Beeld eigendom Assouline. 

waarom barbie wel degelijk een feminist is

De pop heeft veel kritiek gekregen , maar volgens schrijver Susan Shapiro heeft Barbie een hoop meisjes juist geleerd dat ze veel meer kunnen doen dan alleen thuis achter het fornuis staan.

door Alyson Zetta Williams
|
05 juni 2019, 11:57am

Beeld eigendom Assouline. 

Barbie heeft door de jaren heen veel kritiek gekregen – op haar onrealistische lichaamsverhoudingen en stereotiepe roze outfits, bijvoorbeeld. Maar in het boek Barbie: 60 Years of Inspiration zegt de feministische schrijver Susan Shapiro dat ze juist veel voor het feminisme heeft betekent, en een hoop jonge meisjes heeft geleerd dat ze meer konden doen dan thuis achter het fornuis staan. Dat was in 1959, het jaar waarin Barbie voor het eerst op de markt kwam, een behoorlijk radicaal idee.

“Het verhaal van Barbie lijkt op dat van haar bedenker, Ruth Handler,” zegt Shapiro. “Ze kleedde zich iedere dag netjes, deed haar make-up op en ging naar haar werk, in een tijd waar dat absoluut niet de norm was – vrouwen werkten vaak niet en hadden al helemaal niet een eigen bedrijf. Maar dat was gewoon hoe ze er graag bij liep. Ze was een baanbrekende zakenvrouw.”

1559322911826-7-c-Mattel
Beeld eigendom Assouline.

i-D sprak Shapiro over de evolutie die Barbie in de loop der jaren heeft doorgemaakt, hoe ze een symbool van vrouwenemancipatie werd en waar ze voor staat anno 2019.

i-D: Wat heeft Barbie voor jou persoonlijk betekend?
Susan Shapiro: Barbie was voor mij een coole tiener die als model werkte, en een eigen huis en auto had. Ik ben opgegroeid in de jaren zestig, in een groot gezin met vooral mannen. Het sprak redelijk voor zich dat ik later huisvrouw zou worden, zoals mijn moeder, of net zoals mijn broers in de voetsporen van mijn vader zou treden, die dokter was. Maar Barbie leerde me dat er ook nog allerlei andere paden mogelijk waren.

Ik spiegelde me aan haar onafhankelijkheid. Ik had barbiepoppen met verschillende beroepen, wat misschien een voorbode was op de freelance-carrière die ik later zou hebben. En toen ik zestien was scheurde ik gelijk zelf naar school in mijn oranje Oldsmobile Cutlass.

Een veelgehoorde kritiek op Barbie is dat ze een anti-feministisch symbool en seksualiserend zou zijn. Wat vind je daarvan?
Dat ze aan de ene kant carrière maakt, maar zich tegelijkertijd graag opdoft voor mannen, betekent blijkbaar dat ze een ‘slechte feminist’ is. Maar het hangt er net van af wat je überhaupt ziet als feminisme: Roxane Gray pleitte in haar essays bijvoorbeeld voor een bredere opvatting, waarin dat soort tegenstellingen gewoon mogen bestaan. Dat meisjes van roze én van sekstische rapmuziek mogen houden. De feministische journalist Gloria Steinem droeg voor een undercoververhaal eens een Playboy Bunny-outfit, en dat werd uiteindelijk een belangrijk beeld voor de Amerikaanse vrouwenbeweging, juist omdat ze zo slank en mooi was als Barbie. Ze werd ook wel een “levensgrote tegencultuur-Barbie” genoemd.

Bij het schrijven van mijn boek heb ik de poppen in de context van hun tijd geplaatst. Dat is een beetje een knipoog naar de bestseller Sex and the Single Girl van Helen Gurley Brown, een tijdgenoot van Ruth Handler die eveneens een vrouwelijke pionier was die altijd haar passie volgde. Ze was trots op haar slanke lichaam, haar gevoel voor mode en haar beroep, en daarmee een vroeg voorbeeld van lippenstiftfeminisme. “Je werk kan je liefde zijn, een oppepper, of een manier om erachter te komen wie je bent en wat je kan,” schreef Brown.

1559322939401-4-c-Assouline
Beeld eigendom Assouline.

