hoe het is om lhbt’er in polen te zijn

We vroegen zeven jonge queers hoe het is om op te groeien in een land dat al een paar jaar geregeerd wordt door een antihomopartij, en waar veel lhbt-geweld plaatsvindt.

door Kamila Rymajdo en Heather Glazzard
|
08 oktober 2019, 8:52am

Op 20 juli werd er voor het eerst een Pride georganiseerd in de Poolse stad Białystok. Een flinke prestatie, als je bedenkt dat de stad bekendstaat als conservatief bolwerk. De mars werd op gewelddadige wijze verstoord door tegenstanders, die de deelnemers aanvielen met stenen en vuurwerk. Het evenement werd internationaal nieuws, maar niet om de best denkbare reden.

Wat er in Białystok gebeurde staat niet op zichzelf. Sinds de rechtse politieke partij Recht en Rechtvaardigheid in 2015 de parlementaire verkiezingen won, maakt de Poolse lhbt-gemeenschap een zware tijd door. Ze worden als zondebok gebruikt om de populariteit van de regering te verstevigen, die het “traditionele Poolse gezin” koestert en niks moet hebben van de “westerse lhbt-ideologie”.

Op 13 oktober vinden de volgende parlementsverkiezingen plaats, en de anti-lhbt-retoriek van Recht en Rechtvaardigheid begint weer flink op te spelen. De partij wordt daarin aangemoedigd door de katholieke kerk en mediabedrijven – de krant Gazeta Polska bijvoorbeeld, die stickers uitdeelt met de tekst “lhbt-vrije zone”. De Poolse lhbt-gemeenschap mobiliseert zich ondertussen en vecht terug door andere marsen door het land te organiseren, geld op te halen voor lhbt-organisaties en zichzelf zichtbaarder te maken. Dat doen ze bijvoorbeeld door middel van de online campagne #jestemLGBT – wat “Ik ben lhbt” betekent.

We spraken zeven Poolse lhbt’ers in Warschau over het huidige politieke klimaat, hun dromen en angsten voor de toekomst en hoe het is om jong en queer in Polen te zijn.

1570027499536-Anton_2

Anton, 27

i-D: Kun je Polen omschrijven voor iemand die er nog nooit is geweest?
Anton: Er zijn enorme verschillen binnen ons land. Aan de ene kant is het heel katholiek, aan de andere kant doet het zijn best om een westers Europees land te zijn. Er heerst veel spanning tussen het progressieve en het traditionele deel, en de politici maken daar dankbaar gebruik van.

Hoe was het om in Polen op te groeien als queer?
Ik ben opgegroeid tussen vrij ruimdenkende mensen, dus ik was me eerst helemaal niet zo bewust van de homofobie. Toen ik mijzelf als transgender ging identificeren besefte ik wel meteen dat er veel transfobie heerst in Polen, ook op juridisch vlak. Als je transgender bent en je een hormoonbehandeling wil ondergaan, moet je je door een lang proces heen worstelen, waarbij zogenaamde specialisten je het hemd van je lijf vragen. Als je je geslachtsaanduiding officieel wilt laten veranderen, moet je je ouders aanklagen, omdat ze je bij je geboorte het verkeerde hebben aangegeven. Echt idioot.

Je deed als journalist verslag van Pride in Białystok. Wat gebeurde daar?
De tegendemonstranten vielen ons aan en scholden ons uit. Ze riepen dingen als “Oprotten, mietjes!” en “Jullie zijn hier niet welkom.” Ik livestreamde het, maar ze probeerden me tegen te houden. Als de regering blijft zeggen dat we een destructieve ideologie hebben, vergeet iedereen nog eens dat we ondertussen ook gewoon mensen zijn. Ik ben erg bang voor wat er gebeurt als de regerende partij de verkiezingen weer wint, en hoe ver ze zullen gaan. Je weet gewoon niet of je weer als middel wordt ingezet om de verkiezingen te winnen, of dat ze echt van plan zijn om wetten in te voeren die jouw bestaan illegaal maken.

