We vieren de invloed van de legendarische documentaire ‘Paris is Burning’

Het is dit jaar 25 jaar geleden dat de legendarische documentaire Paris is Burning werd uitgebracht. 2015 is daarnaast ook het jaar waarin de onsterfelijkheid van de film nog eens bewezen werd met de toekenning van de Cinema Eye’s Legacy Award. We...

door Colin Crummy
|
19 januari 2015, 3:30pm

Jennie Livingston studeerde nog aan de NYU toen ze een aantal jonge queers zag voguen in het Washington Square Park in downtown Manhattan. Ze bracht vervolgens zeven jaar met hen door en integreerde zichzelf volledig in de drag ball-cultuur van Harlem. 25 jaar later wordt de documentaire die daarvan het resultaat was bekroond met de Legacy Award van Cinema Eye. En dat terwijl het er lange tijd op leek dat het onderwerp van de film helemaal niet zou overleven.

Van alle lichten die uitdoven in de baanbrekende drag ball-documentaire Paris is Burning, was vooral het te vroeg gedoofde licht van de transseksuele Venus Xtravaganza voorspelbaar. Het meest kwetsbare personage uit de film wilde graag een verwend, blank, rijk meisje zijn en probeerde in de jaren tachtig al tippelend het geld voor een geslachtsverandering bij elkaar te verdienen. Nog voor de laatste scène van de documentaire gefilmd werd, werd Venus gewurgd gevonden onder een hotelbed.

Maar de hele ball-cultuur die door Jennie Livingston werd gedocumenteerd had het zwaar tegen de tijd dat de documentaire uitkwam in de bioscopen. De voguers, poseurs en drags uit de Afro-Amerikaanse-, Latino-, homo- en transgendergemeenschappen die zich opdoften en zelfverzekerd rondparadeerden tijdens de drag balls, bevonden zich achter de schermen op een bijzonder tragisch traject.

De drag balls vinden hun oorsprong in het Harlem van de jaren twintig. Het was het product van een homoseksuele, niet blanke onderklasse die onbereikbare fantasieën tot leven wilde brengen - simpele fantasieën als het zijn van Yale-studenten, Wall Street-werknemers en supermodellen. Pas met de première van Paris is Burning in 1991 werd deze subcultuur onder de aandacht gebracht bij een breder publiek.

Twee jaar na deze première schreven mainstream media dat de subcultuur inmiddels was uitgestorven. Een artikel in de New York Times dat het uitsterven van de subcultuur en zijn hoofdrolspelers beschreef droeg de titel Paris has Burned. De Huizen - zoals de verschillende groepen genoemd werden, die ieder geleid werden door een "Vader" of "Moeder" - waren verwoest door de aids-epidemie. 

Lang voor de uitgave van dat artikel had de populaire cultuur de stijl van Paris is Burning al overgenomen. Zelfs al voor de première van de film hadden Malcolm McLaren en Madonna zich de stijl en de dans van de ball-cultuur al toegeëigend, om het voguen zo onder de aandacht van een internationaal mainstream publiek te brengen - echter wel op een manier alsof het hun eigen uitvinding was. Het feit dat de mainstream de drag ball-cultuur overnam was bijzonder ironisch, juist omdat de oorspronkelijke leden van deze subcultuur van de mainstream werden uitgesloten. De vele categorieën van de dragg balls, zoals 'Butch Queen', 'Schoolboy/Schoolgirl Realness' en 'Town and Country' lieten hen tijdelijk deel uitmaken van sociale klassen waar zij door hun gender, seksualiteit en ras normaalgesproken van werden buitengesloten.

Zoals Dorian Corey, de wijze, oude drag van Paris is Burning, in de documentaire zegt: "In het echte leven kan je geen baan als manager krijgen tenzij je de educatieve achtergrond en kansen hebt. Het komt simpelweg door de sociale ladder van het leven dat wij geen manager kunnen worden. Het is voor zwarte mensen moeilijk om ergens te komen, en diegenen die wel ergens komen zijn over het algemeen hetero."

Zelfs de schijnwerpers van de film creëerden geen kansen voor de personen uit de film. Sommige cast members poogden de filmmakers aan te klagen voor royalties omdat Paris zo'n succesvolle documentaire werd. Alleen voguer Willi Ninja boekte als model voor Jean Paul Gaultier succes buiten de Drag Ball-scene. Hoewel de mainstream de drag ball-stijl onder meer door Madonna met open armen ontving, werden de originele drags uit Harlem nog steeds genegeerd. Zoals NYT-verslaggever Jesse Green in haar artikel Paris has Burned schreef: "Toen mainstream Amerika eenmaal een subcultuur die zelf al een kopie was begon te kopiëren, was de oorspronkelijke subcultuur niet meer belangrijk voor een groter publiek. Alle eventuele nieuwe mogelijkheden voor de mensen uit de film verdwenen als sneeuw voor de zon."

Toch blijft de film een bron van krachtige iconografie in de populaire cultuur: recentelijk is er onder meer in de videoclips van Zebra Katz en Azealia Banks nog naar verwezen, en verschillende artiesten, waaronder Beyoncé en Ciara, hebben het in hun teksten over de jonge queers en hun Huizen. De documentaire is ook vandaag de dag nog een levendige studie voor jonge queers, die hun kunsten vervolgens vertonen op hedendaagse balls, compleet met via YouTube geleerde dansjes en instagramwaardige looks. Het zou ook verkeerd zijn om de popcultuur de iconische dans en de stijl van Paris is Burning te onthouden. De documentaire heeft een bepaalde queer power die nog steeds weergalmt bij de LGBT-kids die de tijd voor bevrijding nooit hebben meegemaakt. 

De subcultuur heeft nog steeds een sterke aantrekkingskracht, zoals te zien is in het langzaam groeiende succes van RuPauls Drag Race, een programma dat niet los gezien kan worden van de stijl en taal van de drag ball-cultuur uit Harlem. RuPaul erkent deze invloed in haar film Starrbooty, waarin ze Paris is Burning citeert. Onder meer door het jargon van de drag balls te gebruiken, zet RuPaul's Drag Race zich stevig op de kaart in het culturele circuit van queer. Meer fundamenteel gezien behoudt het programma ook de regels en wetten uit Paris is Burning, ook al speelt het zich af in de spotlights van reality-tv. In alle gekkigheid schijnt het programma licht op een groep mensen die wordt buitengesloten op basis van hun seksuele voorkeuren, gender en ras - het vertelt hun verhalen.

"We hebben te maken met mensen die worden buitengesloten door de samenleving, en die nu een leven hebben opgebouwd waarbij ze zich niks aantrekken van wat anderen denken", zei RuPaul vorig jaar in The Guardian. "Het laat de vastberadenheid van de menselijke geest zien, wat voor al onze kijkers herkenbaar is. Wij willen dat steunen. Dat is wat dit programma zo betoverend maakt: dat je ziet hoe deze prachtige figuren uiteindelijk toch hebben overwonnen." 25 jaar later zijn het dezelfde soort prachtige wezens die ervoor zorgen dat Paris is Burning nog zo aanwezig is.

Credits


Tekst Colin Crummy

Tagged:
DRAG
VOGUE
Paris Is Burning
Jennie Livingston
Cultuur
cinema eye’s legacy award