Aan het begin van het boek citeer je Ruth Handler, die zei dat ze het belangrijk vond voor het zelfvertrouwen van jonge meisjes dat ze “met een pop met borsten konden spelen”. Wat bedoelde ze daarmee, en welke impact heeft Barbies lichaam op jonge meisjes?
Ruth wilde niet de zoveelste pop maken die jonge meisjes zou leren om een goede moeder te worden. Ze was ervan overtuigd dat meisjes met poppen spelen omdat ze fantaseren over het volwassen leven. Omdat ikzelf erg geïnteresseerd ben in Freudiaanse psychologie, vond ik het intrigerend dat ze Ernest Dichter om advies had gevraagd – een Weense psycholoog die onderzocht waarom mensen bepaalde aankopen doen. Dichter had 191 meisjes en 45 moeders ondervraagd wat ze van Barbie vonden, en kwam erachter dat moeders haar over het algemeen zagen als goedkoop en vulgair. De meeste meisjes wilden juist zoals Barbie zijn, omdat ze haar sexy vonden, met haar lange benen en grote borsten. Dichter opperde zelfs dat die borsten nog wel wat groter konden.

Ik vind het fascinerend dat Ruth Handler als tiener al een baan had en samenwoonde met een vriendin. En dat ze in de jaren zestig zwarte barbiepoppen maakte, als statement tegen het racisme. En dat ze Barbie altijd vrijgezel liet zijn en Ken alleen maar haar vriendje was, en nooit haar man. Barbie kon allerlei verschillende beroepen hebben, zelfs als vrouwen die op dat moment in werkelijkheid nog helemaal niet konden uitoefenen. Ik denk dat de critici zich te veel op haar lichaam hebben gefocust.

Zijn er ook barbies mislukt?
Op een gegeven moment zijn ze wel gestopt met Midge, omdat ze niet meer zo populair was. Toen ze opnieuw geïntroduceerd werd was ze zwanger en had ze een gezin, en daar waren veel ouders niet zo van gediend, omdat het leek alsof ze zo tienerzwangerschappen wilde stimuleren. Ook hebben ze geprobeerd om een Barbie in een rolstoel op de markt te brengen, maar deze bleek niet in het Droomhuis te passen.

Dan is er nog de pratende Barbie. Bij haar kon je aan een touwtje trekken en dan zei ze bijvoorbeeld dat “wiskunde zo moeilijk” is, of ze “niet kan wachten” tot ze haar bruiloft kan plannen. Een activistische groep genaamd Barbie Liberation Organisation ging toen voor honderden euro’s barbies uit winkels stelen, en verving de geluidsopnames met die van mannelijke actiefiguren, waardoor Barbie opeens dingen zei als “aanvallen!” of “Ik ga je vermoorden!"

1559322980767-8-c-Mattel
Beeld eigendom Assouline.

Is je beeld van Barbie veranderd, na deze duik in haar verleden?
Ik ben nog dieper onder de indruk van Ruth Handler, en meer overtuigd dat Barbie altijd een feminist is geweest. Ze laat zien dat er mooi uit willen zien niet haaks staat op feminisme. We moeten de terminologie ook blijven openbreken. Het is niet zo dat iedere vrouw dezelfde identiteit moet hebben.

Ik snap dat Gloria Steinem tegen het idee was dat je net zo dun moest zijn als Barbie. Maar een hoop jonge vrouwen sloegen te ver door, en dachten dat ze geen feminist konden zijn als ze zichzelf mooi maakten of hoge hakken droegen, dus lieten ze het maar zitten. Dan raak je mensen kwijt, en dat kunnen we ons gewoon niet veroorloven.

Is Barbie nog steeds relevant? Zal ze dat ook blijven?
Barbie maakt momenteel een heropleving mee. Mattel heeft een aantal slimme beslissingen genomen, zoals de Shero-reeks, waarbij ze poppen maken van bekende jonge vrouwen als Ava DuVernay, Frida Kahlo en Amelia Earhart. Ook zijn er nu drie verschillende formaten barbies. Dat lijkt me belangrijk, want om succesvol te zijn moet je jezelf opnieuw blijven uitvinden, is mij altijd geleerd. En vrouwen al helemaal.

Het scheelt ook dat Barbie niet al te duur is, en eigenlijk gewoon een klein kunstwerkje is. Alle kleding en attributen zijn zorgvuldig ontworpen door mensen van over de hele wereld. Het is wat dat betreft niet zo verrassend dat ze nog altijd zo populair is. Zelf koop ik ze ook nog steeds, om weg te geven als cadeautje. Of om ze gewoon toe te voegen aan mijn eigen collectie.

1559323152891-3D-BARBIE-FINAL
Beeld eigendom Assouline.