club church is jarig: wat 10 jaar darkrooms en dansvloer ons brachten

We grepen hun jubileum aan om te reflecteren op de Amsterdamse queer scene van toen en nu.

|
mei 29 2018, 9:36am

Het Amsterdamse queer nachtleven is een plek waarin de afgelopen decennia behoorlijk wat veranderingen hebben plaatsgevonden. Verschillende subculturen en trends hebben zich afgewisseld, in zowel het commerciële als het underground nachtleven. Zo is in het afgelopen decennium het karakter van het queer-epicentrum de Reguliersdwarsstraat aanzienlijk veranderd, luidt de kritiek dat de Pride te commercieel wordt en zijn veel lesbische cafés verdwenen; Vivelavie werd gesloten en alleen Café Saarein is overeind gebleven.

Daartegenover staat dat niet-westerse lhbt-nieuwkomers door initiatieven als Habibi Ana en SEHAQ – een feest door en voor lhbt-vluchtelingen in krakerscafé Vrankrijk – juist weer wel toegang hebben gekregen tot het randstedelijke homonachtleven. Tel daarbij de komst van online datingapps voor lhbt+’ers, social media en digitalisering van queer omgevingen op en je kunt niet anders dan concluderen dat het queer landschap dramatisch aan het verschuiven is.

Club Church
– bekend om zijn darkrooms en avonden met prikkelende namen als (z)onderbroek, hoerenbal, s.o.s. sex on sunday, fetish lounge en twinks orgy limited – viert binnenkort zijn tienjarig jubileum. De club, waar de dansvloer al tien jaar volstaat met naakte mannen, is een consistente factor in het homonachtleven en een plek waar homoseks wordt gevierd; iets wat lange tijd gevreesd en gestigmatiseerd werd na de hiv-epidemie. Nog altijd staat club Church in nauw contact met gezondheidsinstellingen als het GGD en is het actief betrokken bij het PrEP-debat.

Dit jubileum is bij uitstek een goed moment om terug te blikken en te kijken naar de queer scene van toen en nu. Waar je tegenwoordig via online kanalen gelijkgestemden kunt vinden, was dat in de jaren negentig wel anders. Toen floreerde het Amsterdamse homonachtleven – dat internationale bekendheid genoot – met toonaangevende clubs als RoXY en iT. Plekken waar lhbt’ers een fysieke gemeenschap troffen waarin ze erkenning vonden. Volgens Margriet van Heesch, gespecialiseerd in queer theory en verbonden aan de Universiteit van Amsterdam, was het Amsterdamse homonachtleven in die tijd de enige manier om überhaupt lhbtq-leeftijdsgenoten te leren kennen. “De lhbt’ers die stevig in hun schoenen stonden, reisden vanuit de provincie naar de RoXY en namen de eerste trein in de ochtend terug naar huis.”

Hoewel RoXY niet uitgesproken gay was, domineerde de queergemeenschap en waren de Hard Gay-avonden op woensdag een plek waar homomannen samenkwamen. In deze tijd werd housemuziek door de lhbt-gemeenschap in Europa opgepikt, een genre dat in RoXY werd gedraaid.

Amsterdam trekt nog steeds vele (buitenlandse) lhbtq-bezoekers aan met populaire dancefeesten als Funhouse, Rapido en de Amsterdam Pride. Nederlandse queer jongeren hebben daarentegen de afgelopen jaren massaal het Berlijnse nachtleven opgezocht. De omarming van de term ‘queer’ lijkt daarin een rol te spelen. Queer jongeren hebben niet meer zoveel op met de invulling van homoseksualiteit op de traditionele uitgaansplekken als resultaat van een doortrokken hokjesgeest, en verkiezen daarom gemêleerde feesten boven een entre nous. Het reguliere nachtleven trekt daardoor dan ook steeds vaker lhbt’ers. Club De School omarmde de homogemeenschap met zijn homonachten, en ook feesten als QueerKlub en Is Burning probeerden lhbt’ers te betrekken bij de house- en technoscene, zoals ook in de RoXY-periode het geval was.

Maar ook Club Church speelde in op nieuwe trends en ging een samenwerking aan met het Berlijnse label Pornceptual; een kunstpublicatie die inspeelt op de esthetiek van BDSM. Tijdens deze clubavonden stond technomuziek centraal.

De lhbtq-scene lijkt zich dus steeds meer met het reguliere nachtleven te mengen. Hoewel dat betekent dat clubs meegaan met hun tijd, is er ook kritiek vanuit traditionele gay clubs als Church. Clubs zouden zich als queer profileren om een graantje mee te pikken, en aan ‘pinkwashing’ te doen; een roze en daarmee progressieve agenda presenteren voor eigen gewin.

Volgens de manager van Club Church Anne Rodermond, is door de toenemende emancipatie en welvaart de eenheid in het Amsterdamse homonachtleven verdwenen. Hoewel door de crisis, de komst van online datingapps als Grindr en sociale media voor een verloedering van het homonachtleven gevreesd werd, heeft Club Church zich prima staande weten te houden.

