the brat pack: isabelle tollenaere

In The Brat Pack*-serie presenteert i-D de nieuwe Nederlandse en Vlaamse vrouwelijke talenten achter de camera en praten we over hun zoektocht naar een eigen beeldtaal, zonder weer die eeuwige discussie te moeten voeren over hoe het is als vrouw in de...

door Pete Wu
|
25 november 2015, 1:22pm

Vorig jaar onderzocht IDFA in een themaprogramma hoe het zat met de rol van vrouwen in de documentairewereld. Conclusie: het glazen plafond is nog steeds onbreekbaar sterk. Vrouwen worden over het algemeen nog altijd niet beloond met hoge posities in de filmwereld, ze krijgen geen juryplek tijdens het festival van Cannes en de belangrijkste awards gaan grotendeels nog steeds naar de leden van old boys' clubs. Daarom is het best heerlijk om de recente jury- en awardwinnaarslijst van IDFA te zien, het grootste documentairefilmfestival ter wereld. i-D spreekt in de serie The Brat Pack met de vrouwelijke filmmakers van morgen. Correctie: met de vrouwelijke filmmakers van nu. 

Isabelle Tollenaere (1984) debuteerde dit jaar tijdens het filmfestival in Rotterdam met de poëtische en licht absurdistische documentaire Battles, waarmee ze al bijna een jaar over de wereld tourt en prijzen wint. Battles is momenteel te zien op het IDFA in Amsterdam.

Gummo
Het is niet dat ik van kleins af aan filmmaker wilde worden. Ik volgde tot mijn twintigste een klassieke piano-opleiding. Maar pianospelen bestaat uit het interpreteren van andermans werk, en ik was niet zo begaafd in improvisatie. Film is veel rijker. Als kind keek ik ongelofelijk veel films: ik groeide op met The Terminator en Indiana Jones. Veel filmmakers zeggen dat ze beïnvloed zijn door bijvoorbeeld Spielberg, maar voor mij zijn het gewoon de leuke jeugdherinneringen.

Bij mij werd er pas op school iets getriggerd. Daar kwam ik in contact met een ander soort film. We zagen films van Tarkovsky, Truffaut en Lynch. Ik weet nog dat we Gummo zagen en dat ik na afloop geen idee had wat ik van die film moest denken. Maar dat stond niet in de weg om hem goed te vinden. Zoiets had ik nog nooit gezien, het was een andere manier van kijken en vertellen. Een goede film is voor mij een film die je op een andere manier naar de wereld laat kijken.

Afhankelijk
Ik deed eigenlijk een beeldende opleiding, waarin ik kon schilderen, tekenen, sculpturen maken. Pas in de zomer van mijn laatste jaar besloot ik spontaan een korte film te maken. Dat was nogal wat, ik dacht: ik doe dit nooit meer. Ik besefte toen namelijk hoe afhankelijk je bent van anderen. Het is anders als je iets schrijft of iets tekent, dan ben jij dat alleen met de materie. Een film is geen blad papier waar alleen jij iets op maakt.

Paradijs
Ik kwam een keer een krantenartikel tegen waarin stond dat alle toeristen in Tunesië waren gevlucht na de revolutie in 2011. Al die hotels waren opeens totaal verlaten. Ik wilde erbij zijn op het moment dat de eerste toeristen terug begonnen te komen. Daaruit ontstond de korte film Viva Paradis. Alle touroperators boden kortingen aan, en wilden mogelijke toeristen het beeld voorhouden dat er niets veranderd was. Dat was bevreemdend: Tunesië zat eigenlijk in een impasse, waarin iedereen aan het wachten was op de verandering waarvoor was gestreden.

De ene dag filmde ik toeristen die de stad Carthago en de ruïnes van Tunesië bezochten, de andere dag was ik kapotgeschoten villa's en uitgebrande banken aan het filmen. Het opvallende was dat bij dat laatste ook mensen aan het rondwandelen waren, alsof zij monumenten aan het bezichtigen waren. Ik vroeg me toen af: worden die plekken ook ooit monumenten? Of worden ze weer heropgebouwd? Dat fascineert me: hoe wij omgaan met veranderingen, en wat er achterblijft en hoe we er een nieuwe aanvulling aan geven.

Toeval
Of je nu fictie of documentaire maakt, er zit een factor van toeval in. Dat is wat mij aantrekt en wat ik mooi vind. Mijn debuutfilm Battles is een zeer bedachte en gecontroleerde film, maar er zit ook toeval in. Ik denk bepaalde scènes uit die ik wil vertellen, maar er sluipen altijd toevalselementen in. Voor Battles filmde ik in Rusland een segment over opblaasbare artillerie - levensgrote neptanks en nepvliegtuigen, een oude strategie uit de Tweede Wereldoorlog waarbij je de vijand afleidt door deze artillerie ver van de echte troepen en militaire basis te plaatsen. De Russen gebruiken het nu weer opnieuw. Per toeval ontdekte ik dat ze op hun Victory Day, de nationale herdenkingdag van WOII, ballonnen in allerlei bizarre vormen gebruiken, waaronder miniatuurversies van die tanks, vliegtuigen en raketten. Dat heb ik gebruikt in de film, maar had ik zelf nooit kunnen bedenken. Als je een film aan het maken bent en er gebeurt iets wat je niet had kunnen voorzien - dat is een cadeau van de realiteit.

Comfortzone
Als fictieregisseur heb je een bepaalde verhouding met je acteurs; zij worden betaald voor hun werk en weten ook wat het inhoudt om voor de camera te staan. Bij documentaires creëer je een andere, wisselende relatie en vraag je veel van de mensen die je filmt. De relatie met de persoon voor de camera is altijd complex.

Ik wil niks anders doen dan films maken, maar ik denk ook vaak: waarom doe ik dit in godsnaam? Je moet namelijk steeds uit je comfortzone komen, en het is een confrontatie met jezelf. Bij veel van de dingen die ik moet doen, wil ik liever terug in mijn schulp kruipen, zoals wanneer ik bijvoorbeeld mensen moet aanspreken, dingen gedaan moet krijgen of een filmploeg moet leiden. Dat is niet per se mijn ding, maar ik doe het omdat ik die film moet maken. Die onzekerheid is ergens ook de drijfveer. Als dat zoekende weg zou vallen, dan klopt er iets niet meer.


* The Brat Pack was in de jaren tachtig een gemengd troepje jonge acteurs en actrices die steeds in elkaars films speelden, waaronder The Breakfast Club en St. Elmo's Fire.

Credits


Tekst Pete Wu
Fotografie Sophie van der Perre

Tagged:
battles
Cultuur
Isabelle Tollenaere
the brat pack