Still uit Girl

regisseur lukas dhont over de controverse rondom zijn trans-hitfilm ‘girl’

De film van de Belgische maker won dit jaar op Cannes al vier prijzen, maar viel ook in een horzelnest van kritiek: de hoofdrol wordt namelijk vertolkt door een cisgender danser.

door Pete Wu
|
26 oktober 2018, 11:04am

Still uit Girl

Wanneer ik de Belgische regisseur Lukas Dhont (27) spreek, vertelt hij als eerste over het grote filmfestival in Toronto, waar zijn debuutfilm Girl draaide. “Daar heeft Victor de show gestolen.” Lukas laat een foto op het officiële Gucci-instagramprofiel zien, waar zijn zestienjarige hoofdrolspeler Victor Polster in kleren van het modemerk op de rode loper in Canada staat. “Ik ben daar zo trots op – ik laat de foto aan iedereen zien.”

Victor is misschien wel de break-out-ster van de film: de acteur en danser, zelf cisgender, speelt in Girl een jonge transgender ballerina die worstelt met haar jongenslichaam. Victor kreeg voor zijn performance twee keer een staande ovatie in Toronto, vertelt Lukas, en het schijnt dat Netflix, die de film distribueert in Noord- en Zuid-Amerika, hem naar voren wil schuiven als kandidaat voor Beste Acteur bij de Oscars.

Een cisgender acteur speelt de rol van een transgender persoon en krijgt daar alom lof en prijzen voor. Verdiend, zeggen de recensenten van grote media en tijdschriften in Amerika en nu ook in Lukas’ thuisland België. Kan niet, zegt de transgemeenschap, want opnieuw vertellen cisgender acteurs en regisseurs hetzelfde transverhaal: dat over een operatie en de druk van de maatschappij. Dat is het spanningsveld waar Girl een speelbal in is geworden.

De controverse rondom dit thema is vooral een hot topic in Amerika sinds cisgender actrice Scarlett Johansson eerder deze zomer onder druk van alle kritiek afzag van het plan om een trans man te spelen, dezelfde kritiek die cis acteurs als Jeffrey Tambor, Felicity Huffman, Eddie Redmayne en Jared Leto al eerder voelden bij hun rollen als transpersonages. Nu, na het nieuws dat Trump niet langer transgender personen wil erkennen in Amerika, lijkt het relevanter dan ooit dat de transgemeenschap meer sterke stemmen en bondgenoten krijgt.

Ik legde Lukas, zelf cisgender, het vuur aan de schenen over de hele controverse rondom zijn film.

i-D: Om met de deur in huis te vallen: de casting van Victor leverde je veel kritiek op vanuit de transgemeenschap. Had je hier rekening mee gehouden bij de casting? Hoe het op hen zou overkomen?
Lukas: Absoluut. Tijdens onze zoektocht naar de hoofdrol van Girl was Nora [Monsecour, red.], de transgender ballerina op wiens ervaring ik de film heb gebaseerd, altijd onze parameter. Ik wilde dat de informatie over trans mensen en operaties zo juist mogelijk was, dat het zo mooi mogelijk was, voor Nora. Op het moment dat wij Victor castten was ik daar mee bezig. Ik dacht: mensen gaan mij beoordelen op het feit dat Victor niet trans is.

Maar als mensen me vragen of ik er toen bij stilstond, dan is dat een enorm beledigende vraag voor mij. Alsof ik daar niet mee bezig ben geweest. Maar uiteindelijk heb ik de persoon gecast die de rol kan dragen. Ik wilde Victor casten omdat hij met respect die identiteit kan representeren, en op een ongelooflijk buitengewone manier de danspassen kan doen en kan acteren. Ik ben er veel mee bezig geweest. Maar ik heb het op een gegeven moment ook losgelaten.

1540543304566-girl-5

Maar mensen leggen juist druk op je omdat je een van de weinige bekende films met een trans personage in de hoofdrol heb gemaakt.
Ik denk dat daar een gevoeligheid ligt. Girl zal voor veel [trans] mensen niet die representatie bieden, dus daarom bevat het misschien een ontgoocheling. Ik vul het nu in voor hen, en ik wil zeker niet voor hen spreken, maar deze film is gemaakt in de hoop dat zowel een cis als een transpubliek hier iets aan heeft. Het feit dat het maar één ervaring kan representeren is logisch, want het is maar één film, één personage en één ervaring. Het is bovendien een valide ervaring, want ik ken Nora al acht jaar – zij is zeer trots op de film als een correcte representatie van háár ervaring. Dus wat kan ik eraan toevoegen?

