Fotografie Casper Kofi

joya mooi is niet meer bang om kleur te bekennen

Op haar nieuwe album ‘The Ease of Others’ onderzoekt ze haar Zuid-Afrikaanse roots. “In de Nederlandse muziek is er niet altijd ruimte voor de ervaringen van mensen van kleur.”

door Rolien Zonneveld
|
18 september 2019, 10:03am

Fotografie Casper Kofi

Afgelopen vrijdag bracht de 28-jarige zangeres Joya Mooi haar nieuwe album The Ease of Others uit. Het is een persoonlijk album geworden; centraal staat haar zoektocht naar wat het betekent om zowel zwart als wit te zijn. Het is het derde album van de Amsterdamse zangeres, die als jazz-zangeres afstudeerde aan het conservatorium in Arnhem, maar daarna al gauw overstapte op hiphop en r&b. Haar laatste album, The Waiting Room (2017) – waarin ze over haar broer zingt die op 29-jarige leeftijd kwam te overlijden door een hersenafwijking – werd met lof ontvangen.

Joya Mooi groeide op als kind van een Zuid-Afrikaanse vader en een Nederlandse moeder, iets wat complexer ligt dan op het eerste gezicht lijkt. Op zijn zeventiende was haar vader namelijk lid van Umkhonto we Sizwe (‘Speer van de Natie’), de gewapende militaire vleugel van het ANC – de politieke partij van Nelson Mandela, die tegen het apartheidsregime streed, en dat uiteindelijk ook omver zou werpen. De vleugel schuwde militaire aanvallen niet en werd daarom al snel gekwalificeerd als terroristische organisatie. Veel leden werden verbannen naar het buitenland, om nooit meer naar Zuid-Afrika terug te keren.

Joya’s vader belandde als banneling in Angola, waar hij Joya’s moeder zou ontmoeten, die in het Medisch Komitee Angola werkzaam was. Toen hij vervolgens binnen de partij, die in Angola nog steeds actief was, gevaar liep, besloten ze samen naar Nederland te verhuizen. Daar werden Joya en haar twee broers en zus geboren, en kreeg haar vader zijn oorspronkelijke naam en Zuid-Afrikaanse identiteit terug. Toch zou het nog tot zesjarige leeftijd duren voordat Joya voor het eerst Zuid-Afrika zou bezoeken om haar vaders familie te ontmoeten. Zij hadden Joya’s vader op dat moment al vijftien jaar niet meer gezien.

1568799093321-Joya-Mooi-press-1-by-Casper-Kofi
Fotografie Casper Kofi

“Die reünie van mijn vader met zijn familie was heel vervreemdend en overweldigend,” vertelt Joya. “Opeens kwam ik aanraking met een heleboel mensen die op mij leken – iets wat op mijn witte basisschool in Deventer niet bepaald het geval was. Daarnaast voelde ik me ook een beetje verloren in die cultuur. Door zijn ballingschap had mijn vader onbewust afstand genomen van de Zuid-Afrikaanse cultuur – hij had nooit echt gebruiken en rituelen aan ons doorgegeven. De littekens die het ballingschap bij hem hadden achtergelaten, waren daardoor ook een beetje in ons, zijn kinderen, verankerd geraakt. Door hem in Soweto te zien met zijn familie was het alsof ik hem opeens opnieuw leerde kennen, en dat was best gek.”

Afgelopen jaar reisde ze opnieuw naar Soweto met haar ouders, zus en vriend – een reis die haar nog verder de ogen zou openen. Hoewel ze zich er op momenten zeker thuis voelde, was het bezoek niet bepaald vrij van dagelijkse confrontaties – de schrijnende ongelijkheid op basis van kleur en klasse staat nu eenmaal diep in de maatschappij gegrift. Dit zorgde er soms voor dat mensen haar verweten dat ze hun situatie toch nooit zou begrijpen, omdat ze Europeaan was. Ze vertelt dat dit lastig was, aangezien ze in Nederland vaak moest uitleggen dat ze toch echt Nederlands was. “Ik kreeg bijvoorbeeld vaak complimentjes dat ik de taal zo goed sprak.”

Hoe het is om in Nederland constant als ‘de ander’ gezien te worden, en in Zuid-Afrika als Europeaan weggezet te worden, is een thema dat ze op The Ease of Others onderzoekt – iets waar ze aanvankelijk wel een beetje de moed voor bijeen moest schrapen. Joya: “Tijdens het maken van het album hoorde ik regelmatig een stem in mijn hoofd die zei dat ik het hier goed had, en het daarom niet over kleur zou mogen hebben. In het huidige politieke klimaat worden veel mensen van kleur toch wel geconditioneerd om hun mond te houden, omdat ze anders als zeikerds weggezet worden.”

Daar laat ze zich niet meer door tegenhouden: “Zwart, wit – het zijn woorden waar ik in mijn teksten inmiddels geen vervangende metaforen meer voor zoek. Ik laat geen ruimte meer over voor interpretatie – en dat vind ik eigenlijk best wel chill,” voegt ze er lachend aan toe.

Beluister het album hier:

Tagged:
r&b
HipHop
Joya Mooi
the ease of others