deze nederlandse fotograaf heeft een obsessie voor massamode

Mensen dragen vaak hetzelfde en het straatbeeld lijkt homogeen. Totdat je verder kijkt.

|
21 september 2017, 3:43pm

Nederland telt talloze subculturen. Dat bewezen Ari Versluis en Ellie Uyttenbroek eerder al met het indrukwekkende Exactitudes – het fotoproject waarin ze sinds 1994 de dresscodes van sociale groepen in Nederland vastleggen (en dat Demna Gvasalia inspireerde tot zijn AW17 collectie voor Vetements). Nog een fotograaf die geobsedeerd is met moderne visuele identiteit is Hans Eijkelboom – wiens serie People of the 21st Century vanaf zaterdag te zien is in het Fotomuseum Den Haag. De gelijkenissen tussen beide series zijn op het eerste gezicht opvallend. Maar kijk je langer, dan zie je dat het werk van Eijkelboom iets anders vertelt.

Al meer dan vijfentwintig jaar fotografeert Eijkelboom nietsvermoedende voorbijgangers op straat. Stiekem, met een omgehangen camera en drukknop in zijn zak. Soms legt hij trends vast – de zwarte legging en spijkerrok in de jaren nul bijvoorbeeld – maar vaker willekeurige elementen die terugkeren: gestreepte polo's, leren jassen, namaak Louis Vuitton-nektasjes, roze tanktops – de lijst is lang. In zijn studio sorteert hij ze in fotonotities: "15 november 1996, 14:45 – 15:45, gele jassen, Arnhem", "22 november 2004, 12:00 – 16:00, mannen in rode jassen, Rotterdam", "7 november 2007, 14:00 – 15:30, vrouwen met Abercrombie & Fitch-tasjes, New York." Het resultaat is een omvangrijke, bijna obsessieve weergave van het stedelijke straatbeeld in de 21ste eeuw.

Op mijn middelbare school was er ook zo'n groep die perfect in Eijkelbooms vier-bij-drie-raster had gepast. Tientallen meisjes die, stuk voor stuk, in T-shirt met willekeurige opdruk, spijkerbroeklegging en Uggs liepen. Op schoolfeesten heerste bij ons een andere rage, een rage die alleen bij ons populair was: tanktops met daaroverheen een elastieken strik. Dat klinkt misschien origineel, alleen waren ze in die originaliteit vervolgens wel allemaal hetzelfde. Later verhuisde ik vanuit het oosten van Nederland naar Amsterdam en ook daar bleek de kleding van het gros van mijn medestudenten op elkaar te lijken. De reden? Trends en sociale groepen, maar zeker ook waar de meesten hun kleding kochten: de Kalverstraat.

Het homogene straatbeeld dat Hans Eijkelboom laat zien is dan ook niet in scène gezet. Er blijken in drie uur tijd echt vijftien mensen voorbij te lopen in een geel T-shirt. Alleen wanneer je beter kijkt, zie je binnen die oppervlakkige overeenkomst verschillen; van die twaalf gele shirts, staat op de één het logo van een voetbalteam en op de ander een afbeelding van James Dean. Die details ontdekken voelt als een opluchting. We zijn toch niet allemaal hetzelfde. Gelukkig. Maar de foto's van Hans Eijkelboom communiceren naast elkaar toch iets pijnlijk ironisch. Alsof we allemaal ons best doen om – in de greep van het steeds invloedrijkere monster dat 'fast fashion' heet – toch nog uniek te blijven.

In Eijkelbooms serie Paris – New York – Shanghai, is die invloed wereldwijd te zien. Zelfs in drie metropolen, ieder op een ander continent, dragen mensen vaak hetzelfde. Zo is de gestreepte polo blijkbaar wereldwijd een gewild item onder mannen van middelbare leeftijd. Dat we steeds meer hetzelfde dragen lijkt onontkoombaar. Veel mensen winkelen bij de grote ketens, die wereldwijd dezelfde collecties verkopen. Vorig jaar werd er een speciale blog gewijd aan meisjes in die ene Zara-jurk. In Amerika verschenen tientallen weervrouwen in dezelfde jurk op tv. Daarbij hangen soms ook op miraculeuze wijze vrijwel identieke ontwerpen bij verschillende ketens: vorig jaar ging dit model om die reden viral. Het wordt je kortom ook niet gemakkelijk gemaakt.

Is originaliteit dan gedoemd in onze consumptiemaatschappij? Zeker niet. Originaliteit zal altijd zich een weg weten te banen – hoeveel foto's je ook maakt die het tegendeel laten zien. Maar dat we steeds meer ons best moeten doen om geen product te worden van onze consumptiecultuur, dat is duidelijk.

Hans Eijkelboom - Identiteiten is van 23 september tot en met 7 januari 2018 te zien in het Fotomuseum Den Haag. Naast de serie People of the 21st Century (2014) omvat dit retroperspectief nog meer werk van de fotograaf.