1570027577012-Nastie_2

Nastie, 20

Kun je Polen omschrijven voor iemand die er nog nooit is geweest?
Nastie: Boos, maar met veel getalenteerde mensen. En koud.

Hoe vond je het om hier op te groeien als lhbt’er?
Stressvol. Ik wilde me altijd verstoppen voor mensen, vooral voor mijn familie. Mijn vader wilde dat ik het leger in zou gaan, wat nogal kut was, omdat ik klein en homo was. Ik denk dat hij me wat harder wilde maken, maar dat lukte niet echt. Nu ben ik een dragqueen.

Is er weleens gewelddadig gereageerd op je seksualiteit?
Een keer ging ik gewoon even naar de supermarkt om een pak melk te halen, en kwamen er twee gasten op me af, ondanks dat ik niet per se gay uitzag. Ik droeg gewoon een grote sweater en een normale broek. Maar ze scholden me uit voor faggot en sloegen me in mijn gezicht. Ik rende naar huis, kroop onder een dekentje en barstte in huilen uit.

Hoe zie je de toekomst van de lhbt-cultuur in Polen voor je?
Ik zie veel actie voor me. Er zijn veel activisten en kunstenaars. Een van mijn vrienden, die ook dragqueen is, heeft bij een bekend modeagentschap getekend, dus ons talent wordt in ieder geval wel herkend.

Ben je er trots op dat je Pools bent?
Ik ben niet trots op alles wat nu aan de hand is, maar ik ben toch blij dat ik hier geboren ben, omdat ik deel wil uitmaken van deze geschiedenis. Over tien à twintig jaar zullen mensen nog steeds weten wat wij hebben gedaan, en dat we gevochten hebben.

1570027586171-Martyna_3

Martyna, 26

Hoe vond je het om op te groeien in de Poolse lhbt-gemeenschap?
Martyna: Ik heb nooit het idee gehad dat ik in de lhbt-gemeenschap opgroeide. Ik besefte op mijn elfde dat ik queer was, en toen was er in Polen niet zoveel openheid of informatie over, dus ik was nogal verward en bang. Drie jaar geleden vond ik gelijkgestemden, maar het is nog steeds niet makkelijk. In scholen en op werkplekken is veel homofobie, dus het blijft lastig om ervoor uit te komen.

Hoe reageert de lhbt-gemeenschap op de propaganda van de huidige regeringspartij?
Er zijn veel demonstraties en er gaat veel informatie rond. De ‘Ik ben lhbt’-campagne die viral ging heeft ook veel geholpen, omdat het mensen zichtbaar maakt. Je ziet de mensen en de gezichten achter die woorden. Dat is belangrijk, want we worden niet vertegenwoordigd in de media, in films en op tv, of zelfs in boeken.

Hoe zie je de toekomst van de lhbt-cultuur in Polen voor je?
Dat meer mensen voor hun geaardheid uitkomen. En dat de taal zal veranderen, omdat er nu geen non-binaire woorden bestaan, en we die dus zelf moeten creëren. We hebben alle gelegenheid om iets nieuws iets voor onszelf te scheppen.

1570027600645-Adam_2

Adam, 22

Hoe vond je het om op te groeien in de Poolse lhbt-gemeenschap?
Adam: Moeilijk, want ik ben niet alleen gay, maar ook nog de enige Aziaat in mijn buurt. Ik moest een façade optrekken om me tegen al het gepest af te zetten. Het is vaak aardig bedoeld, maar als mensen zeggen “dat ik erg goed Pools spreek” komt het vooral over als een belediging. Alsof ik een buitenstaander ben. Dan zeg ik meestal maar: “Dankjewel, jij ook.”

Was je geschokt door wat er in Białystok was gebeurd?
Ik leef een beetje in een bubbel, want ik probeer mezelf vooral te omringen met liefdevolle mensen die me accepteren. Ik vergeet vaak wat voor slechte dingen er allemaal gebeuren en ik denk dat dit voor wel meer lhbt’ers geldt. Als we horen over zoiets als Białystok, dan barst mijn bubbel en merk je plots dat we in een boosaardig land wonen.

