is japan echt zo vrouwonvriendelijk als we denken?

Japan staat bekend om haar robottoiletten en excentrieke liefdesvormen, maar het progressieve feminisme in het land van de rijzende zon klinkt veel westerlingen vreemd in de oren. Wat is er waar van het negatieve beeld dat wij hebben van de vrouwelijke...

door Scottee Scottee
|
22 oktober 2015, 6:30am

De afgelopen drie maanden ben ik drie keer naar Japan geweest, en heb ik de kans gekregen om iets naar mijn eigen smaak te maken voor het 21st Century Museum of Contemporary Art - een van de grootste culturele instellingen van Japan. Tijdens de verplichte, ongemakkelijk lange handdrukken met verslaggevers en bizarre tv-optredens met presentatoren die "WOW! Sushi!" naar me schreeuwden, kwam ik er helaas achter dat mijn westerse kijk op de genderongelijkheid in Japan bleek te kloppen.

In de World Economic Forum's 2014 Gender Gap Index stond Japan op de 104e plek in een lijst van 142 landen. Het inkomensverschil van 64% tussen mannen en vrouwen is het hoogste van alle eerstewereldlanden. Na het zien van deze teleurstellende cijfers wist ik dat ik iets moest schrijven over gender, dus begon ik te praten met vrouwen uit Japan over hun eigen ervaringen.

Als je in Japan een conversatie over feminisme probeert te starten, zal je merken dat de reacties vaak verwarrend zijn. Veel vrouwen waarmee ik heb gesproken zien zichzelf niet als feminist, en denken zelfs dat feminisme niet nodig is. Een vrouw vertelde me: "Ik denk niet dat het belangrijk is om zo hard te blijven roepen dat vrouwen gelijk zijn - vrouwen bezitten speciale krachten die mannen niet hebben." Een andere jonge vrouw zei dat ze geen "openlijke feminist" is, aangezien het vaak als "gênant wordt ervaren om een feminist te zijn in Japan." Ze heeft gelijk, de Japanse politica Nobuko Iwaki draagt altijd een roze pak, en wordt publiekelijk belachelijk gemaakt vanwege haar standpunten.

De huidige Japanse regering doet nauwelijks haar best om daar iets aan te veranderen. De Japanse politiek wordt gedomineerd door mannen. Yoshihide Suga, de belangrijkste woordvoerder van de Japanse regering, verscheen onlangs op televisie en zei vol trots: "Ik hoop dat alle moeders het land zulllen steunen door meer kinderen te willen. Neem alsjeblieft veel kinderen." Taro Aso, de vicepremier van Japan, maakte een soortgelijke vrouwonterende opmerking: "Veel mensen denken dat de ouderen schuld hebben aan de toegenomen zorgkosten in Japan, maar weigeren om kinderen te krijgen is een veel groter probleem." Begin hier over de rechten van vrouwen, en alle mannen brengen direct voortplanting aan de orde.

Masayo, een kunstenares uit Tokyo, ziet dat de bevolking mee gaat in deze uitspraken: "Vrienden van mijn moeder zijn van mening dat het goed is om jong te trouwen. Het verbaast me hoeveel mensen zich bezig houden met mijn persoonlijke levensplannen." Chycca uit Osaka voegt hieraan toe: "Toen ik 25 werd, begon mijn familie te vragen waar mijn man en kinderen bleven." Het patriarchaat is bang voor vergrijzing, en vrouwen krijgen de schuld van de bevolkingskrimp van 30% die wordt voorspeld voor 2060. Hun baarmoeders worden gezien als een te weinig gebruikte oplossing voor alle problemen. Een mannelijke journalist uit Kanazawa vroeg me naar aanleiding van mijn werk: "We weten dat vrouwen ongelijk zijn. Waarom richt je je niet op de populatie?" Ik probeer hem uit te leggen dat de wereld al overbevolkt is, en dat mijn werk niet over mij gaat. Ik gebruik mijn positie in de maatschappij als cisgender blanke man enkel als platform voor Japanse vrouwen om gehoord te worden. Maar wat ik daarover te zeggen had, deed hem niet zo veel.

Terwijl al deze gedachtes door mijn hoofd spookten, stapte ik in de trein, waar speciale coupés voor vrouwen zijn om te voorkomen dat mannen stiekem foto's van ze maken. Nergens in Japan ben je veilig voor de genderongelijkheid, en 'upskirting' is zelfs zo'n groot probleem geworden dat je op de telefoons met camera die in Japan worden verkocht het geluid van de camera niet uit kunt zetten. Ik vraag aan Sophie, een vriendin van me die in Tokio woont, of dit het probleem heeft opgelost: "Helaas niet, je kan nu zelfs betalen om vrouwen te mogen betasten in namaakcoupés in seksclubs." Als Japan ergens goed in is, dan is het wel in het kapitaliseren van fetisjen.

Maar is het allemaal zo erg als het lijkt? Niet echt. Het zou oneerlijk zijn om te doen alsof de situatie voor vrouwen in Japan in de middeleeuwen is blijven hangen, of om te zeggen dat alle vrouwen hier niets moeten hebben van feminisme. Natuurlijk hebben vrouwen in de geschiedenis van Japan ook voor hun rechten gestreden, en beginnen de dingen langzaamaan te veranderen.

Rokude Nashiko, een kunstenares die de Japanse taboes in haar voordeel gebruikt, heeft een serie kunstwerken gecreëerd die de Japanse kijk op de vrouwelijke seksualiteit uitdaagt. Dit doet ze met speelgoed dat is gebaseerd op haar vagina. Haar meest recente werk is een 3D-kajak van haar intieme zone. De overheid kon het project echter niet waarderen. Nashiko werd gearresteerd en berecht wegens het schenden van de zedenwetten.

Ondanks de angst die gevallen als dat van Nashiko creëren, beginnen veel Japanse vrouwen een vrijere vorm van seksualiteit te ontdekken. 'Boylove' is anime-softporn gemaakt door en voor vrouwen, waarin vaak bekende tv-personages, zoals BBC's Sherlock, worden verbeeld die de liefde bedrijven met hun mannelijke tegenspelers. In Geek Town in Tokio vond ik moeders en dochters die samen op zoek waren naar hun favoriete boylove anime-stripfiguren. Japan zit vol briljante tegenstrijdigheden.

Veel meisjes die gek worden van de overheersende mannen, verlaten hun vriendjes voor een online variant. Webkare is een date-simulatieplatform waar alle jongens zachtaardig, lief, zorgzaam en van pixels gemaakt zijn. Het platform is inmiddels zo succesvol dat het zo'n 3,5 miljoen bezoekers per dag trekt. Misschien is hieruit wel de nieuwe moderne man voortgekomen, beter bekend als de 'herbivoorman'. Deze jonge mannen van in de twintig hebben geen traditionele verwachtingen van hun partners en geloven in gelijkheid. Dit is de nieuwe generatie mannen die zal bijdragen aan een gelijkere samenleving in Japan.

Dus, is Japan meer of minder feministisch dan het westen? Dat is lastig te zeggen. Wat wel duidelijk is, is dat het in Japan anders is. Het feminisme in Japan richt zich minder op individuele autonomie en meer op een collectieve sociale harmonie. Wat maakt het uit dat het niet openbaar, aanwezig, of radicaal genoeg is voor onze westerse begrippen? Misschien hoeft het dat ook helemaal niet te zijn. 

@scotteeisfat

Tagged:
japan
Feminisme&
Cultuur