de mannen die aan alles een gezicht willen geven

Een ode aan de kunst van 1970 tot nu, door Aldert Mantje en Peter Kempff.

|
10 februari 2017, 4:10pm

De Amsterdamse kunstgalerie Vriend van Bavink exposeert "plus minus" 620(!) portretten, allemaal getekend door Aldert Mantje en Peter Kempff. Uit interesse voor alle kunststromingen die zich vanaf de jaren zeventig hebben ontwikkeld, portretteerden ze samen zo'n 620 excentrieke kunstenaars, die de meest uiteenlopende kunststromingen en uithoeken van de wereld representeren. Samen vormen de portretten een soort 'kunststamboom' van 1970 tot nu; een aangrijpende en educatieve expositie, die nog maar drie weken te bewonderen is. Ik zocht de twee mannen op in hun atelier [inclusief bed, kat en een bende aan realistische schilderijen], om te praten over vroeger [toen alles beter was], waarom kunst eigenlijk helemaal geen zin heeft en de pracht van het portret.

Jullie zijn onderdeel van het zogeheten G4-collectief. Wat is de gedachte daarachter?
Aldert: Wij zijn de Gang of Four, vernoemd naar een populaire, Engelse, politiek geëngageerde band uit de jaren zeventig. Maar eigenlijk zijn we gewoon een stel oude mannen die wat aanrommelen. 

620 portretten! Hoe lang heeft dit geduurd?
Peter: Drie jaar, geloof ik. In 2010 besloten Aldert en ik te stoppen met het maken van sculpturen. Die werden namelijk telkens zo groot dat we ze niet meer konden vervoeren, of ze konden überhaupt het atelier niet meer in. We wilden iets maken dat blijvend is. Als een soort flits kregen we plots het idee van een stamboom.
Aldert: We begonnen met de Zero-beweging, waarvan we vijftig kunstenaars portretteerden. Naarmate het proces vorderde, kwamen we allerlei gekke stromingen tegen uit verschillende landen - gekke theorieën, groepen die gelijktijdig opkwamen. We kwamen er eigenlijk pas heel laat achter aan wat voor een enorm project we begonnen waren.

Jullie expositie is nog steeds 'in progress'. Gaat het ooit af zijn?
Aldert: Het is een beetje een 'corrigerend referendum'. Het zijn er 600, maar tegelijkertijd mis je er ook 600. 

Het meest opvallende, iets dat je letterlijk voor ogen krijgt, is dat het grotendeels echt een witte mannencultuur is. Er komt geen vrouw in voor, laat staan een Afro-Amerikaan of een Afrikaan.

Wat spreekt jullie zo aan aan het concept van een portret?
Peter: We willen een gezicht geven aan alles. Een portret is zo karaktervol. De meeste mensen kennen enkel het kunstwerk van een beroemde kunstenaar, maar hebben het gezicht achter dat werk nog nooit gezien. 

Wat is de meest opvallende ontdekking die jullie hebben gedaan tijdens dit proces?
Aldert: Het meest opvallende, iets dat je letterlijk voor ogen krijgt, is dat het grotendeels echt een witte mannencultuur is. Er komt geen vrouw in voor, laat staan een Afro-Amerikaan of een Afrikaan. Gelukkig zien we dit langzaamaan verschuiven. Daarnaast zie je dat de kunstenaars gedurende de jaren steeds minder goed in te delen zijn in groepen. Kunstenaars blijven niet alleen schilders, maar beginnen ook met video of performance te experimenteren. Oh, en tot slot: we zijn - op één uitzondering na - geen enkel duo tegengekomen! Dat heeft denk ik te maken met het ego, dat moet je echt aan de kant kunnen schuiven als je samen kunst maakt. 

Wat maakt deze expositie zo interessant?
Aldert: Het idee komt van 'The Famous Artists School', een Amerikaans instituut waarbij je in 24 lessen kan leren tekenen - in je tekenblok. Voor ons zou dat juist motivatie zijn om nooit met kunst bezig te zijn. We wilden met deze expositie het truttige van dit concept opnieuw neerzetten, door het in een enorme hoeveelheid te laten zien.
Peter: Ja, een soort 'lulligheid' omtoveren tot een imposant concept.