Ik las ergens dat een Amerikaanse journalist Girl omschreef als ‘trans trauma porn’, om aan te geven dat de film met een cis blik geilt op de trauma’s van trans mensen met hun lichaam.
De kritiek in dat artikel heeft me een week volledig om zeep geholpen.

Waarom?
Omdat deze film zo persoonlijk is, een verlengde van mijzelf. Ik heb met zoveel passie en liefde voor de film en dat personage gewerkt. Als je zoiets leest… Dat artikel is bewust, zeer bewust bedoeld om pijn te doen.

Hoe weet je dat?
Omdat hij die titel [‘Netflix’s ‘Girl’ Is Another Example of Trans Trauma Porn and Should Be Avoided At All Costs’, red.] kiest. Ik heb die jongen ontmoet en gesproken, en hij heeft toen niet kenbaar gemaakt dat hij er zo over dacht. Dat vind ik listig en laf. Als je daar met mij in dialoog over wil gaan, dan mag je natuurlijk kritiek hebben. Maar om er niets over te zeggen, maar wel op te schrijven, dat vind ik schadelijk. Soit, ik laat het dan ook achter me. Maar ik ben het met alles wat die man schrijft niet eens.

Het is natuurlijk een kleine groep die zich uitspreekt.
Precies. Ik ken ook veel trans mensen die me steunen. Voor mij heeft de film juist een emancipatorisch effect; heel vaak als je een lhbt-personage te zien krijgt, dan vecht-ie tegen een buitenwereld die hen niet ervaart – dat heeft dan een hoog heroïsch gehalte. Maar in mijn film strippen we die strijd met die wereld helemaal weg en tonen we een trans meisje wiens grootste conflict haar eigen lichaam is. Zij maakt zelf haar eigen fouten en is geen slachtoffer, iets wat voor mij heel menselijk is.

Film still uit Girl. Transgender meisje staat voor de spiegel.

Maar ze is wel slachtoffer van de druk om te conformeren naar binair denken, dus hoe men een meisje of een vrouw ziet. En daar kan ze niet zo veel aan doen.
Dat is waar, die blik heeft ze geïncarneerd. De blik van de buitenwereld op een vrouwenlichaam, die heeft zij haar eigen gemaakt.

Dit aspect doet mij denken aan het verhaal van Nederlands trans model Valentijn de Hingh, die ik vorig jaar interviewde. Zij wilde vroeger als jongetje ook balletdanser worden. Valentijn vertelde me dat zij na haar transitie nog weleens dacht: waarom heb ik me geconformeerd naar hoe andere mensen denken hoe het hoort te zijn? Hetzelfde wat er in Girl gebeurt, eigenlijk.
Dat is de metafoor van de film: een trans meisje dat zich wil conformeren naar het klassieke idee van de ballerina, en zich in de vorm wil persen die wordt gezien als vrouwelijk, omdat ze zichzelf anders niet als meisje ziet. Dat is iets wat ik met de film wilde aankaarten. Nog niet veel mensen lijken die metafoor opgemerkt te hebben.

Maar dat is juist wat mij zo raakte toen ik Nora ontmoette. Waarom kan ze niet een meisje zijn in het lichaam waarin ze is geboren? Waarom kan zij geen meisje zijn met een penis? Maar voor haar kon dat niet. Zij is denk ik heel blij dat ze geopereerd is, maar ik heb haar meegemaakt van haar 15e tot nu, haar 23ste. Vanaf haar 15e liet Nora zichzelf geen enkele relatie toe met een ander lichaam. Ze dacht: ik kan dat pas als mijn lichaam vrouwelijk is. Toen werd ze geopereerd, maar wat ze dacht dat ze los zou kunnen laten, bleef nog steeds in haar hoofd zitten. Voor mij is dat de symboliek van de film. Er zal altijd iets zijn – ze zal die identiteit nooit helemaal los kunnen laten.

Hoe sta jij eigenlijk zelf stil bij alle kritiek?
Het is een menselijke eigenschap dat je het voor iedereen goed wil doen, en ik merk nu dat dat niet altijd kan. Zeker als je een film als Girl maakt, weet je dat het mensen zal verdelen. Mensen vinden het goed, niet goed, walgelijk. Dat is kwetsbaar, zeker als je er zo dichtbij staat zoals ik bij Girl. Maar hé, mijn volgende film gaat over een homo [Lukas identificeert zichzelf ook als homo, red.], dus iedereen mag gerust zijn.

Een homo die comfortabel is met zijn lichaam?
Misschien. Misschien ook niet. [lacht]

'Girl' draait vanaf 1 november 2018 in de Nederlandse bioscopen. Vanaf december 2018 is bekend of de film genomineerd is in de Oscar-categorie Beste Buitenlandse Film 2019.

Tagged:
transgender
girl
Lukas Dhont