iemand die tegen censuur vecht en daarom constant het risico loopt dat hij gearresteerd wordt, kan veel beter verwoorden waarom hij eigenlijk protesteert. Ai's werk draait om het systeem waartegen hij vecht, elk gebaar en elke handeling spelen hier een belangrijke rol in.

Ai Weiwei, Dropping A Han Dynasty Urn

Bijna elk werk van deze kunstenaar is een reactie op veranderingen binnen het sociaal-politieke klimaat. De kunstenaar krijgt veel kritiek voor de kiezen omdat hij geen duidelijk thema of een specifieke stijl zou hebben. Zijn missie is echter om vragen te doen oproepen, hij wil mensen bewust maken van de politieke situatie. Hij wil onrechtvaardigheid aan de kaak stellen op zowel individuele als globale schaal. Hij haalt kunst uit de context van kunst en zorgt daardoor voor toegankelijke kunstwerken die een discussie oproepen waardoor mensen zich beter bewust worden van de huidige politieke situatie.

"Ook al is er momenteel veel onzekerheid in de wereld, het is wel een periode van politieke veranderingen," vertelt hij. "Er zijn veel grote conflicten, niet alleen in regeringen maar ook in onze harten en gedachten. We moeten als mens vandaag de dag altijd nadenken over wat we vinden van dingen. Het is iets wat we kunnen doorgeven aan anderen. We leven niet in een tijd waarin we zomaar andere mensen mogen vergeten. Ik heb bijvoorbeeld nog nooit iemand ontmoet die helemaal nooit een migrant is geweest. In de huidige tijd hebben we dus maar één ding te verdedigen - en dat is onze menselijkheid. Religie, geografie, we worden door zo veel dingen verdeeld. Maar we zijn allemaal mensen en burgers die elkaar moeten verdedigen."

Ai Weiwei is eerder een activist dan een kunstenaar. Study of Perspective, een van de pronkstukken van zijn expositie, is een foto van hem waarin hij een middelvinger opsteek naar Palazzo Strozzi. Vervolgens heeft hij dit op nog veertig andere locaties herhaald, waaronder het Witte Huis en de Eiffeltoren. Het zijn dus alweer simpele en effectieve gebaren. Het is op deze manier ook verfrissende niet-kunst, aangezien zijn werk zowel de kunstwereld als de politiek aanspreekt. Zijn overzichtstentoonstelling is dan misschien niet gevuld met objecten die tijdloos en mooi zijn, maar het is wel gevuld met een politieke strijd die al dertig jaar duurt. En misschien is dat minstens zo universeel als schoonheid. 

Ai Weiwei, Study Of Perspective Beijing

Credits


Tekst Tom Rasmussen
Beeld Alessandro Moggi

Tagged:
Interview
Ai Weiwei
florence
expositie
libero
tentoonstelling
Cultuur
retrospectief
palazzo strozzi