Ben je er trots op dat je Pools bent?
Ja, ik ben dankbaar dat ik hier geboren ben. Het is een schitterende plek. Maar het liefst zou ik alle grenzen laten vervagen en alle namen van landen schrappen.

1570031836906-Filip_4

Filip, 21

Wat zie je als de grootste uitdagingen voor de Poolse lhbt-gemeenschap?
Filip: Nou, ik heb niet dezelfde rechten als anderen, en ik krijg ook veel te maken met geweld en woede. Ik zie veel discriminatie om me heen. Maar hopelijk wordt het beter.

Wat heeft Białystok met je gedaan als lid van de lhbt-gemeenschap?
Omdat dit zo’n belangrijk evenement is, is er sindsdien veel gebeurd. Er zijn meer lhbt-marsen in Polen dan een jaar of twee geleden, en ze vinden ook plaats in kleinere steden. Dat is een positieve ontwikkeling. De gemeenschap wil laten zien dat er echt iets mis is, en een verschil maken.

Heb je lhbt-rolmodellen in de Poolse mainstream-cultuur?
Binnen de mainstream-cultuur alleen Robert Biedron, een politicus. Maar ik ben vooral geïnspireerd geraakt door bijvoorbeeld de acties van Oramics [een muziekcollectief dat na Pride een compilatie uitbracht om geld in te zamelen voor lhbt-organisaties], omdat ze vanuit de underground komen en proberen om wereldwijde erkenning te krijgen. Ik denk dat zij nu het beste voorbeeld zijn.

1570031853420-Marianna_1

Marianna, 18

Wat zie je als de grootste uitdagingen voor de Poolse lhbt-gemeenschap?
Marianna: Het ergste is denk ik als je familie je niet accepteert en je wordt afgewezen door je vrienden. Veel ouders waarschuwen hun kinderen dat ze maar beter niet met lhbt’ers om kunnen gaan, en anders krijg je dat wel te horen vanuit de media of de politiek.

Waar ben je het meest bang voor?
Geweld. Niet in staat zijn om uit te gaan met je geliefden en in het openbaar hand in hand te lopen. Of dat mensen me als slecht persoon zien – het is niet oké om ons alleen als lhbt’ers te zien, en niets meer dan dat.

Heb je rolmodellen in de Poolse lhbt-gemeenschap?
Mijn vrienden zijn erg open over hun seksualiteit. Zij vormen mijn grootste inspiratiebron.

Ben je er trots op dat je Pools bent?
Soms. Het doet wel een beetje pijn als ik iemand uit een ander land ontmoet en ze weinig van Polen af weten. De politieke situatie is beschamend, maar dat is verder ook niet onze schuld.

1570031862259-Simon_2

Simon, 26

Hoe is het om queer te zijn in jouw geboortestad, vergeleken met Warschau?
Simon: Niemand wist dat ik gay was totdat ik wegging uit Częstochowa. Ik had het een paar vrienden verteld, maar verder hield ik het verborgen omdat ik wist dat sommige klasgenoten anders niet meer met me zouden omgaan. In Warschau is het veiliger. Als ik terug naar huis ga ervaar ik veel homofobie – een keer spuugde iemand vol in mijn gezicht.

Ben je bang dat het erger wordt als Recht en Rechtvaardigheid wordt herkozen?
Ik denk eigenlijk dat het dan hetzelfde blijft – ik kan me niet voorstellen dat het nog erger kan worden, tenzij we straks worden vervolgd. Zolang we in de EU zitten zie ik dat niet gebeuren. Maar de regering wil wel dat we eruit stappen, dat zullen ze op een gegeven moment ook wel gaan proberen.

Wat zijn de grootste misvattingen over Polen?
Dat we goedkope arbeidskrachten zijn en alleen maar fysiek werk doen.

Credits


Fotografie Heather Glazzard