Het is heel leuk om een jonge kunstenaar naast een oude meester te zetten, en dan te zien wat de verschillen zijn. Die zijn er zo gek veel niet. Het is een perceptie van waarde.

In zijn geheel is de expo dus een grote stamboom van stromingen, met vooraanstaande kunstenaars die iedere stroming representeren. Welke kunststroom trekt jullie het meeste aan?
Aldert: 'Vroeger was alles beter', dat heb ik wel een beetje. Het is wel heel leuk om een jonge kunstenaar naast een oude meester te zetten, en dan te zien wat de verschillen zijn. Die zijn er zo gek veel niet. Het is een perceptie van waarde.
Peter: Ik denk dat we deze expositie hebben kunnen maken, omdat we respect hebben voor alle stromingen. Je moet het als een soort ode zien. Een Mark Rothko, die totaal abstract en minimalistisch is, is net zo interessant als een Young British Artist. Het hangt af van mijn stemming. 

Wat is een groot verschil tussen de mentaliteit van kunstenaar nu en die van de jaren zeventig?
Aldert: Tegenwoordig is alles 'goed'. Je ziet nu gewoon geen rotzooi meer. Vroeger dronken we Alfa-bier, luisterden we naar bandjes en maakten we wat. Daar is nu geen tijd meer voor. De economie laat het niet meer toe. 

Hoe denken jullie dan dat de hedendaagse kunst zich verder gaat ontwikkelen?
Peter: Je kunt je afvragen of er überhaupt nog nieuwe stromingen gaan ontstaan. Stromingen die het wereldbeeld gaan veranderen of beïnvloeden. Techniek zal de overhand krijgen, maar of dat inhoudelijk een verandering teweeg gaat brengen, weet ik niet.
Aldert: Ik denk dat kunst veel politieker gaat worden, en ik denk dat het volk - de leken - steeds meer gevoelig gaan worden voor kunst. Zoals je nu bijvoorbeeld ziet bij de expositie van Jordan Wolfson in het Stedelijk Museum. Iedereen staat daar totaal gefascineerd naar te kijken. Je ziet dat kunst een ontzettende duw kan geven in je denken, zowel op politiek als sociaal vlak. Het roept allerlei associaties bij mensen op. 

En daarom zijn die 620 portretten naar mijn mening ook zo imposant. Je wordt geconfronteerd met alles wat je nog niet weet, maar tegelijkertijd werkt het visueel gezien heel aantrekkelijk - en wil je er daarom ook meer over leren.
Peter: Ja, het is ook een diep gekoesterde wens om hier een boek van te maken. 

Mijn definitie van kunst? Dat het totaal onzinnig is en dat je er nooit aan moet beginnen.


Wat is jullie definitie van kunst?
Aldert: Dat het totaal onzinnig is en dat je er nooit aan moet beginnen. 

Niet liegen, jullie hebben het hartstikke fijn hier in dit atelier, met je kwastjes en je kat.
Aldert: Het heeft gewoon geen zin. Als je het goed doet, vindt niemand het goed - er zit niemand op te wachten. Ik heb laatst iets gemaakt dat op een werk van Marlene Dumas lijkt; dat van haar kost drie ton, dat van mij 800 euro. Er is een kleine groep die er steenrijk van wordt. De rest, die niet per se minder goed is, krijgt het niet van de grond. Mijn tip voor de nieuwe studenten: ontwikkel je stijl zo snel mogelijk, ook al wordt er vaak van je gevraagd om aan te blijven modderen. Maar oké, ik heb over de hele wereld geëxposeerd en dat ik hier elke ochtend voor op mag staan, maakt me wel heel gelukkig.
Peter: Spelen met realiteit en waarheid is het mooiste dat er is.

Vrijdag 10 februari kun je vanaf 17:00 bij galerie Vriend van Bavink terecht voor een borrel, om het uitgebreid over dit project te hebben.

Credits


Tekst Flora de Vries
Beeld door Dim Balsem