van paris hilton tot politici: de opkomst van de selfie

We onderzoeken hoe selfies de populaire cultuur veranderd hebben.

door Emily Manning
|
20 april 2015, 1:49pm

Photography Ash Kingston

Op de dood van Marissa Cooper na, was Paris Hiltons gastoptreden in The O.C. absoluut het belangrijkste moment van de show. In de minder dan twee minuten dat ze te zien was, voorspelde Hilton de komst van de moderne selfie. Ze strekte haar arm uit voor de ideale hoek, draaide de camera van de telefoon naar zichzelf en zette haar beste "that's hot"-gezicht op. "Dat is een…" "...een cameratelefoon", informeerde ze een stotterende Seth. "Het is de handtekening van de 21e eeuw." Tien jaar later (en ja, je mag je nu best een beetje oud voelen) realiseren we ons hoe erg ze op dat moment gelijk had.

De oorsprong van de selfie is ongeveer net zo helder als de selfie die je moeder gisteravond postte toen ze met haar boekenclub aan de wijn zat. Iedereen van de Thelma and Louise-sterren Susan Sarandon en Geena Davis tot Paul McCartney heeft verklaard de trend te hebben uitgevonden. We weten wat je denkt: kan dit iemand iets schelen? Waarom zouden we überhaupt iemand willen loven die nog een beetje extra ijdelheid de wereld in heeft geholpen? Terwijl Coachella de selfiestick verbant, Cannes de selfie in z'n geheel probeert te verbieden en Karl Lagerfeld zijn ongenoegen erover uitspreekt, lijkt het erop dat we een nieuw hoofdstuk van het selfietijdperk ingaan. Maar terwijl de kritiek steeds groter wordt, wordt het alleen maar belangrijker om de rol van de selfie in de populaire cultuur te onderzoeken.

Kunstcriticus Jerry Saltz stelt in New York Magazine dat het fotografische genre zijn oorsprong vindt in de kunstwereld. Saltz krijgt sterke selfie-vibes bij Van Goghs zelfportretten en stelt dat "de eerste belangrijke pre-selfie van de 20e eeuw de litho Hand With Reflecting Sphere (1935) van M.C. Escher is". Maar waar mensen als Andy Warhol en Cindy Sherman de grenzen van het zelfportret verlegden, nam de selfie zoals we die vandaag de dag kennen pas echt haar vorm aan met de komst van social media.

Beeld van Amalia Ulmans instagramperformance Excellences and Perfections 

Terwijl social media uitgroeiden tot een onlosmakelijk onderdeel van ons dagelijkse leven, groeide de selfie uit van iets dat je gebruikte om beroemde mensen in Starbucks op de foto te zetten tot een legitieme manier van communiceren die gebruikt wordt door iedereen van kunstenaars tot politici. Ja, veel selfies bevestigen bekrompen schoonheidsidealen, maar de selfie is ook een krachtig hulpmiddel geworden om deze paradigma's te ontmantelen. Selfies zijn niet langer per se oppervlakkige zelfvertrouwenboosters - ze hebben echte culturele kracht.

Tussen 2005 en 2008 was MySpace de meest bezochte website ter wereld. Met als doelgroep voornamelijk tieners, luidde deze ongekende wereldwijde manier van contact maken een heel nieuw soort zelfexpressie in. Met MySpace stonden de eerste gecureerde social media-sterren op, die hun imago letterlijk in eigen hand namen. Deze flits-in-de-spiegel voorouders van de selfies riepen rare hoeken (en nog raarder haar) in het leven, en maakten uiteindelijk de weg vrij voor het selfietijdperk dat werd ingeluid door de eerste telefoon met een camera aan de voorkant, die in 2010 door Apple werd geïntroduceerd.

Tegenwoordig lijkt het erop dat selfies de modewereld aandrijven. Instagram is net zozeer een commercieel platform geworden als dat het een communicatief platform is. Merken als Marc Jacobs, MAC en Levi's casten hun modellen niet langer via modellenbureaus, maar spreken via Instagram direct de selfieliefhebbers van deze wereld aan.

In de modellenwereld wordt de selfie inmiddels minstens net zo belangrijk. De modellen die momenteel aan de top van de industrie staan, ook wel de Insta-girls genoemd, hebben met hun selfies complete legers aan volgers gevormd. Deze modellen gebruiken hun publiek als een manier om grote klussen binnen te slepen - merken zijn ondertussen actief op zoek naar de meisjes die de likes binnenslepen. Estee Lauder hoefde zichzelf niet opnieuw uit te vinden en een mega rebranding-campagne op touw te zetten om een jonger publiek te bereiken - ze wezen simpelweg Kendall Jenner aan als nieuw gezicht, en binnen enkele dagen tijd hadden ze 50.000 instagramvolgers. Wie weet hoe ze de daadwerkelijke verkoopcijfers beïnvloed heeft?

Calvin Klein (ook fan van de Jenners) lanceerde vorige zomer zelfs een complete selfie-campagne, waarin onder meer Edie Campbell en Evian Christ de camera op zichzelf richtten. Kim Kardashians selfie-boek Selfish komt 5 mei pas uit en is nu al een #1-bestseller op Amazon. Hoe je het ook bekijkt, simpele selfies leiden tot serieus geld.

Image uit DIS #artselfie

Waar selfies narcistisch en kapitalistisch kunnen zijn, kunnen ze ook gebruikt worden voor interessantere doeleinden. Terug naar de kunstwereld van Saltz: DIS Magazine's #artselfie onderzoekt nieuwe manier om kunstwerken te zien en verwerken. Amalia Ulman maakte zelfs een complete performance uit selfies, toen ze een fictief tweede leven leidde op Instagram. Als kunst constant de dialoog aangaat met de populaire cultuur, kunnen we niet anders dan verwachten dat meer kunstenaars het fenomeen zullen gaan gebruiken en uitdagen.

Ook buiten de kunstwereld wordt de selfie ingezet voor hogere doelen. De #nomakeupselfie hielp niet alleen ruim 1.3 miljoen euro inzamelen voor Cancer Research UK, maar werd een hulpmiddel om schoonheidsstandaarden te ontmantelen en een veilige plek te creëren waar vrouwen hun 'minpunten' kunnen vieren. Politieke figuren van Obama tot Bill Clinton, en van Paus Frances tot Pussy Riot hebben de selfie gebruikt om generaties aan te spreken die anders mogelijk niet ontvankelijk waren geweest. Belangrijker misschien nog is het feit dat de meeste beelden die tijdens #BlackOutFriday en Transgender Day op Tumblr gedeeld werden ook selfies waren. Of het nou solo- of groepsshots waren, deze positieve statements creëerden een collectieve boodschap van trots.

Zoals deze viral bewegingen hebben laten zien, heeft de selfie de mogelijkheid om Kim K's billen te ontstijgen en voor iets te staan dat betekenis heeft en dingen als racisme en seksisme uitdaagt. Het is van een hilarische voorspelling van Paris Hilton uitgegroeid tot een belangrijk hulpmiddel in de vorming van de politiek, economie en wereldwijde cultuur.

Credits


Tekst Emily Manning
Fotografie Ash Kingston

Tagged:
selfie
Social Media
Fotografie
Kunst
Cultuur