“Bij ons sta je heel direct in contact met andere bezoekers. Je leert de barmannen zo kennen. Doordat we een capaciteit van 230 gasten hebben, is de sfeer uniek,” zegt hij. “Natuurlijk moesten we inspelen op nieuwe ontwikkelingen – een voorbeeld is de samenwerking met het Berlijnse label Pornceptual – omdat bepaalde scenes anders niet meegingen, maar we houden ons eigen signatuur,” gaat hij verder. “Ik heb ook zo mijn vraagtekens bij de uiterlijke selectie die op online datingapps plaatsvindt, en vind dat we het ontmoeten van mensen buiten virtuele plekken niet moeten onderschatten. We zullen altijd een minderheid blijven. We moeten niet vergeten dat we andere behoeften hebben dan heteroseksuelen,” eindigt hij.

Volgens de organisatoren van het lesbische feest Janey – die anoniem willen blijven – zijn er in Nederland nog weinig plekken waar lesbische vrouwen elkaar kunnen ontmoeten. “Op de Reguliersdwarsstraat gaat de meeste aandacht uit naar homomannen, omdat daar meer aan te verdienen valt – vrouwen zijn moeilijker in beweging te krijgen. Wij hopen met ons feest Janey meiden de kans te geven om elkaar te ontmoeten. Dat is belangrijk, aangezien homoseksualiteit nog niet compleet geaccepteerd is.”

Volgens Sven Bijma, die samen met Diego Meijers en Thomas Vandewalle het queerfeest SPIELRAUM organiseert, ligt de nadruk op hun feest expres niet op seks. “Vroeger ging ik veel naar De Trut, waar ik nog steeds kom, omdat dat voor mij een veilige plek was als gay. Later tolereerde ik de popmuziek die de Reguliersdwarsstraat domineert, zolang er leuke mensen waren,” zegt hij. “Toch merkte ik dat mijn smaak veranderde naarmate ik vaker naar Berlijn en plekken als Berghain ging. Ik zag daar hoe de queerscene samensmolt met technomuziek, en dat ook hetero’s er een plek hadden; dat het allemaal naast elkaar kan bestaan.”

“We merkten dat er behoefte was aan een feest georganiseerd door en voor queers met kwaliteitstechno. Doordat het nachtleven steeds gemêleerder is geworden, staan ook veel queers in nachtclubs als De School en Shelter, maar bij ons domineert een queer mentaliteit. Iedereen die zich afzet tegen heteronormativiteit is welkom – daarvoor hoef je niet per se gay voor te zijn. We hebben een breed queer publiek, en willen mensen niet afschrikken met die nadruk op seks,” eindigt hij.

Volgens Margriet van Heesch, is het logisch dat de nadruk op seks langzaam uit het homonachtleven verdwijnt. “Cruisen kan tegenwoordig digitaal via homodatingapps en bovendien hoorde cruisen, anonieme seks en darkrooms in eerste instantie bij het in de kast blijven – iets wat veel queer jongeren, met de toenemende emancipatie en acceptatie, niet zien zitten.”


Tijdens de RoXY-periode lag de nadruk volgens van Heesch ook niet op seks, maar op vrijheid. Er was zowel ruimte voor punkers, als travestieten en krakers. Het was een sociëteit en het geld ging naar kunstenaars en performers, elk weekend was een ander decor. Hierdoor ontstond een soort culturele elite; een avant garde. “Laten we daarbij niet vergeten dat je lhbt’ers niet over één kam kunt scheren, want ook in de lhbtq-scene zijn er verschillende klassen. Ik denk dat destijds ook een deel van de gayscene wegbleef van plekken die ultiem gericht zijn op seks, maar door toenemende normalisering van homoseks zal dat alleen maar meer worden,” eindigt ze.

We kunnen er niet omheen dat er een duidelijk verschil is tussen de scene van toen en nu; door de toenemende digitalisering en lhbt-emancipatie, nieuwe trends, en de omarming van de term queer lijken behoeftes van queer jongeren te veranderen. Het queer nachtleven, en steeds vaker het reguliere nachtleven, zal zich daardoor steeds opnieuw moeten uitvinden. Hoewel de eenheid in het homonachtleven verdwijnt, staat het buiten kijf dat de lhbtq-gemeenschap moet blijven strijden voor veilige ontmoetingsplekken. Hoe deze verschillende vormen naast elkaar kunnen bestaan nu het nachtleven steeds gemêleerder wordt, is een nieuw vraagstuk.

Voorlopig lijken queer jongeren de hokjesgeest die voorheen het nachtleven domineerde te laten gaan. Ze varen liever een koers waarin hun seksualiteit niet langer centraal staat, maar juist de sociale waarden die hen bindt. Misschien wel de opperste vorm van vrijheid en emancipatie.

Credits

Beelden door Rémon van den Kommer