waarom je geen diploma nodig hebt als je het wilt maken in de mode

Wat wil je worden als je groot bent? Hoe ga je daar komen? Welke opleiding ga je volgen? Voor iedereen die een carrière in de mode ambieert, hier een wijze les.

door Aynouk Tan
|
16 april 2015, 10:05am

Loop een willekeurige winkelstraat in en je zal via krijtborden, speciaalbiertjes en barbershops ondergedompeld worden in de fantasieloze eenheidsworst die 'creativiteit' heet. Ze staan symbool voor een klimaat waarin creativiteit moet, maar alleen binnen de torenhoge hekken van het bestaande. De wereldwijde studentenprotesten bewijzen dat het onderwijs medeschuldig is. Ook daar geldt: wie van het gebaande paadje af durft te stappen, wordt er met de zweep weer heel snel op gedirigeerd. Daarom een stukje studieadvies voor degenen die het willen maken in de creatieve industrie: meld je vandaag nog aan bij The School of Hard Knocks.

Ik was erbij toen een groep ambitieuze studenten door megafoons scandeerde wat er volgens hen mis was op hun universiteit. We stonden voor het universiteitsgebouw het Maagdenhuis toen een meisje met een gebroken been de lantaarnpaal in gehesen werd en haar kruk de lucht in slingerde. Zo voor het statige pand waar beveiligers de wacht hielden, deed het letterlijk en figuurlijk wat kreupel aan. Een mededemonstrant verbeeldde mijn scepsis: ze rolde met haar ogen. Kansloos. Samen hobbelden we weg.

Later bleek dat onze gedachten net zo potdicht zaten als de deuren van het Maagdenhuis: langs een beveiliger kom je toch niet, een dichte deur open je alleen met een sleutel. Het tegendeel werd bewezen door studenten die zich niet lieten weerhouden door kleingeestigheid. Het fort was bezet en zat stampvol. Ik schaamde me voor mijn sceptische houding; voor het denken in vastgeroeste vanzelfsprekendheden.

Creativiteit is niet veel meer dan het gebruikmaken van de scheppende kracht van de verbeelding. Oftewel: open deuren zien waar die gesloten zijn.

Dat onderwijsinstellingen er nog maar nauwelijks in slagen studenten te leren zich het onmogelijke voor te stellen, bewijzen de studentenprotesten, die behalve in Nederland ook in Engeland, Canada en Amerika plaatsvinden.

Onderwijs wordt op die manier een vorm van standaardisering. Wie van het gebaande paadje afstapt, wordt er met de zweep weer heel snel op gedirigeerd. En dat staat recht tegenover het aanleren van creativiteit.

De belangrijkste kritiek: scholen worden gerund als bedrijven. Zijn er te weinig inschrijvingen voor de studie Griekse taal? Dan wegen de investeringen niet op tegen de diploma's waarvoor scholen betaald krijgen en wordt de opleiding afgeschaft. Het onderwijsinstituut fungeert op die manier als diplomafabriek die haar lesaanbod afstemt op datgene waar de arbeidsmarkt behoefte aan heeft.

Nog een schrijnend voorbeeld: de rector van de Amsterdamse universiteit wilde haar studenten voor de bezetting opleiden tot 'competente rebellen'. Haar letterlijke woorden: "Deze studenten moeten de woorden van meesters niet alleen wantrouwen, ze moeten ze ook vervangen voor betere alternatieven." Toen diezelfde studenten het universiteitsgebouw bezetten, werd gedreigd hen te beboeten met exorbitante bedragen. Met andere woorden: rebelleren mag, moet zelfs, maar niet buiten de torenhoge hekken van de regels.

Onderwijs wordt op die manier een vorm van standaardisering. Wie van het gebaande paadje afstapt, wordt er met de zweep weer heel snel op gedirigeerd. En dat staat recht tegenover het aanleren van creativiteit.

Je zou denken dat scholen die zich specialiseren in het onderwijzen van creativiteit, hun onderwijsprogramma met meer verbeelding zouden inrichten. Think again. Neem de opleiding Creative Industries van de Fontys Hogeschool in Tilburg. Schrijver en docent Anton Dautzenberg werd er ontslagen omdat hij 'te controversieel' werd bevonden. Hij verzon interviews en recensies van fictieve romans van bekende schrijvers in NRC Handelsblad. In 2011 werd hij lid van de inmiddels verboden pedofielenvereniging Martijn uit protest tegen de heksenjacht op pedofielen. Dat kan je 'vervalsing' noemen of 'heulen met de vijand'. Wie verder kijkt dan dit soort gemakkelijke oordelen bespeurt in zijn acties eerder kritische vragen: hebben we niet te veel vertrouwen in de journalistiek als objectieve nieuwsbron? Waarom worden pedofielen zonder enig argument afgeserveerd? Oftewel: creatief denken in zijn puurste vorm.

De gevolgen van zulk onderwijs liegen er niet om. Loop een willekeurige winkelstraat in en je struikelt over de koffiebarretjes waar consumenten kunnen kiezen uit latte met honderdduizenden soorten sojamelk, concept stores - wat dat dan ook mag betekenen, barbershops en hotels waar het menu in krijt staat geschreven. Onder de noemer 'creative hub', 'creative environment' of 'platform voor creatieve mensen' kan je je laten onderdompelen in een aanbod dat zich - afgezien van de etiketten op de flesjes speciaalbier die er gedronken worden - in niets van elkaar onderscheidt. Welkom in de fantasieloze eenheidsworst van de 'creatieve industrie' waar willoze passanten mogen slikken wat voorgekauwd is.

Wie in de mallemolen van de onderwijsfabriek stapt, loopt het risico zo gehersenspoeld te worden dat een andere weg dan het gebaande onderwijspad niet eens meer verbeeld kan worden.

Waar werkelijke creativiteit zou moeten verwarren en schuren, waar ze vies en onverwacht zou moeten zijn, beoogt deze schijnvertoning niets anders dan consumenten zoveel mogelijk voor een soja latte te laten betalen. Daarmee is creativiteit een middel geworden, in plaats van een doel op zich. Ook hier geldt: creativiteit mag, moet zelfs, maar niet buiten de torenhoge hekken van dat wat verkoopt.

Het is een gemiste kans want deze tijd vraagt om creatief denkvermogen. Wat betekent arbeid nog als robots ons werk ook kunnen doen? Hoe ziet een digitaal museum eruit? Hoe waarborgen we onze privacy? Heeft de wereld behoefte aan nog meer kleren, en zo nee, wat voor rol krijgt de modeontwerper dan?

Het is onwaarschijnlijk dat studenten, die aan de lopende band kennis in hun kop moeten stampen, die grote vragen gaan beantwoorden. Sterker nog: wie in de mallemolen van de onderwijsfabriek stapt, loopt het risico zo gehersenspoeld te worden dat een andere weg dan het gebaande onderwijspad niet eens meer verbeeld kan worden. Of zoals de Oostenrijkse filosoof Ivan Illich ooit zei: "School is the advertising agency which makes you believe that you need society as it is."

Wat je dan wel moet doen om het te maken in de creatieve industrie? Dat mag je precies helemaal zelf bedenken. Het is de essentie van creativiteit. Een instituut, tijdschrift of auteur die creativiteit wil bevorderen en vervolgens zegt 'doe dit' ondermijnt zijn eigen boodschap.

En ja, dat kost meer moeite dan opvolgen wat in het leerboekje staat. Misschien zal je zelfs met een gebroken been in een lantaarnpaal moeten klimmen en je kruk de hemel in moeten slingeren. Niet voor niets worden de paden buiten de onderwijsweg The School of Hard Knocks genoemd.

Een instituut, tijdschrift of auteur die creativiteit wil bevorderen en vervolgens zegt 'doe dit' ondermijnt zijn eigen boodschap.

De bezetters van het Maagdenhuis bewezen dat wat onmogelijk lijkt, wel degelijk realiteit kan worden. Ruim een maand logeerden ze op de stenen tegels om de vragen te beantwoorden die op de universiteit niet aan hen gesteld werden. Hoe kunnen wetenschappelijk onderwijs en kunstonderwijs meer met elkaar verbonden worden? Hoe kunnen we ons leven minder afhankelijk van economisch belang inrichten? Wat is de rol van de leraar als we onze studenten meer macht willen geven?

Het belooft wat. En tot de uitkomsten werkelijkheid worden, zijn we op elkaar aangewezen. Met de alom tegenwoordige sociale media zijn er geen excuses meer om ons niet te verenigen en het voorbeeld van de bezetters te volgen, zodat een waardige creatieve industrie werkelijkheid kan worden. Te beginnen bij het openrammen van de symbolische deuren van onze eigen geest.

Lees hier waarom je volgens Bregje Lampe wel een diploma nodig hebt om het te maken in de mode

Credits


Tekst Aynouk Tan
Fotografie Raymond van Mil

Tagged:
studeren
aynouk tan
bregje lampe